Πόσες φορές δεν έχουμε βρεθεί σε κάποιο όμορφο βιβλιοπωλείο-καφέ σε διάφορες πόλεις του εξωτερικού και δεν έχουμε ζηλέψει ή αναρωτηθεί: γιατί άραγε στην Αθήνα αποτελούν εξαίρεση στον γενικό κανόνα; Αυτό σκεφτόμουν όταν περπατούσα κατά μήκος του πανέμορφου και σχετικά άγνωστου πάρκου Σκανδαλάκη στην Καλλιθέα. Προορισμός μου ήταν ο φιλόξενος βιβλιοφιλικός χώρος του Ζάτοπεκ που βρίσκεται στο νούμερο 209 της οδού Παναγή Τσαλδάρη.
Είναι αλήθεια ότι στο άκουσμα της συγκεκριμένης περιοχής δεν περιμένεις εκπλήξεις. Ωστόσο, αν αφιερώσεις χρόνο, θα διαπιστώσεις ότι υπάρχουν πολλές ενδιαφέρουσες γωνιές σ’ αυτό το κομμάτι της πόλης. Στη διαδρομή μου προς το Ζάτοπεκ είδα αρκετές ασυνήθιστες εικόνες, όπως νέους να αθλούνται στα γήπεδα, πολίτες με τα ποδήλατά τους να χρησιμοποιούν έναν απ’ τους ωραιότερους ποδηλατοδρόμους που έχει η Αθήνα αλλά και πολλούς άλλους να κάνουν τζόκινγκ.
Το Ζάτοπεκ βρίσκεται πολύ κοντά στον ηλεκτρικό σταθμό της Καλλιθέας, ενώ έξω απ’ αυτό υπάρχει ένας όμορφος και σκιερός πεζόδρομος. Με το που θα μπεις σ’ αυτό το βιβλιοπωλείο-καφέ εισπράττεις διαφορετικά vibes. Είναι τόσο ελκυστικό που δεν θες να φύγεις. Ξεχωρίζει για την έξοχη αισθητική του, τις πλούσιες βιβλιοθήκες του, την εξαιρετική διακόσμηση και τη ζεστή ατμόσφαιρα που εκπέμπει. Συγχρόνως, οι μελωδικοί ήχοι που παίζουν συμβάλλουν στην εμπειρία της ανάγνωσης και της χαλαρωτικής διάθεσης.
Είναι γεγονός ότι το συγκεκριμένο στέκι αναδιαμόρφωσε τον βιβλιοφιλικό χάρτη της πόλης και έχει εξελιχθεί σε ένα όμορφο σημείο συνάντησης των βιβλιοφάγων, των συγγραφέων και των καλλιτεχνών, όπως και των φοιτητών που επιθυμούν ένα ήσυχο μέρος για να κάνουν τις εργασίες τους. Πρόκειται για μια μικρή αστική όαση που συντελεί ώστε η Καλλιθέα να εξελιχθεί σε έναν φιλότεχνο προορισμό.
«Ήδη συμπληρώσαμε έναν χρόνο λειτουργίας», μου λένε στην αρχή της συνομιλίας μας ο Δημήτρης Ανανιάδης και η σύζυγός του, Εύη Γεροκώστα, οι οποίοι διαχειρίζονται αυτό το αναγνωστικό καταφύγιο.
Και προσθέτουν: «Είχαμε ένα όνειρο. Εδώ και πολύ καιρό θέλαμε να δημιουργήσουμε έναν ζεστό και φιλόξενο χώρο, ένα βιβλιοκαφέ που θα συνδυάζει την αγάπη μας για τα βιβλία, την κοινωνική συναναστροφή, την εξωστρέφεια ενώ παράλληλα θα προσφέρει ηρεμία στους θαμώνες».
Γιατί, όμως, αποφάσισαν να το ονομάσουν Ζάτοπεκ; Πηγή έμπνευσης ήταν ο θρυλικός δρομέας μεγάλων αποστάσεων Εμίλ Ζάτοπεκ, που για πολλούς θεωρείται, εξαιτίας της ιδιοσυγκρασίας του, ο πιο σημαντικός ολυμπιονίκης όλων των εποχών. Η ικανότητα που είχε ο άνθρωπος αυτός να διευρύνει τα όριά του, την ίδια την αντοχή του σώματός του, τον ανέδειξε ως έναν από τους κορυφαίους αθλητές της σύγχρονης ιστορίας. Και όπως λέει η Εύα: «Σκεφτήκαμε ότι ο Ζάτοπεκ με το ιδιαίτερο αγωνιστικό του στυλ συμβολίζει τις αντιξοότητες που αντιμετωπίζει ο καθένας μας καθημερινά και παλεύει με κάθε τρόπο να τερματίσει στην προσωπική του διαδρομή».
