ΑΥΤΟ ΤΟΝ ΜΗΝΑ, μια διεθνής ομάδα επιστημόνων προσπαθεί να εγκαταστήσει αισθητήρες πάνω και γύρω από τον παγετώνα Thwaites στην Ανταρκτική, έναν από τους πιο ασταθείς στον κόσμο.
Συχνά αποκαλείται «παγετώνας της Αποκάλυψης», διότι, αν καταρρεύσει, θα προκαλέσει άνοδο της στάθμης της θάλασσας κατά 60 εκατοστά περίπου σε όλους τους ωκεανούς του πλανήτη. Στον ίδιο τον παγετώνα, μέρος της ομάδας θα προσπαθήσει να ρίξει ένα καλώδιο οπτικών ινών μέσα από μια τρύπα 975 μέτρων στον πάγο, κοντά στη γραμμή προσάραξης του παγετώνα, εκεί όπου ο ωκεανός τον διαβρώνει από κάτω. Κάποια στιγμή την επόμενη εβδομάδα, ένα άλλο μέρος της ομάδας, που εργάζεται από το νοτιοκορεατικό παγοθραυστικό RV Araon, σκοπεύει να ρίξει ένα άλλο καλώδιο, το οποίο ένα ρομπότ θα μεταφέρει μία φορά την ημέρα, μέχρι έναν βραχώδη λιθώνα στη θάλασσα του Αμούδσεν. Τα δεδομένα που θα συλλέξουν οι αισθητήρες τα επόμενα δύο χρόνια θα καλύψουν τα κενά στις βασικές επιστημονικές γνώσεις για τον Thwaites. Θα καθορίσουν επίσης το μέλλον μιας τολμηρής ιδέας για την επιβράδυνση της κατάρρευσής του.
Αυτή τη στιγμή, το ζεστό νερό μόλις που ξεπερνά το ύψος του λιθώνα και στη συνέχεια κυλά προς τον παγετώνα μέσω ενός θαλάσσιου φαραγγιού. Αν αυτό το φυσικό φράγμα ήταν λίγο ψηλότερο, θα μπορούσε να εμποδίσει τα ζεστά ωκεάνια ρεύματα. Χρησιμοποιώντας τα δεδομένα σχετικά με τις τρέχουσες ταχύτητες και τις θερμοκρασίες του νερού, οι επιστήμονες και οι μηχανικοί θα δημιουργήσουν ένα μοντέλο για να δουν αν μια γιγαντιαία κουρτίνα στην κορυφή θα μπορούσε να εκτρέψει το ζεστό νερό μακριά από τη βάση του παγετώνα, αλλά και αν θα ήταν καν δυνατό να κατασκευαστεί μια τέτοια «κουρτίνα».
Το πόσο μακριά είμαστε διατεθειμένοι να φτάσουμε για να διατηρήσουμε την κρυόσφαιρα σε μια αναγνωρίσιμη μορφή, ενώ ο κόσμος εργάζεται για την απαλλαγή από τον άνθρακα, είναι ένα ανοιχτό ερώτημα.
Η αποτροπή της καταστροφής με αυτόν τον τρόπο θα ήταν ένα τεράστιο εγχείρημα: η ίδια η κουρτίνα θα έπρεπε να έχει ύψος έως 500 πόδια (152 μέτρα) και μήκος έως 50 μίλια. Ωστόσο, οι τοπικές συνθήκες βρίσκονται σε μια τόσο ασταθή ισορροπία – «στην κόψη του ξυραφιού», όπως δηλώνει από το κατάστρωμα του RV Araon ο David Holland, κλιματολόγος στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και μέλος του Seabed Curtain Project. Ο ίδιος και ορισμένοι άλλοι επιστήμονες πιστεύουν ότι μια παρέμβαση θα μπορούσε να αλλάξει τη μοίρα του παγετώνα.
Πριν από μερικά χρόνια, η κουρτίνα αυτή ήταν μια περιθωριακή ιδέα την οποία είχαν προτείνει σε μια σειρά πανεπιστημιακών άρθρων ο John Moore, μελετητής των παγετώνων στο Πανεπιστήμιο της Λαπωνίας, και μερικοί ομοϊδεάτες συνάδελφοί του. Αυτού του είδους η γεωμηχανική, που αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της κλιματικής αλλαγής χωρίς να την επιβραδύνει, υπήρξε για καιρό το μαύρο πρόβατο στην κοινότητας των επιστημόνων που ασχολούνται με τους παγετούς. Τώρα όμως, όλο και περισσότεροι επιστήμονες αρχίζουν να θεωρούν τις στοχευμένες παρεμβάσεις στο κλίμα μας ως αναπόφευκτες. Το πρότζεκτ της «κουρτίνας» για την επιβράδυνση της τήξης του Thwaites έχει συγκεντρώσει εκατομμύρια δολάρια, όχι μόνο από τους συνήθεις υποστηρικτές της γεωμηχανικής, αλλά και από παραδοσιακά φιλανθρωπικά ιδρύματα.
