Έχασαν τη γλώσσα και τη θρησκεία τους για να επιβιώσουν μετά τη γενοκτονία του 1915, αλλά κοντά 100 χρόνια μετά οι «κρυφοί» Αρμένιοι της Τουρκίας θέλουν να είναι υπερήφανοι για την ταυτότητά τους.
Μερικοί επιζώντες της Γενοκτονίας ασπάστηκαν το Ισλάμ και αναμείχθηκαν με Κούρδους στα βουνά Ντέρσιμ της Ανατολικής Τουρκίας για να αποφύγουν κι άλλες διώξεις.
Πολλές γενιές αργότερα η πόλη του Tunceli φιλοξένησε την προηγούμενη εβδομάδα μια τελετή-ορόσημο για την Ημέρα Μνήμης της Γενοκτονίας, κάτι που έχει μόλις συμβεί μέχρι στιγμής μόνο στην Κωνσταντινούπολη και το Ντιγιαρμπακίρ.
Η σφαγή και η απέλαση των Οθωμανών Αρμενίων κατά τη διάρκεια του Α Παγκοσμίου Πολέμου, άφησε πίσω της 1,5 εκατομμύριο νεκρούς. Σύμφωνα μάλιστα με αρκετούς ιστορικούς η Γενοκτονία των Αρμενίων ήταν προάγγελος του Ολοκαυτώματος, καθώς οι ναζί χρησιμοποίησαν πολλές τεχνικές που έμοιαζαν με αυτές των Νεοτούρκων.
Μιλώντας μπροστά από τα ερείπια της εκκλησίας Εργκέν - ένα από τα λίγα απομεινάρια της χριστιανικής αρμενικής κληρονομιάς στην περιοχή – ο Miran Pirginc Gultekin, πρόεδρος της αρμενικής οργάνωσης του Ντέρσιμ εξήγησε ότι ακόμα και τώρα είναι δύσκολο να δηλώσει κάποιος ανοιχτά ότι είναι Αρμένιος στην Τουρκία.
«Αποφασίσαμε ότι έπρεπε να πάρουμε πίσω στην αληθινή φύση μας, ότι αυτός ο τρόπος ζωής δεν ήταν ικανοποιητικός, ότι δεν ήταν δίκαιο να ζήσουμε με την ταυτότητα του άλλου και την πίστη του άλλου», είπε.
Παρά το γεγονός ότι οι Αρμένιοι ασπάστηκαν τον Αλεβιτισμό, - μια ετερόδοξη αίρεση του Ισλάμ - και έλαβαν τουρκικά ονόματα, συνέχιζαν να υφίστανται διακρίσεις ενώ οι παλαιότεροι προσπαθούσαν να τους θυμίσουν το παρελθόν.
«Η μητέρα μου μου είπε πως η οικογένειά της απελάθηκε. Η ίδια ήταν μωρό τότε και η μητέρα της σκέφτηκε μέσα στην απόγνωσή της να την πνίξει», δήλωσε στο Associated Press ο Tahire Aslanpencesi από το χωριό Danaburan.
«Η μητέρα μου συνήθιζε να λέει όλη την δυστυχία που ήρθε μετά θα είχε αποφευχθεί αν η μητέρα της την έπνιγε τότε» θυμάται.
Μετά τη μεταστροφή στο Ισλάμ, πολλοί από τους λεγόμενους «κρυπτο-Αρμένιους», δήλωσαν ότι εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν άδικη μεταχείριση: η γη τους συχνά κατάσχεται, οι άνδρες ταπεινώνονται στο στρατό προκειμένου να ελεγχθεί αν έχουν υποστεί περιτομή ενώ κάποιοι έχουν βασανιστεί.
Ο παππούς Hidir Boztas προσηλυτίστηκε στο Ισλάμ, έδωσε στον γιο του ένα τουρκικό όνομα και τον πάντρεψε με μια Κούρδη από το χωριό Alanyazi.
«Νιώθουμε Αρμένιοι, ωστόσο, σε κάθε περίπτωση οι άλλοι μας θυμίζουν πάντα από πού ερχόμαστε. Δεν έχει σημασία πόσο πολλές από τις κόρες τους θα παντρευτούν τα παιδιά μας, θα συνεχίσουν να μας αποκαλούν Αρμένιους», είπε.
Η αρμενική κοινότητα είχε την ίδια μοίρα με τους Κούρδους όταν οι τελευταίοι επαναστάτησαν από το 1938 μέχρι τις πιο πρόσφατες δράσεις του PKK από το 1984 και μετά.
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, μόνο όσοι είχαν εγκαταλείψει τα χωριά τολμούσαν να αποκαλύψουν την ταυτότητά τους. Σε μεγάλες πόλεις όπως η Κωνσταντινούπολη τα πράγματα είναι πιο εύκολα για αυτούς- έχουν τις γειτονιές τους, τις εκκλησίες τους και είναι εν πολλοίς ενσωματωμένοι στην αστική κουλτούρα χωρίς να προκαλούνται εντάσεις. Η κατάσταση στην επαρχία όμως είναι ανυπόφορη.
Υπερασπιστές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων συγκεντρώθηκαν την Τετάρτη στο κέντρο της Κωνσταντινούπολης μεταφέρουν πορτρέτα των θυμάτων της γενοκτονίας. Στη συγκέντρωση ήρθαν μόλις 200 άτομα, αλλά οι διαδηλωτές τόνισαν ένα τέτοιο γεγονός θα ήταν αδιανόητο μόλις πριν από μια δεκαετία.
Στην Πόλη δραστηριοποιείται και ο 42χρονος Μουσταφά, ο οποίος ανήκει στην ολοένα αυξανόμενη ομάδα των μουσουλμάνων Αρμενίων που θέλουν να είναι περήφανοι για την ταυτότητά τους. Πρόσφατα αποφάσισε να δώσει στην επιχείρησή του το όνομα του προπάππου του Μπετρός ο οποίος απελάθηκε στα τάγματα Εργασίας την περίοδο της Γενοκτονίας.
«Συμβόλιζε το παρελθόν μου. Ο προπάππους μου ονομαζόταν Μπετρός, και θα ήθελα το όνομά του στην επιχείρησή μου για να δείξω πως δεν το κάνω αυτό λόγω ρατσισμού ή θρησκευτικού εξτρεμισμού, αλλά δεν αρνούμαι καταγωγή μου- ο καθένας τους ξέρει» λέει χαρακτηριστικά και ελπίζει πως η άνευ προηγουμένου τελετή στο Tunceli την Τετάρτη θα ενθαρρύνει περισσότερα μέλη της κοινότητας να δραστηριοποιηθούν και να προάγουν την χριστιανική κληρονομιά που έχει απομείνει στην περιοχή.
