Η έκθεση με τα γλυπτά του Nick Cave, κεραμικά ειδώλια που αφηγούνται την ιστορία του Διαβόλου, με τον τίτλο The Devil - A Life (2020-24) ανοίγει τις Βρυξέλλες στις 5 Απριλίου. Ο Cave, που σπούδασε καλές τέχνες στη Μελβούρνη στα μέσα της δεκαετίας του '70, βρήκε τώρα τον χρόνο να ασχοληθεί με το αντικείμενο – το επικείμενο άλμπουμ των Bad Seeds «Wild God» είναι το πρώτο πράγμα που έκανε μετά τον θάνατο του γιου του Arthur το 2015, το οποίο δεν «βρίσκεται στο φάσμα της απώλειας». Όλο το 2024 θα είναι «στον δρόμο» περιοδεύοντας: θα κάνει μία σόλο περιοδεία σε όλη την Αυστραλία, που θα καταλήξει στο Βελιγράδι, και μια πανευρωπαϊκή με τους Bad Seeds. Προφανώς το κάνει και για θεραπευτικούς λόγους. Όπως έχει πει, η επαφή με το κοινό τον ανακουφίζει από τον πόνο της απώλειας.
Ο Cave, ο σκοτεινός πρίγκιπας της μουσικής, ένας από τους πιο ολοκληρωμένους καλλιτέχνες της εποχής μας, είναι, εκτός από τραγουδιστής, σεναριογράφος, ηθοποιός (έχει παίξει στα «Φτερά του έρωτα» και στο «Μέχρι το τέλος του κόσμου» του Βιμ Βέντερς) και έχει εκδώσει θεατρικά έργα, μυθιστορήματα και κόμικς. Η εμμονή του με τη θρησκεία, τον θάνατο, την αγάπη και τη βία διατρέχουν το έργο του, ενώ οι εμπρηστικές εμφανίσεις και συναυλίες και η βαριά εξάρτησή του από την ηρωίνη, που δεν έκρυψε ποτέ, ανήκουν στο παρελθόν.
Κάθε ιστορία του Cave φαίνεται να ξεκινά με έναν θάνατο. Άρχισε να δουλεύει τα γλυπτά του την ημέρα που πέθανε η μητέρα του. Δημιούργησε το στούντιο κεραμικής για να ξεπεράσει τη θλίψη του.
Ο Cave αναμετρήθηκε με τον θάνατο όταν έχασε τον πατέρα του σε ηλικία 19 ετών, όταν αργότερα είδε φίλους του να βυθίζονται στο σκοτάδι των ναρκωτικών και όταν έχασε δυο γιους σε διάστημα επτά ετών. Ο Arthur, γιος του από τον γάμο του με τη Susie Bick, σκοτώθηκε πέφτοντας από γκρεμό το 2015. Σύμφωνα με τις αποκαλύψεις της αστυνομίας, πριν πέσει είχε κάνει χρήση LSD.
Ο πρωτότοκος γιος του, Jethro Lazenby, μοντέλο και μουσικός, βρέθηκε νεκρός σε ένα άθλιο μοτέλ στην Αυστραλία το 2022. Ήταν 31 ετών και μόνο τα τελευταία χρόνια είχε επαφή με τον πατέρα του. Είχε μόλις αποφυλακιστεί, έχοντας εκτίσει ποινή για επίθεση κατά της μητέρας του. Ο δικηγόρος του ανακοίνωσε ότι είχε διαγνωστεί με σχιζοφρένεια και ότι ήταν εθισμένος στα ναρκωτικά. Το Coburg Motor Inn, το μέρος όπου πέθανε, χρησιμοποιείται από την κυβέρνηση της Αυστραλίας και το δικαστικό σύστημα για τη στέγαση ατόμων που έχουν ανάγκη.
«Νομίζω ότι οι άνθρωποι που πενθούν έχουν συνείδηση της ημερομηνίας λήξης της δυστυχίας τους», είπε ο Cave σε μια συνέντευξή του στον David Marchese των ΝΥΤ, όταν εξηγούσε τον λόγο για τον οποίο μιλά δημοσίως για τις απώλειές του. «Όσον αφορά όμως τον Arthur και τον Jethro, δεν μπορώ να αγνοήσω τα γεγονότα και να πω: “Εντάξει, τώρα προχωράω”».
Ο Cave, 66 ετών, υποδέχεται τον Simon Hattenstone της «Guardian» στο εργαστήριο κεραμικής του που είναι φτιαγμένο σε στυλ «Nick Cave». Πάνω από το κοστούμι του φορά μια κατάλευκη, πεντακάθαρη ρόμπα σαν στολή. Το απόκοσμο σχεδόν σκηνικό συμπληρώνουν οι βοηθοί του, οι δίδυμες Liv και Dom Cave-Sutherland, κεραμίστριες που τον βοηθούν να ολοκληρώσει το έργο του.
