Ως αναμενόμενη και, ταυτόχρονα, παράδοξη χαρακτηρίζει το περιοδικό «The Atlantic» την είδηση που κυκλοφόρησε την περασμένη Κυριακή, ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ διαδέχθηκε τον πατέρα του Αλί Χαμενεΐ, στη θέση του Ανώτατου Θρησκευτικού Ηγέτη του Ιράν.
Απακαλώντας τον ως το «απόλυτο θεοκρατικό nepo baby (παιδί της ευνοιοκρατίας)», το αμερικάνικο περιοδικό στέκεται στις προκλήσεις που θα κληθεί να αντιμετωπίσει ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ, εν μέσω κλιμακούμενων επιθέσεων από ΗΠΑ και Ισραήλ.
Η είδηση ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ θα γίνει ο νέος ανώτατος ηγέτης του Ιράν μπορεί να χαρακτηριστεί ταυτόχρονα αναμενόμενη αλλά και παράδοξη. Ο 56χρονος γιος του εκλιπόντος Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ αναφερόταν εδώ και χρόνια ως πιθανός διάδοχος του πατέρα του. Η φημολογία αυτή κυκλοφορούσε στην Τεχεράνη ήδη από τη δεκαετία του 2010 και τελικά φαίνεται πως επιβεβαιώθηκε.
Μοτζτάμπα Χαμενεΐ: Η ελάχιστη δημόσια παρουσία του και το πρώτο εμπόδιο
Αυτό που προκαλεί εντύπωση είναι ότι ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ έχει ελάχιστη δημόσια παρουσία, ενώ πολλοί αμφισβητούν ακόμη και τα θρησκευτικά προσόντα που παραδοσιακά θεωρούνται απαραίτητα για την ηγεσία του θεοκρατικού καθεστώτος. Μια χώρα περίπου 90 εκατομμυρίων ανθρώπων πρόκειται να διοικηθεί από έναν άνθρωπο που δεν έχει δώσει ποτέ δημόσια συνέντευξη, ούτε έχει εκφωνήσει δημόσια ομιλία.
Το μοναδικό γνωστό ηχητικό μήνυμά του δημοσιοποιήθηκε το 2024, όταν ανακοίνωσε ότι διακόπτει χωρίς εξήγηση τα μαθήματα που δίδασκε στο θεολογικό σεμινάριο της Κομ, όπου δίδασκε από το 2009. Είχε ξεκινήσει την θρησκευτική του πορεία σχετικά αργά, το 1999, σε ηλικία 30 ετών. Ακόμη και τα βιογραφικά στοιχεία που δημοσιεύονται τώρα από το καθεστώς δεν αναφέρουν άλλες σημαντικές θέσεις που να έχει κατέχει, πέρα από το ότι μιλά αγγλικά και αραβικά.
Η σχέση του με την εξουσία φαίνεται ότι βασίστηκε κυρίως στο γεγονός ότι ήταν ο γιος του ανώτατου ηγέτη. Παρότι η Ισλαμική Επανάσταση του 1979 ανέτρεψε τη μοναρχία στο Ιράν, η σιιτική παράδοση δίνει ιδιαίτερη σημασία στη διαδοχή μέσα από την οικογενειακή γραμμή της θρησκευτικής ηγεσίας.
Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ και η επιρροή του στους Φρουρούς της Επανάστασης
Σύμφωνα με αρκετούς πολιτικούς αντιπάλους του καθεστώτος, ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ είχε αποκτήσει σημαντική επιρροή στις δυνάμεις ασφαλείας της χώρας. Πρώην πολιτικοί αξιωματούχοι, όπως ο πρώην πρόεδρος του κοινοβουλίου Μεχντί Καρουμπί, ο πρώην υφυπουργός Εσωτερικών Μοσταφά Τατζζαντέχ και ο πρώην επικεφαλής της κρατικής τηλεόρασης Μοχάμαντ Σαραφράζ, έχουν μιλήσει δημόσια για τον ρόλο του στη διαχείριση υποθέσεων εναντίον τους.
