Από τον ταπεινό ναρκαλιευτή των πρώτων PC στην υπερεπιτυχία του Tetris και τη σημερινή τρέλα του Candy Crush, τα videogames και οι άπειρες εφαρμογές παιχνιδιών για τα smartphones έχουν καταφέρει να εξοικειώσουν σχεδόν τους πάντες με τη σύγχρονη ηλεκτρονική εκδοχή του κομπολογιού. Όταν περιμένουμε σε ουρές, όταν μας στήνουν οι φίλοι μας ή όταν δεν μας παίρνει ο ύπνος παίζουμε με το κινητό, συνταιριάζοντας τουβλάκια ή καραμέλες ή ανακαλύπτοντας αντιστοιχίες σε περιγράμματα. Ενίοτε νιώθουμε κι ενοχές που «χαζολογάμε» αντί να είμαστε παραγωγικοί.
Τι θα λέγατε όμως αν μαθαίνατε πως ένα τέτοιο χαζολόγημα μπορεί να βοηθήσει επιστήμονες να αντιμετωπίσουν σοβαρές ασθένειες και ιούς όπως ο καρκίνος και ο HIV, να ταξινομήσουν γαλαξίες ή να περιορίσουν την πείνα στον αναπτυσσόμενο κόσμο;
H εφαρμογή FoldIt έχει δημιουργήσει περισσότερα από 1400 παζλ στα οποία συνολικά έχουν συμμετάσχει πάνω από 1 εκατομμύριο παίκτες και συνεχίζει ακάθεκτη.
Ο καθηγητής υπολογιστικής επιστήμης του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον Zoran Popović ήταν εκείνος που, εμπνεόμενος από την εργασία του στον σχεδιασμό αλγορίθμων λογισμικού για βιντεοπαιχνίδια όπως το Destiny, σκέφτηκε πως η ισχύς των υπερυπολογιστών των φανατικών gamers, συνδυασμένη με τη διαίσθηση και τα λογικά άλματα, ένα ανθρώπινο χαρακτηριστικό που υπερισχύει της κτηνώδους υπολογιστικής ισχύος των μηχανών μαζί με τον έντονο ανταγωνισμό που αναπτύσσεται μεταξύ των παικτών MMOG (μαζικά επιγραμμικά παιχνίδια πολλαπλών χρηστών), θα μπορούσε να αποτελέσει ένα όχημα επιστημονικής προόδου.
Για να το πούμε πιο απλά: αν χιλιάδες ή ακόμα και εκατομμύρια άνθρωποι ανά τον κόσμο αποφάσιζαν να παίξουν ιδιαίτερα παιχνίδια σχεδιασμένα ώστε να μοιάζουν με παζλ αλλά βασιζόμενα σε πραγματικές απεικονίσεις νευρώνων ή σε τρισδιάστατα μοντέλα πρωτεϊνών, τότε θα τείνουν προς τους επιστήμονες σημαντική χείρα βοηθείας για να μπορέσουν να επεξεργαστούν τον ασύλληπτα μεγάλο όγκο δεδομένων και να καταλήξουν πιο γρήγορα σε λύσεις καίριων για την ανθρωπότητα προβλημάτων.
Η πρώτη και λίαν επιτυχημένη τέτοια προσπάθεια ξεκίνησε το 2008, με το λανσάρισμα του διαδικτυακού παιχνιδιού FoldIt από το Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον και την ομάδα του Center for Game Science, της οποίας προΐσταται ο Popović. Για να προσελκύσουν παίκτες οι δημιουργοί χρησιμοποίησαν όλα τα θέλγητρα των κλασσικών MMOG: οι παίκτες μπορούν να συσπειρώνονται σε ομάδες, συγκεντρώνουν βαθμούς βάσει των αποτελεσμάτων τους, «λεβελιάζουν» και τα ονόματα τους αναρτώνται σε πίνακες αποδόσεων. Το αρχικό παζλ του FoldIt ζητούσε από τους παίκτες να προχωρήσουν στην ψηφιακή αναδίπλωση πρωτεϊνών σε νέες και βέλτιστες τρισδιάστατες διατάξεις. Καθώς οι πρωτεΐνες είναι δομικά στοιχεία των περισσότερων ασθενειών, ο ρόλος τους στην επιτυχή αντιμετώπιση τους είναι καίριος. Σκοπός του παιχνιδιού ήταν να εξερευνηθεί η πιθανή χρήση των νέων αυτών δομών για την ανάπτυξη αποτελεσματικότερων θεραπειών. Τα παζλ αυτά βοήθησαν να απαντηθούν αινίγματα που απασχολούσαν τους βιοχημικούς και μοριακούς βιολόγους για τον ιό Έμπολα και τον «Ευρωπαίο εξάδελφο» του, τον ιό Μάρμπουργκ. Επίσης το 2011 η συνεισφορά των παικτών έδωσε την απάντηση που αναζητούσαν οι επιστήμονες για τη δομή ενός ενζύμου που εμπλέκεται στην αναπαραγωγή του HIV μόλις σε τρεις εβδομάδες!
