Η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να διαθέσει δάνεια ύψους έως και 150 δισεκατομμυρίων ευρώ στα κράτη-μέλη της, προκειμένου να ενισχύσουν τις αμυντικές τους δαπάνες, σε απάντηση στην απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να αποστασιοποιηθεί από τη μακροχρόνια στρατιωτική προστασία της Ευρώπης εκ μέρους των Ηνωμένων Πολιτειών.
Μετά τη δραματική αλλαγή ισορροπιών εντός της Δύσης - τη σοβαρότερη κρίση στη διατλαντική συμμαχία από το 1945, καθώς η Ουάσινγκτον έρχεται πιο κοντά στη Μόσχα - η ΕΕ αναζητά τρόπους να αυξήσει τις στρατιωτικές της δαπάνες. Η Ένωση παραδοσιακά δεν χρηματοδοτούσε την άμυνα, εστιάζοντας από τη δεκαετία του 1950 σε υποδομές, αγροτικές επιδοτήσεις και πολιτιστικά προγράμματα. Ωστόσο, η στροφή στη χρηματοδότηση της στρατιωτικής ισχύος αντανακλά τη ραγδαία αναμόρφωση των παγκόσμιων γεωπολιτικών δεδομένων.
Σε ομιλία της την Τρίτη – μόλις 48 ώρες πριν από τη σύνοδο κορυφής των 27 ηγετών της ΕΕ στις Βρυξέλλες – η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ανακοίνωσε ότι τα κράτη-μέλη θα μπορούν να αντλήσουν αυτά τα δάνεια μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια.
Το σχέδιο προβλέπει τη δανειοδότηση των κυβερνήσεων μέσω κεφαλαίων που θα συγκεντρώσει η Κομισιόν, ακολουθώντας το μοντέλο που χρησιμοποιήθηκε για την οικονομική ανάκαμψη μετά την πανδημία του Covid-19. Ωστόσο, σε αντίθεση με το Ταμείο Ανάκαμψης, αυτά τα κονδύλια δεν θα είναι επιχορηγήσεις αλλά αποκλειστικά δάνεια, τα οποία θα πρέπει να επιστραφούν.
Τα χρήματα αυτά θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την αγορά πυροβολικού, πυραύλων, πυρομαχικών, drones και συστημάτων αντι-drone. Παράλληλα, θα ενισχύσουν την αποστολή όπλων προς την Ουκρανία, επιτρέποντας στις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να αυξήσουν σημαντικά τη στήριξή τους στο Κίεβο.
Ωστόσο, το ποσό των 150 δισεκατομμυρίων ευρώ που θα μοιραστεί μεταξύ 27 κρατών σε διάστημα πέντε ετών παραμένει πενιχρό σε σύγκριση με τις αμυντικές δαπάνες των ΗΠΑ, που για το 2025 ανέρχονται στα 883 δισεκατομμύρια δολάρια.
Το σχέδιο φον ντερ Λάιεν πρέπει να εγκριθεί από τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις. Ήδη, αρκετοί αξιωματούχοι της ΕΕ υπέδειξαν ότι μέρος των 93 δισεκατομμυρίων ευρώ σε αδιάθετα δάνεια από το Ταμείο Ανάκαμψης της πανδημίας θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την άμυνα, αλλά η Κομισιόν κρατά αποστάσεις από αυτή την πρόταση.
Η εκλογή Τραμπ και η απόφασή του να αναστείλει κάθε στρατιωτική βοήθεια προς την Ουκρανία – ένα βήμα που ακολούθησε την έντονη πίεση που άσκησε στον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο – κλιμάκωσε περαιτέρω τις ανησυχίες των Ευρωπαίων ηγετών.
Αντιδρώντας στην κίνηση Τραμπ, Ευρωπαίοι αξιωματούχοι επανέλαβαν τη δέσμευσή τους στην υποστήριξη του Κιέβου. Από την πλευρά του, ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, Ντμίτρι Πεσκόφ, χαιρέτισε την αναστολή της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας ως "την καλύτερη συμβολή στην ειρήνη", σύμφωνα με το ρωσικό πρακτορείο RIA Novosti.