Είναι γεγονός ότι το συγκεκριμένο στέκι αναδιαμόρφωσε τον βιβλιοφιλικό χάρτη της πόλης και έχει εξελιχθεί σε ένα όμορφο σημείο συνάντησης των βιβλιοφάγων, των συγγραφέων και των καλλιτεχνών, όπως και των φοιτητών που επιθυμούν ένα ήσυχο μέρος για να κάνουν τις εργασίες τους. Πρόκειται για μια μικρή αστική όαση που συντελεί ώστε η Καλλιθέα να εξελιχθεί σε έναν φιλότεχνο προορισμό.
«Οφείλω να ομολογήσω ότι η θετική ανταπόκριση του κόσμου ξεπέρασε τις προσδοκίες μας. Στην αρχή είχαμε έναν δισταγμό και αρκετούς προβληματισμούς για το αν έπρεπε να προχωρήσουμε σ’ αυτό το εγχείρημα. Μας απασχολούσε η σκέψη αν θα μπορούσε το κοινό της Καλλιθέας να στηρίξει αυτήν την προσπάθεια. Μάλιστα, η αρχική μας ιδέα ήταν να ανοίξουμε ένα βιβλιοπωλείο στο κέντρο της Αθήνας, αλλά τελικά όταν πήραμε την απόφαση να μετακομίσουμε οικογενειακώς, εξαιτίας του Airbnb, στην Καλλιθέα, καταστάλαξε μέσα μας η απόφαση να επιλέξουμε αυτή τη συνοικία για να ανοίξουμε το βιβλιοκαφέ», εξηγεί ο Δημήτρης. Και συμπληρώνει: «Φιλοδοξία μας είναι να εξακολουθήσει να αποτελεί μια εστία πολιτισμού στην περιοχή, με ποικίλες εκδηλώσεις που θα δεν θα αφορούν αποκλειστικά το βιβλίο αλλά και τη μουσική, τα εικαστικά, τη φωτογραφία».
Ο Δημήτρης Ανανιάδης ξεκίνησε την ενασχόληση του με τον χώρο του βιβλίου, όταν ακόμη ήταν στο πρώτο έτος των φοιτητικών του χρόνων στο Ιστορικό-Αρχαιολογικό του ΑΠΘ, ως επιμελητής εκδόσεων.
«Από τότε και για 30 περίπου χρόνια η επαγγελματική μου ενασχόληση κινείται αποκλειστικά γύρω από τα βιβλία», επισημαίνει, ενώ η σύζυγός του Εύη Γεροκώστα αναφέρει ότι έχει εργαστεί για πολλά χρόνια σε τμήματα πωλήσεων και μάρκετινγκ εταιρειών. Επίσης, για περίπου πέντε χρόνια υπήρξαν συνιδρυτές και συνιδιοκτήτες του Little Tree, μιας αντίστοιχης βιβλιοφιλικής προσπάθειας στο γειτονικό Κουκάκι.
«Αρχικά, καταφέραμε να μας επισκέπτονται άνθρωποι από τη γειτονιά που επιθυμούσαν να διευρύνουν τη σχέση τους με τη λογοτεχνία, την ποίηση, την ιστορία, τα φιλοσοφικά δοκίμια, αλλά και να διοργανώσουμε εκδηλώσεις που θα φανούν ελκυστικές ικανοποιώντας τις ανάγκες του σύγχρονου αναγνώστη», υποστηρίζει η Εύα. Όσον αφορά την ιδιαίτερη διακόσμηση του χώρου, το μόνο που ήθελαν ήταν να μεταφέρουν εκεί το σαλόνι του σπιτιού τους. «Πολλές κατασκευές, ράφια και άλλα αντικείμενα έγιναν με προσωπική εργασία», δηλώνει ο Δημήτρης.
