Στις 18:32 ώρα Ουάσιγκτον, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δημοσίευσε στον λογαριασμό του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν είχαν «προχωρήσει πολύ» σε μια «οριστική» ειρηνευτική συμφωνία και ότι είχε συμφωνήσει σε κατάπαυση του πυρός δύο εβδομάδων, ώστε να μπορέσουν να προχωρήσουν οι διαπραγματεύσεις.
Δεν ήταν ακριβώς την τελευταία στιγμή, αλλά με την προθεσμία του Τραμπ να λήγει στις 20:00 (τοπική ώρα) για την επίτευξη συμφωνίας, αλλιώς οι ΗΠΑ θα εξαπέλυαν μαζικές επιθέσεις κατά των ιρανικών υποδομών ενέργειας και μεταφορών, ήρθε αρκετά κοντά.
Όλα αυτά εξαρτώνται από το αν το Ιράν θα αναστείλει επίσης τις εχθροπραξίες και θα ανοίξει πλήρως τα Στενά του Ορμούζ στην εμπορική ναυτιλία, κάτι που το καθεστώς δηλώνει ότι θα κάνει, ενώ επιμένει ότι εξακολουθεί να ασκεί «κυριαρχία» επί της θαλάσσιας οδού.
Η συμφωνία ΗΠΑ και Ιράν
Η συμφωνία επέτρεψε στον Τραμπ να ξεφύγει από μια επιλογή που διαμορφωνόταν ως επικίνδυνη – είτε να προχωρήσει σε κλιμάκωση, επιβεβαιώνοντας την υπόσχεσή του ότι «ένας ολόκληρος πολιτισμός θα πεθάνει απόψε», είτε να υποχωρήσει και να υπονομεύσει την αξιοπιστία του. Ωστόσο, ο πρόεδρος των ΗΠΑ μπορεί να κέρδισε μόνο μια προσωρινή αναστολή.
Οι ΗΠΑ και το Ιράν θα ξεκινήσουν διαπραγματεύσεις τις επόμενες δύο εβδομάδες, κερδίζοντας λίγο χρόνο για να προσπαθήσουν να καταλήξουν σε μια μόνιμη λύση. Πιθανότατα θα είναι μια δύσκολη πορεία, αλλά στις συναλλαγές μετά το κλείσιμο των αγορών, η τιμή του βαρελιού πετρελαίου έπεσε κάτω από τα 100 δολάρια για πρώτη φορά εδώ και μέρες και τα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης των αμερικανικών μετοχών εκτοξεύτηκαν. Φαίνεται να υπάρχει μια αίσθηση αισιοδοξίας ότι το χειρότερο έχει περάσει.
Ακόμη και αυτή η πρόοδος ήταν κάθε άλλο παρά βέβαιη μόλις την Τρίτη το πρωί, όταν ο Τραμπ απείλησε με τον θάνατο του ιρανικού πολιτισμού, ο οποίος «δεν θα ξαναγυρίσει ποτέ».
Δεν είναι σίγουρο αν μια τέτοια συγκλονιστική απειλή από έναν Αμερικανό πρόεδρο πίεσε το Ιράν να αποδεχτεί το είδος της εκεχειρίας που είχε προηγουμένως απορρίψει. Αυτό που είναι σαφές είναι ότι η προκλητική δήλωση του Τραμπ – μόλις δύο ημέρες μετά από μια παρόμοια απαίτηση γεμάτη χυδαίες εκφράσεις στο Truth Social – δεν μοιάζει με τίποτα που έχει ποτέ εκφράσει ή υπαινιχθεί σύγχρονος πρόεδρος των ΗΠΑ.
Και ακόμη κι αν η εκεχειρία δύο εβδομάδων οδηγήσει τελικά σε μόνιμη ειρήνη, ο πόλεμος με το Ιράν – και οι πρόσφατες δηλώσεις του Τραμπ – ενδέχεται να έχουν αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο ο υπόλοιπος κόσμος βλέπει τις ΗΠΑ.
Μια χώρα που κάποτε αυτοχαρακτηριζόταν ως δύναμη σταθερότητας σε παγκόσμιο επίπεδο, τώρα κλονίζει τα θεμέλια της διεθνούς τάξης. Ένας πρόεδρος που φαινόταν να απολαμβάνει να καταστρέφει κανόνες και παραδόσεις στην εσωτερική πολιτική, τώρα κάνει το ίδιο και στη διεθνή σκηνή.
Πολιτική κριτική στην στάση του Τραμπ
Οι Δημοκρατικοί έσπευσαν να καταδικάσουν τις δηλώσεις του Τραμπ την Τρίτη, με ορισμένους να φτάνουν στο σημείο να ζητήσουν την απομάκρυνσή του.
«Είναι σαφές ότι ο πρόεδρος συνεχίζει να παρακμάζει και δεν είναι ικανός να ηγηθεί», έγραψε ο βουλευτής Χοακίν Κάστρο στο X.
Ο Τσακ Σούμερ, ο κορυφαίος Δημοκρατικός στο αμερικανικό Κογκρέσο, δήλωσε ότι κάθε Ρεπουμπλικανός που δεν συμμετείχε στην ψηφοφορία για τον τερματισμό του πολέμου με το Ιράν «είναι υπεύθυνος για κάθε συνέπεια αυτού του διαβολικού εγχειρήματος».
Ενώ πολλοί στο κόμμα του Τραμπ στάθηκαν στο πλευρό του προέδρου τους, η υποστήριξη αυτή απέχει πολύ από την σχεδόν καθολική υποστήριξη που απολαμβάνει συνήθως.