Η σειρά από δεκαεπτά εφυαλωμένα κεραμικά ειδώλια αφηγείται την ιστορία του Διαβόλου από το λίκνο μέχρι τον τάφο. Περισσότερο άνθρωπος παρά φοβερός Αντίχριστος, είναι ένας αλληγορικός χαρακτήρας που βιώνει τις αντιξοότητες της ζωής με έναν πολύ ανθρώπινο τρόπο. Αυτό το αφηγηματικό έργο είναι μια οπτική έκφραση του διαρκούς ενδιαφέροντος του καλλιτέχνη για τη θρησκεία ως καταλύτη μιας βαθύτερης και πιο δημιουργικής προσέγγισης της ζωής. «Νομίζω ότι τα κεραμικά είναι πολύ καλά και πραγματικά περίεργα», λέει. «Αυτοί οι τύποι (οι κεραμικές φιγούρες) αισθάνονται εξαιρετικά ευάλωτοι. Είναι ευάλωτα μικρά πράγματα και λένε κάτι βαθιά προσωπικό».
Τα γλυπτά, εμπνευσμένα από τα κεραμικά «flatback» του Staffordshire της βικτοριανής εποχής, σφυρηλατούν μια συγκλονιστική και βαθιά προσωπική αφήγηση. Αν ο θάνατος του Arthur χαρακτηρίζει το έργο του Cave μέχρι σήμερα, αυτή η σειρά γλυπτών πάει σε άλλο επίπεδο.
Πρόκειται για έναν άνθρωπο που έχασε δυο γιους τα τελευταία εννέα χρόνια.
Κάθε ιστορία του Cave φαίνεται να ξεκινά με έναν θάνατο. Άρχισε να δουλεύει τα γλυπτά του την ημέρα που πέθανε η μητέρα του. Δημιούργησε το στούντιο κεραμικής για να ξεπεράσει τη θλίψη του. «Αυτό που προσπαθώ να πω είναι ότι αυτές οι απώλειες απλώς ενσωματώνονται στην καλλιτεχνική ροή και ξεπερνούν τη δυνατότητά σου να χαλιναγωγήσεις την κατάσταση. Απλώς στο τέλος, ό,τι και να κάνεις, επιβάλλονται. Τα κεραμικά είναι η ιστορία της ενοχής που νιώθει ένας άνδρας για την απώλεια του παιδιού του και της αντιμετώπισής της με έναν τρόπο που πραγματικά δεν μπορούσα να βρω στη μουσική. Απλώς συνέβη, δεν το προσπάθησα».
Μιλά για την ενοχή που προκαλεί σε έναν γονιό ο θάνατος του παιδιού του, λέγοντας: «Νομίζω ότι είναι κάτι που νιώθουν όλοι ανεξαιρέτως οι άνθρωποι που χάνουν παιδιά μόνο και μόνο επειδή το μόνο πράγμα που πρέπει να κάνεις, υποτίθεται, είναι να μην τα αφήσεις να πεθάνουν. Είναι θεμελιωδώς αντίθετο στη φύση να θάβεις τα παιδιά σου. Και δεν μπορεί παρά να σου δημιουργούνται αισθήματα ενοχής».
Ο Cave πιστεύει ότι οι απώλειές του τον έχουν αλλάξει ως άνθρωπο. Είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς το παλιό Cave να επιμελείται το Red Hand Files, έναν ιστότοπο όπου καλεί τους θαυμαστές του να τον ρωτήσουν οτιδήποτε, ακόμα και βαθιά προσωπικά πράγματα. Αμέσως μετά τον θάνατο του Arthur η οικογένεια μετακόμισε στο Λος Άντζελες για μερικά χρόνια. «Αναγκάστηκα να θρηνήσω δημόσια και αυτό ήταν χρήσιμο κατά έναν περίεργο τρόπο. Με βοήθησε ώστε να μην κλείνω εντελώς τα παράθυρα και τις πόρτες, να μη ζω σε έναν σκοτεινό κόσμο». Η καλοσύνη των ξένων μεταμόρφωσε με έναν τρόπο τη ζωή του. Άνθρωποι απ' όλο τον κόσμο τού έγραφαν για να τον παρηγορήσουν ή να μοιραστούν μια κοινή εμπειρία. «Αυτή η προσοχή που μου έδωσαν και η αίσθηση της κοινότητας ήταν εξαιρετικά χρήσιμη για μένα. Νομίζω ότι οι άνθρωποι είναι συνήθως μόνοι τους απέναντι σε τέτοια πράγματα. Η Σούζι συνάντησε κάποια που είχε χάσει τον γιο της επτά χρόνια νωρίτερα και ακόμα δεν είχε μιλήσει με τον σύζυγό της γι' αυτό. Αυτοί οι άνθρωποι είναι εντελώς μόνοι και ίσως γεμάτοι οργή. Επομένως, δεν μπορώ να μην τονίσω ότι από αυτή την άποψη η θέση μου ήταν εξαιρετικά προνομιακή».
