«Αυτή ήταν η στιγμή που οι ηγέτες της ΕΕ συμφώνησαν ότι η Ευρώπη πρέπει να προχωρήσει μόνη της» αναφέρει το Politico, μετά το έκτακτο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο που πραγματοποιήθηκε το βράδυ της Πέμπτης 22 Ιανουαρίου, στις Βρυξέλλες.
Δεν υπάρχει πλέον γυρισμός, σχολιάζει το Politico, επαναλαμβάνοντας το μήνυμα των Ευρωπαίων ηγετών από τις Βρυξέλλες. Και παρόλο που αυτή η έκτακτη σύνοδος κορυφής, που συγκλήθηκε σε απάντηση στις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ να καταλάβουν τη Γροιλανδία, «μετατράπηκε σε κάτι πολύ λιγότερο δραματικό επειδή ο πρόεδρος των ΗΠΑ υποχώρησε 24 ώρες νωρίτερα», προσθέτει το μέσο, κάνοντας λόγο για μια Ευρώπη που «διέβη τον Ρουβίκωνα», αντιλαμβανόμενη ότι πρέπει να πορευτεί «μόνη της».
Η «μοιραία ρήξη» μεταξύ του παλιού και του νέου
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν και ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς, οι δύο πιο ισχυροί ηγέτες της ΕΕ, οι οποίοι δεν έχουν συναντηθεί κατάματα τελευταία, ενώθηκαν προειδοποιώντας ότι η διατλαντική κρίση είχε οδηγήσει το μπλοκ σε μια σκληρή νέα πραγματικότητα, μια πραγματικότητα στην οποία πρέπει να αγκαλιάσει την ανεξαρτησία. «Γνωρίζουμε ότι πρέπει να εργαστούμε ως ανεξάρτητη Ευρώπη», δήλωσε η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν στους δημοσιογράφους στο τέλος της πεντάωρης συγκέντρωσης.
Και ενώ, σε αντίθεση με τις πρόσφατες συνόδους κορυφής της ΕΕ, δεν υπήρξε καμία διαμάχη ή καβγάς ή έστω κάποια απόφαση που έπρεπε να ληφθεί, η σύνοδος σηματοδότησε σιωπηλά μια σιωπηρή συμφωνία, όπως επισημαίνουν τέσσερις διπλωμάτες της ΕΕ και έναν αξιωματούχο που γνώριζε τη συζήτηση των ηγετών, ότι «υπάρχει μια μοιραία ρήξη μεταξύ του παλιού και του νέου τρόπου με τον οποίο λειτουργεί η Δύση από τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο και ό,τι μέλλει γενέσθαι».
Ενώ η νοοτροπία προς την ανεξαρτησία κυοφορείται εδώ και χρόνια- από τότε που ο Τραμπ μπήκε για πρώτη φορά στον Λευκό Οίκο το 2017- οι πρωτοφανείς απειλές του για τη Γροιλανδία λειτούργησαν ως ξαφνική προειδοποίηση, αναγκάζοντάς τους να λάβουν μέτρα που θα ήταν αδιανόητα ακόμη και πριν από λίγους μήνες, είπαν. Όλοι οι αξιωματούχοι που έδωσαν συνέντευξη για αυτό το άρθρο, επισημαίνει το Politico, ήθελαν να διατηρήσουν την ανωνυμία τους για να μπορέσουν να μιλήσουν ελεύθερα για τη σύνοδο κορυφής.
Πώς θα μοιάζει αυτός ο νέος τρόπος της ΕΕ;
«Αυτή είναι η στιγμή του Ρουβίκωνα», δήλωσε ένας διπλωμάτης της ΕΕ από μια χώρα της ανατολικής πλευράς, που γνώριζε τις συζητήσεις των ηγετών. «Είναι θεραπεία σοκ. Η Ευρώπη δεν μπορεί να επιστρέψει στον τρόπο που ήταν πριν. Αυτοί [οι ηγέτες] το λένε αυτό εδώ και μέρες». Το πώς θα μοιάζει αυτός ο νέος τρόπος είναι- όπως συνήθως- μια συζήτηση για μια άλλη μέρα.
Αλλά υπήρξαν υπαινιγμοί γι' αυτό αυτή την εβδομάδα. Η αρχική αντίδραση των ηγετών της ΕΕ στην κρίση της Γροιλανδίας- η αναστολή μιας εμπορικής συμφωνίας ΕΕ-ΗΠΑ, η αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία, η απειλή για την εφαρμογή σαρωτικών εμπορικών αντιποίνων κατά των ΗΠΑ- αποτέλεσε μια πρόγευση για το τι μπορεί να συμβεί.
Μεταξύ τους, και στη συνέχεια σε δημόσιες δηλώσεις τους, οι ηγέτες υπογράμμισαν ότι η ταχεία, ενιαία αντίδραση αυτόν τον μήνα δεν θα μπορούσε να είναι εφάπαξ. Αντίθετα, θα έπρεπε να καθορίσει την προσέγγιση του μπλοκ σχεδόν σε όλα.
«Δεν μπορεί να είναι η ενεργειακή ασφάλεια ή η άμυνα, δεν μπορεί να είναι η οικονομική ισχύς ή η εμπορική εξάρτηση, πρέπει να είναι τα πάντα, όλα μαζί», δήλωσε ένας από τους διπλωμάτες.
Ένα βασικό χαρακτηριστικό της νεοαποκτηθείσας αναζήτησης της Ευρώπης για ανεξαρτησία είναι ένας βαθμός ενότητας που εδώ και καιρό διαφεύγει του μπλοκ.