Ο Όστιν Σκοτ, Ρεπουμπλικανός βουλευτής από τη Τζόρτζια και ανώτερο μέλος της Επιτροπής Ενόπλων Δυνάμεων της Βουλής των Αντιπροσώπων, επέκρινε έντονα τις απειλές του Τραμπ σχετικά με τον θάνατο ενός πολιτισμού.
«Τα σχόλια του προέδρου είναι αντιπαραγωγικά», δήλωσε στο BBC, «και δεν συμφωνώ μαζί τους».
Ο γερουσιαστής του Ουισκόνσιν Ρον Τζόνσον, συνήθως πιστός υποστηρικτής του Τραμπ, δήλωσε ότι θα ήταν «τεράστιο λάθος» αν ο Τραμπ προχωρούσε στην εκστρατεία βομβαρδισμών. Ο βουλευτής Ναθάνιελ Μοράν από το Τέξας έγραψε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ότι δεν υποστηρίζει «την καταστροφή ενός «ολόκληρου πολιτισμού»».
«Δεν είμαστε έτσι», έγραψε, «και αυτό δεν συνάδει με τις αρχές που καθοδηγούν από καιρό την Αμερική».
Η γερουσιαστής Λίσα Μουρκόφσκι από την Αλάσκα, η οποία έχει συχνά διαφωνήσει με τον πρόεδρο, ήταν εξίσου ευθεία, γράφοντας ότι η απειλή του προέδρου «δεν μπορεί να δικαιολογηθεί ως μια προσπάθεια να αποκτήσει πλεονέκτημα στις διαπραγματεύσεις με το Ιράν».
Ωστόσο, ο Λευκός Οίκος πιθανότατα θα αντιτάξει ότι η πίεση που ασκήθηκε απέδωσε. Και για έναν πρόεδρο που αντιμετωπίζει πτώση στα ποσοστά των δημοσκοπήσεων, αυξανόμενο αριθμό επικριτών εντός του ίδιου του κόμματός του και μια οικονομία που δυσκολεύεται λόγω των αυξημένων τιμών της ενέργειας, οποιαδήποτε διέξοδος από τη σύγκρουση πιθανότατα θα αποτελέσει ανακούφιση.
Οι δύσκολες διαπραγματεύσεις
Στην ανάρτησή του στο Truth Social με την οποία ανακοίνωσε την κατάπαυση του πυρός, ο Τραμπ δήλωσε ότι οι ΗΠΑ «επέτυχαν και ξεπέρασαν» όλους τους στρατιωτικούς τους στόχους.
Ο στρατός του Ιράν έχει υποστεί σημαντική αποδυνάμωση. Αν και το ισλαμικό φονταμενταλιστικό καθεστώς του εξακολουθεί να βρίσκεται στην εξουσία, πολλοί από τους κορυφαίους ηγέτες του έχουν σκοτωθεί σε βομβαρδισμούς.
Προς το παρόν, ωστόσο, πολλοί από τους δηλωμένους αμερικανικούς στόχους παραμένουν αβέβαιοι. Η τύχη του εμπλουτισμένου ουρανίου του Ιράν – το θεμέλιο του πυρηνικού του προγράμματος – είναι άγνωστη. Η χώρα εξακολουθεί να ασκεί επιρροή σε περιφερειακούς αντιπροσώπους, όπως οι Χούθι στην Υεμένη.
Και ακόμη και αν το Ιράν ανοίξει πλήρως τα Στενά του Ορμούζ – χωρίς να θέτει ως προϋπόθεση για τη διέλευση την καταβολή διοδίων ή άλλων πληρωμών – η ικανότητά του να ελέγχει αυτό το κρίσιμο γεωπολιτικό στενό είναι πιο εμφανής από ποτέ.
Σε δήλωση που εξέδωσε μετά το μήνυμα του Τραμπ για κατάπαυση του πυρός, ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί δήλωσε ότι το Ιράν θα σταματήσει τις «αμυντικές επιχειρήσεις» του και θα επιτρέψει την ασφαλή διέλευση από τα Στενά του Ορμούζ «μέσω συντονισμού με τις ιρανικές ένοπλες δυνάμεις». Πρόσθεσε ότι οι ΗΠΑ είχαν αποδεχτεί το «γενικό πλαίσιο» του ιρανικού σχεδίου 10 σημείων.
Το σχέδιο αυτό περιλαμβάνει την απόσυρση των αμερικανικών στρατευμάτων από την περιοχή, την άρση των οικονομικών κυρώσεων κατά του Ιράν, την καταβολή αποζημίωσης για τις πολεμικές ζημίες και την παραχώρηση στον Ιράν του ελέγχου των Στενών του Ορμούζ. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι ο Τραμπ θα συμφωνήσει πραγματικά σε οποιονδήποτε από αυτούς τους όρους – ένα σημάδι ότι οι επόμενες δύο εβδομάδες των διαπραγματεύσεων ενδέχεται να είναι επικίνδυνες.
Προς το παρόν, ωστόσο, πρόκειται για μια μερική πολιτική νίκη για τον Τραμπ. Έκανε μια δραματική απειλή και πέτυχε το επιθυμητό αποτέλεσμα. Όμως, η κατάπαυση του πυρός είναι μια αναστολή, όχι μια μόνιμη λύση.
Το μακροπρόθεσμο κόστος των λόγων και των πράξεων του προέδρου, καθώς και του πολέμου συνολικά, δεν έχει ακόμη εκτιμηθεί πλήρως.
Με πληροφορίες από BBC