Τα τελευταία χρόνια ο Μοτζτάμπα άρχισε να εμφανίζεται περισσότερο στο προσκήνιο και ορισμένοι κύκλοι του καθεστώτος προώθησαν ανοιχτά το όνομά του ως πιθανό διάδοχο. Κάποιοι προσπάθησαν μάλιστα να τον παρουσιάσουν ως εκσυγχρονιστή, συγκρίνοντάς τον με τον πρίγκιπα διάδοχο της Σαουδικής Αραβίας Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν.
Ωστόσο, οι προσδοκίες αυτές έρχονται σε αντίθεση με τη σύνδεσή του με τις κατασταλτικές πολιτικές του καθεστώτος. Μετά τον θάνατο του πατέρα του, η πολιτική σκηνή στο Ιράν χωρίστηκε σε δύο στρατόπεδα: οι σκληροπυρηνικοί που αντιτίθενται στη Δύση στήριξαν την επιλογή του Μοτζτάμπα, ενώ πιο πραγματιστικές προσωπικότητες, όπως ο πρώην πρόεδρος Χασάν Ροχανί, πρότειναν να αναβληθεί η επιλογή νέου ηγέτη μέχρι να ολοκληρωθεί ο πόλεμος με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Μοτζτάμπα Χαμενεΐ: Ένα δύσκολο, εσωτερικό έργο
Παρά τις διαφωνίες, οι θεσμοί του καθεστώτος έσπευσαν να στηρίξουν τη νέα ηγεσία. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι θα σταματήσουν οι εσωτερικές συγκρούσεις, που αποτελούν χαρακτηριστικό της πολιτικής ζωής του Ιράν εδώ και δεκαετίες.
Ένας από τους ισχυρότερους υποστηρικτές του φαίνεται να είναι ο πρόεδρος της Βουλής Μοχάμαντ Μπαγέρ Καλιμπάφ, σημαντική προσωπικότητα των Φρουρών της Επανάστασης, του ισχυρού στρατιωτικού και οικονομικού μηχανισμού της χώρας.
Αν ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ θέλει να κυβερνήσει αποτελεσματικά, θα πρέπει να αντιμετωπίσει τρία βασικά εμπόδια.
Το πρώτο είναι οι εσωτερικές πολιτικές ισορροπίες. Πολλοί ισχυροί παράγοντες ίσως θεωρούν ότι ένας σχετικά άπειρος ηγέτης θα επιτρέψει να παραμείνει η πραγματική εξουσία στα δικά τους χέρια.
Το δεύτερο είναι ο πόλεμος με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, που έχει ήδη προκαλέσει μεγάλη ένταση στην περιοχή. Η αλλαγή ηγεσίας στο Ιράν αποτελεί μάλιστα ανοιχτό στόχο και για τις δύο χώρες.
Το τρίτο εμπόδιο είναι η δυσαρέσκεια μεγάλου μέρους της ιρανικής κοινωνίας, η οποία έχει εκφραστεί μέσα από επανειλημμένα κύματα διαδηλώσεων τα τελευταία χρόνια. Για πολλούς Ιρανούς, η διαδοχή του πατέρα από τον γιο μοιάζει περισσότερο με κληρονομική μεταβίβαση εξουσίας παρά με πολιτική αλλαγή.
Ο Αλί Χαμενεΐ κατάφερε να διατηρηθεί στην εξουσία για σχεδόν 37 χρόνια, βασιζόμενος σε αυστηρή εσωτερική καταστολή και έντονη αντιπαράθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ. Το ερώτημα είναι αν ο γιος του θα συνεχίσει την ίδια πορεία ή αν θα επιχειρήσει να αλλάξει κατεύθυνση.
Η ιστορία δείχνει ότι ακόμη και σε αυταρχικά καθεστώτα, μια ομαλή διαδοχή δεν εγγυάται πάντα τη συνέχεια. Ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ ίσως αποδειχθεί ένας ηγέτης που θα αφήσει ισχυρό αποτύπωμα ή, αντίθετα, μια σύντομη υποσημείωση στην ιστορία του Ιράν.
Με πληροφορίες από The Atlantic
