Οι μύκητες που προκαλούν λοιμώξεις και ευθύνονται για εκατομμύρια θανάτους ετησίως αναμένεται να εξαπλωθούν σημαντικά σε νέες περιοχές λόγω της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Οι μύκητες βρίσκονται κυριολεκτικά παντού και αποτελούν ένα τεράστιο βασίλειο οργανισμών - από τη μούχλα μέχρι τα μανιτάρια, που αναπτύσσονται σε περιβάλλοντα όπως το έδαφος, το κομπόστ και το νερό. Παίζουν σημαντικό ρόλο στα οικοσυστήματα, αλλά μπορεί να έχουν καταστροφικές συνέπειες στην ανθρώπινη υγεία: Υπολογίζεται ότι οι μυκητιασικές λοιμώξεις προκαλούν περίπου 2,5 εκατομμύρια θανάτους ετησίως, ενώ η έλλειψη δεδομένων σημαίνει πως ο πραγματικός αριθμός ενδέχεται να είναι πολύ μεγαλύτερος.
Ωστόσο, η επιστημονική κατανόησή μας για τους μύκητες παραμένει περιορισμένη, ιδίως όσον αφορά το πώς αυτοί οι εξαιρετικά προσαρμοστικοί οργανισμοί θα αντιδράσουν στην κλιματική αλλαγή.
Πώς η κλιματική κρίση ενισχύει τους παθογόνους μύκητες
Μια ομάδα επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ χρησιμοποίησε υπολογιστικές προσομοιώσεις και μετεωρολογικές προβλέψεις για να χαρτογραφήσει την πιθανή μελλοντική εξάπλωση του γένους Aspergillus, μιας κοινής ομάδας μυκήτων που βρίσκεται παγκοσμίως και μπορεί να προκαλέσει ασπεργίλλωση, μια απειλητική για τη ζωή νόσο που πλήττει κυρίως τους πνεύμονες.
Διαπίστωσαν ότι ορισμένα είδη του γένους Aspergillus θα επεκτείνουν την εξάπλωσή τους όσο εντείνεται η κλιματική κρίση, επηρεάζοντας νέες περιοχές της Βόρειας Αμερικής, της Ευρώπης, της Κίνας και της Ρωσίας. Η μελέτη δημοσιεύτηκε αυτόν τον μήνα και βρίσκεται υπό επιστημονική αξιολόγηση (peer review).
«Οι μύκητες είναι σε μεγάλο βαθμό υπο-μελετημένοι σε σύγκριση με τους ιούς και τα παράσιτα, αλλά οι χάρτες μας δείχνουν ότι οι παθογόνοι μύκητες πιθανότατα θα επηρεάσουν σχεδόν κάθε περιοχή του πλανήτη στο μέλλον», δήλωσε ο Νόρμαν βαν Ράιν, ένας εκ των συγγραφέων της μελέτης και ερευνητής για την κλιματική αλλαγή και τα λοιμώδη νοσήματα στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ.
Το ερευνητικό αυτό πεδίο έχει προσελκύσει νέο ενδιαφέρον χάρη στην επιτυχημένη τηλεοπτική σειρά του HBO «The Last of Us», η οποία ακολουθεί την ιστορία ανθρώπων που προσπαθούν να επιβιώσουν σε έναν κόσμο όπου ένας μεταλλαγμένος μύκητας έχει μετατρέψει μεγάλο μέρος του πληθυσμού σε βίαια όντα. «Πρόκειται για μυθοπλασία» δήλωσε ο βαν Ράιν, αλλά ελπίζει ότι θα αναδείξει τη σοβαρότητα των μυκητιασικών λοιμώξεων που στην πραγματικότητα σκοτώνουν εκατομμύρια ανθρώπους.
Οι μύκητες Aspergillus αναπτύσσονται με τη μορφή λεπτών νημάτων στο έδαφος παγκοσμίως. Όπως σχεδόν όλοι οι μύκητες, απελευθερώνουν τεράστιους αριθμούς μικροσκοπικών σπορίων που διασπείρονται στον αέρα. Οι άνθρωποι εισπνέουν σπόρια καθημερινά, αλλά στους περισσότερους δεν προκαλούνται προβλήματα υγείας, καθώς το ανοσοποιητικό σύστημα τα εξουδετερώνει.
Διαφορετική είναι η περίπτωση για άτομα με αναπνευστικά νοσήματα όπως άσθμα, κυστική ίνωση και ΧΑΠ (Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια), καθώς και για ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς όπως πάσχοντες από καρκίνο, μεταμοσχευμένοι, ή άτομα που ανάρρωσαν από σοβαρή γρίπη ή Covid-19.
Αν το ανοσοποιητικό σύστημα δεν καταφέρει να εξουδετερώσει τα σπόρια, ο μύκητας «αρχίζει να αναπτύσσεται και, για να το πούμε ωμά, σε τρώει από μέσα προς τα έξω», δήλωσε ο βαν Ράιν.
Η ασπεργίλλωση έχει υψηλό ποσοστό θνησιμότητας, περίπου 20% έως 40%, τόνισε. Είναι επίσης δύσκολη στη διάγνωση, καθώς πολλοί γιατροί δεν τη σκέφτονται άμεσα και τα συμπτώματα -πυρετός και βήχας- είναι κοινά με πολλές άλλες ασθένειες. «Οι παθογόνοι μύκητες γίνονται επίσης ολοένα και πιο ανθεκτικοί στη θεραπεία» προσέθεσε ο βαν Ράιν, ενώ υπάρχουν μόνο τέσσερις κατηγορίες αντιμυκητιασικών φαρμάκων διαθέσιμες.
