Η Φλωρεντία δεν είναι εδώ απλώς η πόλη που φιλοξενεί μια μεγάλη έκθεση. Είναι μέρος της ίδιας της ιστορίας του Ρόθκο. Το «Rothko in Florence», που παρουσιάζεται στο Palazzo Strozzi έως τις 23 Αυγούστου, δεν μένει μόνο στους χώρους του μουσείου, αλλά συνεχίζεται στη Biblioteca Medicea Laurenziana και στο Museo di San Marco, δύο σημεία που φωτίζουν τη σχέση του ζωγράφου με την αρχιτεκτονική, τη σιωπή και την πνευματική ένταση της πόλης.
Ο βασικός κορμός της έκθεσης περιλαμβάνει περισσότερα από 70 έργα από διαφορετικές φάσεις της πορείας του, από τα πρώιμα παραστατικά έργα έως τις ώριμες αφηρημένες συνθέσεις και τα ύστερα σκοτεινά έργα. Στις συνεργαζόμενες συλλογές και στα δάνεια περιλαμβάνονται μεγάλα ιδρύματα όπως το MoMA, το Metropolitan Museum, η Tate, το Centre Pompidou και η National Gallery of Art.
Αυτό που κάνει την έκθεση να ξεχωρίζει είναι ότι δεν αντιμετωπίζει τον Ρόθκο μόνο ως έναν από τους μεγάλους ζωγράφους της αμερικανικής αφαίρεσης. Τον τοποθετεί ξανά μέσα σε μια πόλη που τον επηρέασε βαθιά. Το Wallpaper θυμίζει τη σημασία που είχε για εκείνον η Laurentian Library του Μιχαήλ Αγγέλου, ένας χώρος που τον είχε σημαδέψει από το ταξίδι του στην Ιταλία το 1950. Εκεί αναγνώριζε κάτι από την κλειστή, σχεδόν ασφυκτική ένταση που ήθελε να έχουν και οι δικοί του πίνακες.
Αυτό έχει σημασία γιατί βοηθά να δεις αλλιώς και τα ίδια τα έργα. Οι μεγάλοι πίνακες του Ρόθκο δεν ζητούσαν ποτέ να ιδωθούν σαν απλά αντικείμενα σε έναν τοίχο. Ήθελαν χώρο, απόσταση, σιωπή, μια συνθήκη σχεδόν σωματική. Στη Φλωρεντία αυτή η ανάγκη γίνεται πιο καθαρή, γιατί οι πίνακές του μπαίνουν σε διάλογο με κτίρια και δωμάτια που κουβαλούν ήδη το δικό τους ψυχικό βάρος.
Στο Palazzo Strozzi η διαδρομή περνά από όλες τις βασικές φάσεις του έργου του. Ξεκινά από τα πρώιμα παραστατικά έργα, συνεχίζει στις μεταβατικές αναζητήσεις και φτάνει στα ώριμα χρωματικά πεδία και στα ύστερα, πιο σκοτεινά έργα. Έτσι, η έκθεση δεν δείχνει μόνο τον Ρόθκο που όλοι αναγνωρίζουν, αλλά και τον δρόμο που τον οδήγησε εκεί.
Στη Laurentian Library, όμως, το βλέμμα αλλάζει. Εκεί δεν στέκεσαι απλώς απέναντι σε πίνακες του Ρόθκο· βρίσκεσαι και μέσα σε έναν χώρο που ο ίδιος είχε νιώσει έντονα. Το Wallpaper σημειώνει ότι ο ζωγράφος είχε μιλήσει ανοιχτά για την επίδραση που του είχε ασκήσει η βιβλιοθήκη του Μιχαήλ Αγγέλου και για το πώς αυτό το αίσθημα πίεσης, εγκλωβισμού και ψυχικής έντασης πλησίαζε πολύ αυτό που αναζητούσε στη δική του ζωγραφική.
Η δεύτερη στάση, στο Museo di San Marco, πηγαίνει τη συζήτηση ακόμη πιο βαθιά. Εκεί ο Ρόθκο έρχεται κοντά στον Φρα Αντζέλικο, όχι μέσα από κάποια εύκολη ιστορική αντιστοίχιση, αλλά μέσα από μια κοινή αίσθηση ησυχίας, απομόνωσης και περισυλλογής. Οι χώροι του μοναστηριού και οι τοιχογραφίες του Φρα Αντζέλικο δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου ο Ρόθκο μοιάζει να διαβάζεται λιγότερο ως ζωγράφος της αφαίρεσης και περισσότερο ως ζωγράφος μιας εσωτερικής εμπειρίας.
Στους τελευταίους μήνες της ζωής του, ο Ρόθκο δούλεψε πάνω σε τρεις σειρές μεγάλων έργων σε χαρτί. Κάποια συνομιλούν με τους σκοτεινούς πίνακες της περιόδου Black and Grey, άλλα είναι σχεδόν ανεπαίσθητα μέσα στο σκοτάδι τους, ενώ άλλα ανοίγουν σε απαλότερους τόνους, με γαλάζια, γήινες ροζ αποχρώσεις και τερακότα. Είναι έργα βαθιά προσωπικά, στραμμένα προς τα μέσα, με μια ήσυχη ομορφιά που δύσκολα ξεχνάς.
Ο Κρίστοφερ Ρόθκο, που έχει αφιερώσει τη ζωή του στη φροντίδα της κληρονομιάς του πατέρα του, έχει πει πως βλέπει αυτή την αίθουσα σχεδόν σαν ένα αυτόνομο έργο και ως την αγαπημένη του σε όλη την έκθεση. Όπως λέει, ο πατέρας του ήταν γνωστός για τη διανοητική του ένταση και για την αγάπη του στη συζήτηση, αλλά στην ουσία του ήταν ένας πολύ ζεστός άνθρωπος, με μεγάλη καρδιά και αυτό, πιστεύει, φαίνεται στους πίνακές του.
Το Wallpaper θυμίζει και μια άλλη πλευρά του: τον άνθρωπο που κουβαλούσε μέσα του την εμπειρία του αντισημιτισμού, της εβραϊκής καταγωγής, του εκτοπισμού και μιας βαθιάς αίσθησης ανθρώπινου πόνου. Δεν είναι το στοιχείο που εξηγεί μόνο του το έργο του, αλλά βοηθά να καταλάβει κανείς γιατί ακόμη και οι πιο ήσυχοι πίνακές του κρατούν μέσα τους τόση πίεση.
Γι’ αυτό και το «Rothko in Florence» δεν μοιάζει απλώς με ένα μεγάλο εικαστικό γεγονός της σεζόν. Είναι μια έκθεση που δείχνει πιο καθαρά πώς μπορεί να διαβαστεί ο Ρόθκο μέσα από τη Φλωρεντία και πώς η πόλη αυτή παραμένει, αθόρυβα αλλά σταθερά, μέσα στο έργο του.
