Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, στο παρελθόν έχει καταδικάσει ανοιχτά το προ-ισλαμικό παρελθόν της χώρας, χαρακτηρίζοντάς το «εποχή ψευδαισθήσεων» γεμάτη διαφθορά και αυταρχισμό. Ωστόσο, μετά τις πρόσφατες ισραηλινές επιθέσεις κατά του Ιράν, άλλαξε δραματικά τόνο: εξήρε τον «αρχαίο πολιτισμό» του Ιράν και τόνισε την «πολιτιστική και πολιτισμική υπεροχή» της χώρας έναντι των ΗΠΑ.
Αντί να επικαλεστεί τη θρησκευτική ταυτότητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας, ο Χαμενεΐ στράφηκε στον εθνικισμό και τον πατριωτισμό, μια κίνηση που αποσκοπεί στο να συσπειρώσει έναν λαό απογοητευμένο από την ιερατική ηγεσία και την οικονομική κρίση.
Η νέα ρητορική δεν ήταν μεμονωμένη. Σε ολόκληρη τη χώρα εμφανίστηκαν πινακίδες που τιμούν τον αρχαίο βασιλιά των Περσών, τον μυθικό ήρωα Αράς τον Τοξότη, ακόμα και την παράσταση του Νετανιάχου ως Ρωμαίου αυτοκράτορα που υποτάσσεται στους Πέρσες. Στη Σιράζ, αναπαράσταση από την Περσέπολη δείχνει τον Ισραηλινό πρωθυπουργό γονατισμένο μπροστά σε Πέρσες νικητές.
Στην πιο ενδεικτική κίνηση, κατά τη διάρκεια θρησκευτικής τελετής, ο Χαμενεΐ ζήτησε την ερμηνεία ενός κοσμικού πατριωτικού τραγουδιού, μια εντυπωσιακά ασυνήθιστη επιλογή για τέτοια περίσταση. «Αν όλα αυτά υιοθετούνται, σημαίνει ότι η ιδεολογία της Ισλαμικής Επανάστασης έχει αποτύχει», δήλωσε ο ιστορικός Άλι Ανσάρι.
Η στροφή προς τον εθνικισμό φαίνεται να είναι μια στρατηγική επιβίωσης. Ο κοινωνιολόγος Χοσεΐν Γκαζιάν εξηγεί: «Όταν το καθεστώς προσφέρει αυτό το νέο προϊόν, ένα μείγμα εθνικισμού, κρατισμού και ισλαμισμού, βρίσκει "αγοραστές". Είναι μια λογική και σκόπιμη επιλογή για τη διατήρηση της εξουσίας.»
Σύμφωνα με απόρρητη κυβερνητική δημοσκόπηση του 2023, η πλειοψηφία των Ιρανών τάσσεται υπέρ του διαχωρισμού θρησκείας και πολιτικής, δείχνοντας μια σαφή απομάκρυνση από το θρησκευτικό δόγμα που ορίζει το καθεστώς.
Μετά τις ισραηλινές επιθέσεις, οι αρχές μιλούν για νέα ενότητα στο Ιράν. Αναφορές κάνουν λόγο για βοήθεια μεταξύ πολιτών, ενώ απουσιάζουν μαζικές διαδηλώσεις κατά της κυβέρνησης. Ωστόσο, ο Γκαζιάν επισημαίνει: «Η εθνική συνοχή εμφανίζεται όταν ο λαός βλέπει την κυβέρνηση ως εκπρόσωπό του απέναντι σε εξωτερική απειλή, όχι απαραίτητα επειδή τη στηρίζει θετικά.»
Ο σκηνοθέτης Τζαφάρ Παναχί, ο οποίος έχει φυλακιστεί για την κριτική του στο καθεστώς, δημοσίευσε ηχητικό απόσπασμα με πολιτικούς κρατουμένους να τραγουδούν πατριωτικό ύμνο, καταγγέλλοντας τις μαζικές εκτελέσεις και την προσπάθεια του καθεστώτος να «ξαναγράψει την ιστορία μέσω της βίας».
Ο πρώην υπουργός Εξωτερικών, Μοχαμάντ Τζαβάντ Ζαρίφ, δήλωσε: «Η ταυτότητα του Ιράν στηρίζεται τόσο στις προ-ισλαμικές όσο και στις σιιτικές ρίζες του. Αυτή η ταυτότητα μάς δίνει δύναμη». Αναγνώρισε, επίσης, την απογοήτευση των πολιτών: «Εμείς, οι κυβερνητικοί αξιωματούχοι, δεν έχουμε εξυπηρετήσει τον λαό όσο του αξίζει. Αξίζει πολύ περισσότερα».
Η νέα εθνικιστική ρητορική του Ιράν δεν είναι απλώς ένα πολιτιστικό αφύπνισμα — είναι ένδειξη ενός καθεστώτος που αναπροσαρμόζει την ιδεολογία του για να επιβιώσει. Η επίκληση της αρχαίας περσικής ταυτότητας στοχεύει στην επανένωση ενός διχασμένου έθνους, αλλά εγείρει και ερωτήματα για τη νομιμότητα της θρησκευτικής εξουσίας στη σύγχρονη εποχή.
Με πληροφορίες από Washington Post