Η φον ντερ Λάιεν παρουσίασε το σχέδιο της στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας «Επαναεξοπλισμός της Ευρώπης» (Rearm Europe), η οποία στοχεύει στην κινητοποίηση έως και 800 δισεκατομμυρίων ευρώ σε πρόσθετες αμυντικές δαπάνες τα επόμενα χρόνια.
Τις επόμενες ημέρες αναμένεται έντονη διπλωματική δραστηριότητα τόσο εντός της ΕΕ, όσο και μεταξύ της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και με τους υπόλοιπους συμμάχους του ΝΑΤΟ, όπως ο Καναδάς, η Νορβηγία και η Τουρκία.
Την Πέμπτη, οι ηγέτες των 27 κρατών-μελών θα συνεδριάσουν εκτάκτως στις Βρυξέλλες για να συζητήσουν την έγκριση του πακέτου των 150 δισεκατομμυρίων ευρώ, καθώς και τη γενικότερη στρατηγική για την ενίσχυση της στρατιωτικής αυτονομίας της Ευρώπης.
Παράκαμψη δημοσιονομικών περιορισμών
Η ΕΕ επιδιώκει να αυξήσει τις αμυντικές δαπάνες, όχι μόνο για να ανταποκριθεί στις άμεσες προκλήσεις, αλλά και για να αναλάβει μεγαλύτερη ευθύνη για τη δική της ασφάλεια μακροπρόθεσμα.
Η συνθήκη του ΝΑΤΟ ορίζει ότι τα κράτη-μέλη πρέπει να δαπανούν τουλάχιστον το 2% του ΑΕΠ τους για την άμυνα. Ωστόσο, χώρες όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο έχουν ανακοινώσει ότι θα υπερβούν αυτό το όριο. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν δήλωσε την Κυριακή ότι η χώρα του στοχεύει σε αμυντικές δαπάνες ύψους 3% έως 3,5% του ΑΕΠ, κάτι που σημαίνει αύξηση περίπου 27 δισεκατομμυρίων ευρώ από το σημερινό επίπεδο του 2,1%.
Ένα βασικό εμπόδιο για την αύξηση των στρατιωτικών δαπανών είναι οι αυστηροί δημοσιονομικοί κανόνες της ΕΕ, οι οποίοι αποτρέπουν τα κράτη από την αύξηση του ελλείμματος και του χρέους τους. Ωστόσο, η Κομισιόν προτίθεται να παρακάμψει αυτούς τους περιορισμούς, επικαλούμενη «εξαιρετικές περιστάσεις».
Συγκεκριμένα, η φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε ότι θα ενεργοποιήσει τη «ρήτρα διαφυγής» της ΕΕ, η οποία επιτρέπει σε χώρες να δαπανούν περισσότερα για την άμυνα χωρίς να υπόκεινται σε κυρώσεις για υπέρβαση των δημοσιονομικών κανόνων.
Οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ θα συζητήσουν αυτή την πρόταση στις συνεδριάσεις της επόμενης εβδομάδας, ενώ εξετάζονται επίσης η ανακατεύθυνση κονδυλίων από τα περιφερειακά ταμεία και η τροποποίηση των κανόνων της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων ώστε να χρηματοδοτεί περισσότερα αμυντικά έργα.
Καθώς η ΕΕ βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ριζική αναμόρφωση της γεωπολιτικής της θέσης, η ενίσχυση της στρατιωτικής της αυτονομίας δεν είναι πλέον απλώς μια επιλογή, αλλά μια αναγκαιότητα. Το ερώτημα που μένει να απαντηθεί είναι αν οι Ευρωπαίοι ηγέτες θα καταφέρουν να κινηθούν με την ταχύτητα που απαιτούν οι νέες συνθήκες.
Με πληροφορίες από Politico