Όλα αυτά συνθέτουν ένα δυσοίωνο σκηνικό καθώς η κλιματική αλλαγή ανοίγει νέες περιοχές για την αποίκιση από τον μύκητα Aspergillus.
Το είδος Aspergillus flavus, που ευδοκιμεί σε θερμά, τροπικά κλίματα, ενδέχεται να αυξήσει την εξάπλωσή του κατά 16%, εάν συνεχιστεί η καύση μεγάλων ποσοτήτων ορυκτών καυσίμων, σύμφωνα με τη μελέτη. Αναμένεται να επεκταθεί προς περιοχές της Βόρειας Αμερικής, της Βόρειας Κίνας και της Ρωσίας.
Το συγκεκριμένο είδος μπορεί να προκαλέσει σοβαρές λοιμώξεις στον άνθρωπο και είναι ανθεκτικό σε πολλά αντιμυκητιασικά φάρμακα. Μολύνει επίσης πολλές γεωργικές καλλιέργειες, αποτελώντας πιθανή απειλή για την επισιτιστική ασφάλεια. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ενέταξε τον Aspergillus flavus το 2022 στην κρίσιμη κατηγορία παθογόνων μυκήτων λόγω του κινδύνου για τη δημόσια υγεία και της ανθεκτικότητάς του στα φάρμακα.
Ο Aspergillus fumigatus, που προτιμά πιο εύκρατα κλίματα, αναμένεται να επεκταθεί προς τον Βόρειο Πόλο καθώς ανεβαίνουν οι θερμοκρασίες παγκοσμίως. Η εξάπλωσή του θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 77,5% έως το 2100, ενδεχομένως εκθέτοντας 9 εκατομμύρια ανθρώπους στην Ευρώπη.
Αντιθέτως, οι θερμοκρασίες σε ορισμένες περιοχές, όπως η υποσαχάρια Αφρική, ενδέχεται να γίνουν τόσο υψηλές ώστε να καταστούν αφιλόξενες ακόμη και για τους μύκητες Aspergillus. Αυτό θα μπορούσε να προκαλέσει νέες δυσκολίες, καθώς οι μύκητες παίζουν καθοριστικό ρόλο στα οικοσυστήματα, συμπεριλαμβανομένης της υγείας των εδαφών.
Εκτός από την επέκταση της γεωγραφικής τους εξάπλωσης, η αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας ίσως να ενισχύει την αντοχή των μυκήτων στη θερμότητα, επιτρέποντάς τους να επιβιώνουν ευκολότερα στο ανθρώπινο σώμα.
Ακραία καιρικά φαινόμενα όπως ξηρασίες, πλημμύρες και καύσωνες επηρεάζουν επίσης τους μύκητες, συμβάλλοντας στη διασπορά των σπορίων σε μεγάλες αποστάσεις. Έχουν παρατηρηθεί εξάρσεις μυκητιασικών ασθενειών μετά από φυσικές καταστροφές, όπως η επιδημία μετά τον ανεμοστρόβιλο του 2011 στην Τζόπλιν του Μισούρι.
Η νέα μελέτη για τον Aspergillus «ορθώς στρέφει το φως στην απειλή των μυκήτων που βρίσκονται στο φυσικό περιβάλλον και στο πόσο απροετοίμαστοι είμαστε να αντιμετωπίσουμε τις μεταβολές στην εξάπλωσή τους», δήλωσε η Έλεϊν Μπίγκνελ, συνδιευθύντρια του Κέντρου Ιατρικής Μυκητολογίας του MRC στο Πανεπιστήμιο του Έξετερ, η οποία δεν συμμετείχε στην έρευνα. «Ωστόσο, υπάρχουν ακόμη πολλές επιστημονικές αβεβαιότητες, και απαιτείται τεράστιος όγκος πρόσθετης έρευνας», δήλωσε στο CNN.
Παρά την επικινδυνότητα της ασπεργίλλωσης, υπάρχει σοβαρή έλλειψη δεδομένων για το πού ακριβώς εντοπίζεται το παθογόνο στο περιβάλλον και ποιοι άνθρωποι προσβάλλονται, ανέφερε ο Τζάστιν Ριμέις, καθηγητής περιβαλλοντικής υγειονομικής επιστήμης στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ της Καλιφόρνια, ο οποίος επίσης δεν συμμετείχε στην παρούσα μελέτη.
Ηγείται μιας μελέτης που περιλαμβάνει πάνω από 100 εκατομμύρια ασθενείς στις Ηνωμένες Πολιτείες, στην οποία εντοπίστηκαν περισσότερα από 20.000 περιστατικά ασπεργίλλωσης την περίοδο 2013–2023. Όπως ανέφερε, ο αριθμός των κρουσμάτων αυξάνεται κατά περίπου 5% ετησίως.
«Οι παθογόνοι μύκητες γίνονται όλο και πιο συχνοί και ανθεκτικοί στις θεραπείες, και μόλις αρχίζουμε να κατανοούμε πώς η κλιματική αλλαγή συμβάλλει σε αυτό», δήλωσε στο CNN.
Οι άνθρωποι είναι εξοικειωμένοι με ασθένειες που προκαλούνται από βακτήρια, ιούς και παράσιτα, αλλά πολύ λιγότερο με τις μυκητιασικές λοιμώξεις, δήλωσε η Μπίγκνελ. «Υπάρχει επιτακτική ανάγκη να αντιστραφεί αυτή η τάση, λόγω της θνησιμότητάς τους», υπογράμμισε.
Με πληροφορίες από CNN