Για τις χώρες που βρίσκονται στην ανατολική πλευρά του μπλοκ και στον δρόμο μιας επεκτατικής Ρωσίας, έχουν από καιρό εκδηλώσει μια σχεδόν θρησκευτική πίστη στο ΝΑΤΟ- στο οποίο οι αξιόπιστες ΗΠΑ είχαν τον μεγαλύτερο στρατό και παρείχαν εγγυήσεις για την άμυνα όλων των άλλων μελών- και την ικανότητά του να αποτρέψει τη Μόσχα.
Ένα αίσθημα υπαρξιακής εξάρτησης από τις ΗΠΑ έχει κρατήσει αυτές τις χώρες σταθερά στο στρατόπεδο της Ουάσινγκτον, οδηγώντας σε διαφωνίες με χώρες πιο δυτικά, όπως η Γαλλία, που υποστηρίζουν την «στρατηγική αυτονομία» για την Ευρώπη. Τώρα, η Γαλλία δεν είναι η εξαίρεση. Ακόμη και χώρες που είναι άμεσα εκτεθειμένες στον επεκτατισμό της Ρωσίας, δείχνουν προθυμία να συμμετάσχουν στην προσπάθεια ανεξαρτησίας.
Το παράδειγμα της Εσθονίας
Η Εσθονία είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η μικροσκοπική χώρα της Βαλτικής δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι θα εξετάσει το ενδεχόμενο ανάπτυξης στρατευμάτων στη Γροιλανδία στο πλαίσιο μιας «αποστολής πεδίου εφαρμογής» που διοργανώνεται από το ΝΑΤΟ. Το Ταλίν δεν έστειλε τελικά στρατιώτες αλλά το απλό γεγονός ότι έθεσε την πιθανότητα ήταν αξιοσημείωτο.
«Όταν η Ευρώπη δεν είναι διχασμένη, όταν στεκόμαστε ενωμένοι και όταν είμαστε σαφείς και δυνατοί, επίσης στην προθυμία μας να υπερασπιστούμε τους εαυτούς μας, τότε τα αποτελέσματα θα φανούν», δήλωσε η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν. «Νομίζω ότι έχουμε μάθει κάτι τις τελευταίες ημέρες και εβδομάδες».
Η Πολωνία, ένας από τους πιο ένθερμους υποστηρικτές των ΗΠΑ, βγήκε επίσης από την παραδοσιακή ζώνη άνεσής της. Σε συζητήσεις σχετικά με το πώς να αντιδράσει, ο πρωθυπουργός Ντόναλντ Τουσκ έδειξε ανοιχτό πνεύμα στην ανάπτυξη του Μέσου Καταπολέμησης του Καταναγκασμού της ΕΕ- ενός ισχυρού εργαλείου εμπορικών αντιποίνων που επιτρέπει τον περιορισμό των επενδύσεων από απειλητικά έθνη, σύμφωνα με τους διπλωμάτες.
«Πάντα σεβόμασταν και αποδεχόμασταν την αμερικανική ηγεσία», δήλωσε ο Τουσκ. «Αλλά αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα στην πολιτική μας είναι η εμπιστοσύνη και ο σεβασμός μεταξύ των εταίρων μας εδώ, όχι η κυριαρχία και όχι ο καταναγκασμός. Δεν λειτουργεί».
Το μάθημα που πρέπει να πάρει η ΕΕ
Μια παρόμοια συνειδητοποίηση εδραιώνεται στις βόρειες χώρες του ελεύθερου εμπορίου της Ευρώπης.
Ενώ έθνη όπως η Δανία, η Σουηδία και η Ολλανδία έχουν ιστορικά αντιταχθεί σε οποιαδήποτε κίνηση που κινδυνεύει να θέσει σε κίνδυνο την εμπορική τους σχέση με τις ΗΠΑ, αυτές οι χώρες έδειξαν επίσης, ότι είναι ανοιχτές σε αντίποινα εναντίον του Τραμπ.
«Αυτή είναι μια νέα εποχή όπου δεν πρόκειται να βασιζόμαστε πλέον σε αυτές», δήλωσε ένας τέταρτος διπλωμάτης της ΕΕ. «Τουλάχιστον όχι για τρία χρόνια», όσο ο Τραμπ εξακολουθεί να είναι στο αξίωμα. «Αυτή [η κρίση της Γροιλανδίας] ήταν μια δοκιμασία. Πήραμε το μάθημα».
Ακόμα και η Γερμανία, της οποίας η πολιτική κουλτούρα έχει καθοριστεί εδώ και δεκαετίες από την πίστη στη διατλαντική σχέση, αμφισβητεί παλιές υποθέσεις. Ο Μερτς έχει υπαινιχθεί ότι η Γερμανία θα μπορούσε να συμφωνήσει με μια σκληρή εμπορική απάντηση εναντίον των ΗΠΑ.
Ενώ διπλωμάτες και αξιωματούχοι της ΕΕ απέδωσαν σε αυτές τις κινήσεις τη βοήθειά τους να αλλάξει γνώμη ο Τραμπ σχετικά με τις απειλές του για δασμούς, προειδοποίησαν ότι τώρα πρέπει να ληφθούν περαιτέρω δύσκολες επιλογές.
«Πρέπει να έχουμε την ατζέντα μας», πρόσθεσε ο τέταρτος διπλωμάτης. «Ουκρανία, παραγωγικότητα, ανταγωνιστικότητα, ασφάλεια, στρατηγική αυτονομία. Το μάθημα είναι να μην λέμε όχι σε όλα».
Με πληροφορίες από Politico