Μετά τον θάνατο του Jethro λέει ότι ήξερε πως μπορούσε να τα βγάλει πέρα, αν και θα ήταν λάθος να μιλήσει δημόσια γι' αυτόν, τον γνώρισε στα επτά του και η σχέση τους ήταν περίπλοκη. Πιστεύει πως θα ήταν ασέβεια προς τη μητέρα του, που τον μεγάλωσε.
Λέει ότι έχει αλλάξει, πλέον εκτιμά περισσότερο τη ζωή. Στο παρελθόν είχε περιγράψει ως άξια περιφρόνησης την προσπάθεια να μάθει να ζει ξανά, να ξαναβρεί την ευτυχία, όμως δεν πιστεύει ότι αυτή είναι η κατάλληλη λέξη πια. «Είναι σαν να προκαλείς, σαν να λες "άντε γαμήσου", σαν να μη θες να το αφήσεις να σε πάρει από κάτω. Αυτό ακούγεται πολύ ηρωικό τώρα», λέει. «Κοιτάξτε, είναι εξαιρετικά δύσκολο να μιλήσω γι' αυτό, αλλά ένα από τα πράγματα που με ανησυχούσε πραγματικά είναι ότι ο Arthur, όπου κι αν βρίσκεται, αν είναι κάπου, κατά κάποιον τρόπο νιώθει ότι οι γονείς του υποφέρουν από κάτι που έκανε και ότι δεν είναι λιγότερο ένοχος από μένα. Νομίζω ότι αυτό εξηγεί πολλά από αυτά που κάνω».
Ο Cave τονίζει ότι δεν μιλάει μόνο για τις προσωπικές του τραγωδίες. Πιστεύει ότι οι άνθρωποι μερικές φορές τον παρεξηγούν όταν μιλά για την απώλεια, όταν λέει ότι «η χαρά είναι κάτι που ξεπηδά απροσδόκητα και με συγκλονιστικό τρόπο από την κατανόηση της απώλειας και του πόνου. Έτσι σκεφτόμαστε η Σούζι κι εγώ. Αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι το ξεπεράσαμε ή ότι έχουμε κλείσει το θέμα, ή ότι το αποδεχτήκαμε. Η ζωή δεν γυρίζει πίσω. Έχεις αλλάξει ριζικά. Η ίδια σου η χημεία έχει αλλάξει. Και αφού μαζέψεις τα κομμάτια σου, είσαι ένας διαφορετικός άνθρωπος. Ο κόσμος μοιάζει πιο ουσιαστικός. Δεν είναι ότι υπάρχει περισσότερη χαρά στον κόσμο απ' ό,τι πριν, κάθε άλλο. Όταν έρχεται, όμως, τείνει να είναι πιο έντονη».
Ξέρει ότι πολλοί άνθρωποι διαφωνούν μαζί του. «Κατά καιρούς μου λένε, κυρίως μητέρες: "Πώς τολμάς να υπονοείς ότι υπάρχει χαρά σε όλα αυτά;". Οι άνθρωποι είναι πολλοί θυμωμένοι και έχουν κάθε δικαίωμα να εξοργίζονται με την αταξία που επικρατεί στο σύμπαν, είναι βαθιά άδικο να συμβαίνει κάτι τέτοιο, αλλά δεν είναι προσωπικό. Φαίνεται προσωπικό, αλλά ουσιαστικά πρόκειται απλώς για αντιξοότητες της ζωής».
Όταν μιλάει για την τρομακτική του απώλεια, ξέρει ότι υπήρξε και τυχερός. Δεν μπόρεσε απλώς να εκφράσει το πένθος του μέσα από το έργο του, αλλά αυτό τροφοδότησε και τη δημιουργικότητά του. Ακόμα και στην πιο ζοφερή του στιγμή, το βρήκε καθαρτικό. «Η δημιουργία τέχνης είναι από μόνη της η μεγάλη έκφραση χαράς και αισιοδοξίας, κατά την άποψή μου. Γι' αυτό τη χρειαζόμαστε. Η μουσική, η τέχνη, μας θυμίζουν τη θεμελιώδη ικανότητά μας να δημιουργούμε όμορφα πράγματα μέσα από τις μαλακίες της ζωής. Είναι μια χαρούμενη ενασχόληση, ό,τι κι αν συμβαίνει. Και όταν τραγουδάω έναν πολύ θλιμμένο στίχο δεν σημαίνει ότι είμαι θλιμμένος μέσα μου».
Με πληροφορίες από «Guardian», NYT, «Rolling Stone»