«Οι άνθρωποι πρέπει να ξεπεράσουν την ιδέα ότι υπάρχει μια καθαρή έξοδος για την κλιματική αλλαγή», δηλώνει ο Holland, πριν ξεκινήσει την δουλειά του με το παγοθραυστικό. «Αυτό που θα πρέπει να αποφασιστεί τελικά είναι το ποιο θα είναι το λιγότερο βίαιο αποτέλεσμα για τον κόσμο μας».
Η γεωμηχανική — η οποία θα μπορούσε επίσης να περιλαμβάνει την απομάκρυνση του διοξειδίου του άνθρακα από τον ωκεανό και τη χρήση ενέσεων αερολυμάτων στη στρατόσφαιρα για τη μείωση της ηλιακής ακτινοβολίας — κερδίζει διαρκώς οπαδούς, εν μέρει επειδή η απεξάρτηση από τον άνθρακα απλά δεν προχωρά αρκετά γρήγορα. Το περασμένο φθινόπωρο, τα Ηνωμένα Έθνη ανακοίνωσαν ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία, οι παγκόσμιες θερμοκρασίες πιθανότατα θα αυξηθούν κατά περισσότερο από 1,5 βαθμούς Κελσίου πάνω από τα προ-βιομηχανικά επίπεδα, ένα όριο που η Συμφωνία του Παρισιού είχε ως στόχο να αποφύγει. Ταυτόχρονα, οι επιπτώσεις του κλίματος γίνονται όλο και πιο αληθινές — οι ξηρασίες φορτίζουν τις περιόδους πυρκαγιών, ενώ η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών εντείνει τους τυφώνες.
Από τη μεριά της, η Marianne Hagen, πρώην αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Νορβηγίας, λέει σήμερα ότι για πολύ καιρό θεωρούσε τη γεωμηχανική ως «επιστημονική φαντασία και κάτι που δεν άξιζε να αφιερώσει κανείς πολύ χρόνο». Τότε είδε τον πόλεμο στην Ουκρανία να αλλάζει τις συζητήσεις τριγύρω της: η ενεργειακή ασφάλεια ήρθε στο προσκήνιο της ευρωπαϊκής πολιτικής και «κανείς δεν μιλούσε πια για ενεργειακή μετάβαση». Σκέφτηκε τις ευάλωτες παράκτιες χώρες που είχε επισκεφτεί ως κυβερνητική αξιωματούχος και, το 2024, συμφώνησε να συνδιευθύνει το σχέδιο της κουρτίνας μαζί με τον Moore. «Κατέληξα στο στρατόπεδό του, κυρίως από απελπισία», λέει, «επειδή δεν μπορούσα να δω έναν ασφαλή δρόμο για τις μελλοντικές γενιές χωρίς αυτές τις προσωρινές αλλά κρίσιμες λύσεις που κερδίζουν χρόνο».
Το πόσο μακριά είμαστε διατεθειμένοι να φτάσουμε για να διατηρήσουμε την κρυόσφαιρα σε μια αναγνωρίσιμη μορφή, ενώ ο κόσμος εργάζεται για την απαλλαγή από τον άνθρακα, είναι ένα ανοιχτό ερώτημα. Για τους υποστηρικτές της γεωμηχανικής, το να πείσουν τα 29 κράτη-μέλη της Συνθήκης της Ανταρκτικής για την κατασκευή μιας θαλάσσιας κουρτίνας φαίνεται ευκολότερο από το να πείσουν τα 193 μέλη των Ηνωμένων Εθνών να προσπαθήσουν, για παράδειγμα, να σπείρουν στην ατμόσφαιρα χημικές ουσίες που εμποδίζουν την ηλιακή ακτινοβολία.
Οι αντίπαλοι της γεωμηχανικής ανησυχούν για την κατάργηση των υφιστάμενων περιβαλλοντικών προστατευτικών μέτρων για την περιοχή και για τον κίνδυνο να τεθεί σε κίνδυνο η ίδια η συνθήκη. Ο ίδιος ο Holland όμως είναι πρόθυμος να προβλέψει το αποτέλεσμα μιας τέτοιας συζήτησης. «Κάνοντας μια προβολή 1.000 χρόνια μπροστά, η Γη θα βασίζεται εξ ολοκλήρου στη γεωμηχανική», λέει. «Το σύνολο του κλίματος θα ρυθμίζεται όπως ένα σύγχρονο σπίτι — χωρίς αμφιβολία. Το κλίμα μπορεί να διαταραχθεί ανεπανόρθωτα με διάφορους τρόπους, καθώς οι επιστήμονες προσπαθούν να μειώσουν τη θερμοκρασία του πλανήτη. «Αν επιβιώσει όμως, η ανθρωπότητα θα λειτουργεί μ’ αυτόν τον τρόπο».
Με στοιχεία από The Atlantic