Έκτοτε η εφαρμογή FoldIt έχει δημιουργήσει περισσότερα από 1400 παζλ στα οποία έχουν συμμετάσχει συνολικά πάνω από 1 εκατομμύριο παίκτες και συνεχίζει ακάθεκτη.
Πλέον όμως δεν είναι η μόνη. Ένα άλλο πνευματικό παιδί του Zoran Popović είναι το Mozak, το οποίο πήρε το όνομα του από τη μητρική γλώσσα του καθηγητή. Στα σερβοκροάτικα mozak σημαίνει εγκέφαλος. Πρόκειται για ένα παιχνίδι του οποίου στόχος είναι η δημιουργία τρισδιάστατων μοντέλων νευρώνων του ανθρώπινου εγκέφαλου, έτσι ώστε να κατορθώσουμε να απεικονίσουμε - και με τον τρόπο αυτό να κατανοήσουμε καλύτερα - τη λειτουργία του μυστηριώδους και μεγαλειώδους οργάνου που ουσιαστικά ορίζει την ανθρωπότητα. Οι παίκτες καλούνται να χαράξουν γραμμές με το ποντίκι τους και να ιχνηλατήσουν τους νευρώνες, δενδρίτες και νευράξονες με μια ονειρική και χαλαρωτική μουσική υπόκρουση που θυμίζει μελωδίες που συνοδεύουν μαθήματα New Age διαλογισμού.
Ο αριθμός των παιχνιδιών με διττό χαρακτήρα που επιδιώκουν να κινήσουν την περιέργεια της κοινής γνώμης για επιστημονικά θέματα και να μας στρατολογήσουν ώστε να επωφεληθούν από την γνώση των ανθρώπων, τους συνδυασμένους πόρους και την εκθετική αύξηση της ικανότητάς μας στην επεξεργασία περίπλοκων προβλημάτων, έχει πολλαπλασιαστεί. Ένα από αυτά είναι το EyeWire, όπου οι παίκτες ιχνηλατούν τους οπτικούς νευρώνες ώστε να ξεκλειδώσουν τα μυστικά της όρασης. Άλλα επιχειρούν να καταμετρήσουν τον πληθυσμό πουλιών ανά τον κόσμο ώστε να υπολογιστούν οι συνέπειες της κλιματολογικής αλλαγής.
Για τους ονειροπόλους, εκείνους που αγαπούν να κοιτάζουν τα άστρα και τις καλοκαιρινές νύχτες αναρωτιούνται τι κρύβει το διάστημα, υπάρχει το μαγευτικό Galaxy Zoo. Η 4η έκδοση του αστρονομικού ενδιαφέροντος παιχνιδιού ζητά τη βοήθεια σας για την κατάταξη των γαλαξίων βάσει σχήματος, ενώ σας επιτρέπει να δείτε μοναδικές εικόνες που έχουν τραβηχθεί από ερευνητικά τηλεσκόπια. Για να έχετε μια ιδέα της βοήθειας που παρέχουν οι παίκτες στους επιστήμονες, σκεφθείτε πως όταν ξεκίνησε η λειτουργία του Galaxy Zoo το 2007, και αναρτήθηκαν δεδομένα που αφορούσαν ένα εκατομμύριο γαλαξίες που είχαν απεικονιστεί από την Sloan Digital Sky Survey, οι υπεύθυνοι θεωρούσαν πως θα χρειάζονταν χρόνια ολόκληρα για να τους ταξινομήσουν μαζί με τους επισκέπτες. Φανταστείτε την έκπληξή τους όταν μόλις 24 ώρες από την έναρξη του άρχισαν να λαμβάνουν περίπου 70.000 ταξινομήσεις ανά ώρα. Κατά το πρώτο έτος μόνο έλαβαν συνολικά πάνω από 50 εκατομμύρια ταξινομήσεις που υπέβαλαν περισσότεροι από 150.000 άνθρωποι.
Όποιο κι αν είναι το επάγγελμα, το μορφωτικό σας επίπεδο, ο ελεύθερος χρόνος που μπορείτε να αφιερώσετε ή ο τόπος που κατοικείτε, είναι πανεύκολο να συμμετάσχετε κι εσείς σε αυτή την παγκόσμια κοινότητα ανθρώπων που απολαμβάνουν να παίζουν παιχνίδια, να αναγνωρίζουν είδη, να ταξινομούν σχήματα και να λύνουν αινίγματα με επιστημονική βάση. Και πού ξέρετε, ίσως εκεί που χαλαρώνετε χαζολογώντας μετά τη δουλειά, να βοηθήσετε να γίνει καλύτερη η ζωή στον πλανήτη μας.
