Το φως πέφτει στο στούντιό της στο Σόχο, πάνω στους καμβάδες, στα έπιπλα, στο γνώριμο δωμάτιο όπου ζει και δουλεύει από το 1970. Αλλά το πραγματικό κέντρο της ζωγραφικής της Τζόαν Σεμέλ βρίσκεται αλλού. Στα 93 της, συνεχίζει να ζωγραφίζει το ίδιο σώμα που ζωγραφίζει εδώ και πάνω από μισό αιώνα: το δικό της.
Οχι σαν εξομολόγηση. Οχι σαν ναρκισσισμό. Σαν επιμονή. Σαν παρατήρηση. Σαν μια ανοιχτή διεκδίκηση του δικαιώματος μιας γυναίκας να κοιτάζει το σώμα της έξω από τις προσταγές της αγοράς, της πορνογραφίας και της ευπρέπειας.
Η συγκυρία είναι ισχυρή. Στις 17 Απριλίου ανοίγει στη Νέα Υόρκη και στις 22 Απριλίου στις Βρυξέλλες το Continuities, μια παρουσίαση νέων έργων μοιρασμένη ανάμεσα στις αίθουσες τέχνης Alexander Gray Associates και Xavier Hufkens. Την ίδια στιγμή, το Jewish Museum της Νέας Υόρκης παρουσιάζει τη μεγάλη έκθεση Joan Semmel: In the Flesh. Για μια καλλιτέχνιδα που πέρασε δεκαετίες βλέποντας μουσεία και γκαλερί να κρατούν απόσταση από τα πιο τολμηρά έργα της, αυτή η ταυτόχρονη αναγνώριση μοιάζει με καθυστερημένη δικαίωση.
Η Σεμέλ δεν ζωγράφισε ποτέ το γυμνό σαν ασφαλές ακαδημαϊκό θέμα. Το γύρισε πάνω της και το έκανε σωματικό, άβολο, πολιτικό. Στα έργα της δεκαετίας του 1970 και αργότερα στα Self Images, το σώμα δεν στήνεται για θαυμασμό. Κόβεται, κονταίνει, γέρνει, πλησιάζει υπερβολικά, γίνεται σχεδόν τοπίο. Οταν λέει ότι ήθελε η δουλειά της να είναι χωρίς ντροπή, μιλά για μια ζωγραφική που δεν ζητά άδεια για να υπάρξει.
Σήμερα αυτό φαίνεται ακόμη πιο καθαρά, επειδή η Σεμέλ δεν ζωγραφίζει ένα ιδανικό σώμα αλλά το σώμα της καθώς μεγαλώνει. Στα νέα έργα του Continuities, η χαλάρωση του δέρματος και το βάρος του χρόνου δεν κρύβονται. Μπαίνουν στο κέντρο της εικόνας. Χωρίς δράμα, χωρίς καλλωπισμό, χωρίς την έτοιμη ρητορική της «γενναιότητας» που συχνά επιστρατεύεται όταν μια μεγαλύτερη γυναίκα επιμένει να είναι ορατή.
Εκεί βρίσκεται και η δύναμη της ζωγραφικής της. Δεν προσφέρει ένα σώμα για κατανάλωση, αλλά ένα σώμα που εξακολουθεί να ανήκει σε εκείνη που το κατοικεί. Αυτό ακούγεται σήμερα πιο σύγχρονο από ποτέ, ακριβώς επειδή η εποχή συνεχίζει να μετατρέπει το γυναικείο σώμα σε πεδίο ελέγχου, εμπορίου, φόβου και πολιτισμικού πανικού.
Αν κοιτάξεις τη ζωή της καταλαβαίνεις γιατί αυτή η επιμονή δεν ήταν ποτέ απλώς ένα ζήτημα αισθητικής. Μεγάλωσε στο Μπρονξ, σπούδασε στη Νέα Υόρκη, έζησε τη δεκαετία του 1960 στη Μαδρίτη μέσα σε ένα συντηρητικό καθολικό περιβάλλον που της έκανε πιο ορατούς τους περιορισμούς πάνω στις γυναίκες, και επέστρεψε το 1970 σε μια Νέα Υόρκη όπου το φεμινιστικό καλλιτεχνικό κίνημα έβραζε. Οταν οι γκαλερί δίσταζαν να δείξουν τα ερωτικά της έργα, νοίκιασε μόνη της χώρο στην Prince Street. Δεν περίμενε να τη δεχτούν. Μπήκε μόνη της.
Γι' αυτό και η Σεμέλ ακούγεται σήμερα τόσο παρούσα χωρίς να κυνηγά την επικαιρότητα. Το έργο της δεν ζητά να συμφωνήσεις μαζί του. Ζητά να το αντικρίσεις.
Και η καθυστερημένη αναγνώρισή του λέει κάτι όχι μόνο για την ίδια, αλλά και για το πόσο αργά ωριμάζουν τα ιδρύματα μπροστά σε μια γυναίκα που αποφάσισε από νωρίς ότι δεν θα ζωγραφίσει ποτέ για να γίνει αρεστή.
Με στοιχεία από Guardian, Alexander Gray Associates, Xavier Hufkens και Jewish Museum
