Η φτώχεια στην τρίτη ηλικία κινδυνεύει να γίνει ο κανόνας για ένα μεγάλο μέρος των Ευρωπαίων αν δεν γίνουν άμεσα βαθιές μεταρρυθμίσεις στις συνταξιοδοτικές πολιτικές, προειδοποιεί η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων (EIOPA) τηης Ευρωπαϊκής Ένωσης.
«Ήδη ένας στους πέντε Ευρωπαίους βρίσκεται σε κίνδυνο να ζήσει σε συνθήκες φτώχειας μετά τη συνταξιοδότηση», τόνισε η πρόεδρος της EIOPA, Πέτρα Χίλκεμα, μιλώντας στο Politico. «Το ποσοστό αυτό είναι εξωφρενικά υψηλό. Και αν δούμε τις γυναίκες, ο κίνδυνος είναι κατά 30% μεγαλύτερος».
Η κατάσταση αναμένεται να επιβαρυνθεί ακόμη περισσότερο, καθώς η Ευρώπη γηράσκει ταχύτατα. Ενδεικτικά, σε 40 χρόνια θα υπάρχουν μόνο 1,5 εργαζόμενοι για κάθε συνταξιούχο, δηλαδή η μισή αναλογία σε σχέση με σήμερα.
Για δεκαετίες, το ευρωπαϊκό μοντέλο βασιζόταν κυρίως στις κρατικές συντάξεις. Όμως το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται, οι γεννήσεις μειώνονται και το κόστος συντήρησης των συστημάτων εκτοξεύεται, μαζί με τις δαπάνες για υγεία και φροντίδα ηλικιωμένων. Η EIOPA επισημαίνει ότι οι χώρες χωρίς ισχυρά επικουρικά συνταξιοδοτικά ταμεία είναι οι πιο εκτεθειμένες.
Συντάξεις: Ποιες χώρες της Ευρώπης θεωρούνται καλύτερα προετοιμασμένες
Οι σκανδιναβικές χώρες θεωρούνται καλύτερα προετοιμασμένες, διότι διαθέτουν πολυεπίπεδα συστήματα, με κρατικές συντάξεις τύπου pay-as-you-go, επαγγελματικά ταμεία που συνδέονται με την εργασία και επενδύσεις σε ασφαλιστικά προϊόντα. Στον αντίποδα, κράτη της Ανατολικής και Νότιας Ευρώπης βασίζονται σχεδόν αποκλειστικά στις κρατικές συντάξεις, οι οποίες συχνά υπολείπονται σημαντικά σε σχέση με τους μισθούς.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα είναι ότι οι πολίτες δεν έχουν πλήρη εικόνα για τα δικαιώματά τους, καθώς οι δημόσιες αρχές και οι εργοδότες δεν παρέχουν σαφείς πληροφορίες. Σε επίπεδο ΕΕ δεν υπάρχει άμεση νομοθετική εξουσία, με την αρμοδιότητα για τις συντάξεις να ανήκει στις εθνικές κυβερνήσεις, ενώ ρόλος της Κομισιόν είναι κυρίως συμβουλευτικός.
Παρά τα όρια, η Χίλκεμα εκτιμά ότι υπάρχει «δυναμική» για αλλαγή και διεύρυνση του ρόλου της EIOPA. «Βλέπουμε ότι το πρόβλημα μεγαλώνει και το αναγνωρίζουν και οι κυβερνήσεις. Κι επιπλέον, γιατί τα συνταξιοδοτικά μπαίνουν στην ατζέντα; Γιατί χρειαζόμαστε περισσότερες επενδύσεις, και ένας τρόπος είναι να μετακινηθούν αποταμιεύσεις από τις τράπεζες σε επενδυτικά προϊόντα».
Το σχέδιο της Κομισιόν για το συνταξιοδοτικο
Τους επόμενους μήνες η Κομισιόν θα παρουσιάσει προτάσεις για αποταμιευτικούς λογαριασμούς και συντάξεις. Στο τέλος του έτους θα εισηγηθεί τη δημιουργία ψηφιακών λογαριασμών όπου κάθε πολίτης θα μπορεί να παρακολουθεί αποταμιεύσεις και επενδύσεις, ενιαία «ταμπλό» για τις συνταξιοδοτικές παροχές, καθώς και φορολογικά κίνητρα για την ενίσχυση της ιδιωτικής αποταμίευσης.
Το βασικό μέτρο θα είναι η αυτόματη εγγραφή των εργαζομένων σε επαγγελματικά συνταξιοδοτικά ταμεία, στα πρότυπα του Ηνωμένου Βασιλείου, της Πολωνίας και της Ιταλίας. «Αν εργάζεσαι, εγγράφεσαι αυτόματα. Αν δεν το θέλεις, πρέπει να το δηλώσεις ρητά», εξήγησε. Όπως αναφέρει το Politico, το συγκεκριμένο μέτρο φαίνεται να λειτουργεί, αφού λίγοι επιλέγουν να αποχωρήσουν.
Η πρόθεση είναι να καλυφθούν να καλυφθούν και οι αυτοαπασχολούμενοι ή οι εργαζόμενοι της λεγόμενης gig economy (όπως διανομείς μέσω εφαρμογών), ώστε να διασφαλιστεί ότι όλοι θα αποταμιεύουν για το μέλλον. Ωστόσο, την τελική ευθύνη έχουν οι εθνικές κυβερνήσεις και οι μεταρρυθμίσεις συνήθως επιφέρουν μεγάλο πολιτικό ρίσκο.
Στη Γαλλία, η κυβέρνηση Μπαϊρού συγκρούστηκε με τα συνδικάτα στις τελευταίες απόπειρες αλλαγής, ενώ στη Γερμανία ο καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς προκάλεσε αντιδράσεις προτείνοντας στους νέους να αποταμιεύουν για τη σύνταξή τους.
Το μέγεθος της πρόκλησης για ορισμένες χώρες αποτυπώνεται στα στατιστικά στοιχεία: στη Γερμανία, μια χώρα 84 εκατομμυρίων κατοίκων, τα επαγγελματικά ταμεία συγκεντρώνουν περίπου 267 δισ. ευρώ. Στη Σουηδία, με πληθυσμό μόλις 10 εκατομμύρια, τα αντίστοιχα αποθεματικά ανέρχονται στα 516 δισ. ευρώ. Το ποσό αντιστοιχεί στο 92% του σουηδικού ΑΕΠ, δείχνοντας πόσο πιο ανεπτυγμένο και εκτεταμένο είναι το σύστημα επικουρικών συντάξεων εκεί σε σχέση με τις μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες.
Με πληροφορίες από Politico