«Θέλαμε ο κόσμος που θα έρχεται να αισθάνεται άνετα και οικεία, να χαλαρώνει, να αναζητά την ηρεμία, να σκέφτεται, να συζητά και, προφανώς, να μπορεί να διαβάσει χωρίς την ενοχλητική οχλαγωγία μιας τυπικής καφετέριας», υποστηρίζει.
Ο Δημήτρης σκιαγραφεί το προφίλ του Ζάτοπεκ και εξηγεί: «Η λογική της επιλογής του design και της ατμόσφαιρας είναι πολύ κοντά σε αυτήν που αναδύεται όταν διαβάσεις το “Εγκώμιο της σκιάς” του Τανιζάκι, ενός από τους μεγαλύτερους συγγραφείς της Ιαπωνίας, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα. Η αισθητική αντίληψη της ομορφιάς στις ιαπωνικές τέχνες και τις πρακτικές της καθημερινότητας βασίζεται στο ημίφως, τις σκιάσεις, τη χαμηλόφωνη ομορφιά και τη γαλήνια λεπτότητα, τα οποία έρχονται σε αντιδιαστολή με την ένταση και τη βουή της πόλης. Αυτή είναι η αίσθηση που θέλαμε να δώσουμε στο βιβλιοπωλείο μας. Να δημιουργήσουμε ένα ήσυχο σημείο που θα προσφέρει την ευκαιρία ενός διαλείμματος από το άγχος της ημέρας. Επίσης, στόχος μας είναι να μην έρχονται στο Ζάτοπεκ μόνο οι βιβλιόφιλοι αλλά και άλλοι άνθρωποι που θα ήθελαν κατά κάποιο τρόπο ιδέες για να βάλουν το βιβλίο στη ζωή τους».
Ποιο είναι το προφίλ των επισκεπτών; Η Εύα απαντά: «Στο Ζάτοπεκ έχουμε εκπλαγεί ευχάριστα από το ενδιαφέρον κυρίως των νέων ανθρώπων για το βιβλίο. Μας έχει εντυπωσιάσει το υψηλό αναγνωστικό τους επίπεδο αλλά και το πόσο ενημερωμένοι είναι. Καθημερινά έρχονται άτομα όλων των ηλικιών, απ’ όλες τις κοινωνικές κατηγορίες, που όμως όλοι τρέφουν την ίδια αγάπη για το διάβασμα».
Το βλέμμα μου στέκεται σε διάφορες νέες εκδόσεις λογοτεχνίας, ξενόγλωσσης και ελληνικής, σε σπουδαία κλασικά συγγράμματα, φιλοσοφικά δοκίμια, τόμους εκλαϊκευμένης επιστήμης αλλά και παλαιότερες που ξεχωρίζουν για τις αξιόλογες μεταφράσεις.
Στο σημείο αυτό ο Δημήτρης αναφέρει: «Πλέον, είμαστε χαρούμενοι γιατί έχουμε δημιουργήσει τη Λέσχη Ανάγνωσης Ζάτοπεκ, την οποία συντονίζει ο καλός ποιητής και μεταφραστής Χαράλαμπος Γιαννακόπουλος, συνήθως την πρώτη Τετάρτη κάθε μήνα. Το τελευταίο βιβλίο που συζητήσαμε ήταν η “Εμμονή”, αυτό το αριστούργημα της Αντόνια Μπάιατ. Επίσης, φιλοξενούμε βραδιές τζαζ, κινηματογραφικές προβολές και παρουσιάζουμε σημαντικούς φωτογράφους και το έργο τους, με συντονιστή τον γνωστό φωτογράφο Νίκο Πηλό. Μάλιστα, κάνουμε και τα πρώτα δειλά βήματα στις εκδοτικές προσπάθειες και γι’ αυτό εκδώσαμε ένα λεύκωμα του Ν. Πηλού με φωτογραφίες κατοίκων από το Κίεβο τις πρώτες μέρες των βομβαρδισμών».
Ο Δημήτρης Ανανιάδης θυμάται το πρώτο βιβλίο που διάβασε και τον παρέσυρε κυριολεκτικά ως μια απολαυστική αναγνωστική εμπειρία. «Ήταν τα “Σαγόνια του Καρχαρία”, αργότερα ανακάλυψα τους κλασικούς και φυσικά με γοήτευσε και η μπιτ λογοτεχνία. Αγαπώ πολύ το διάβασμα γιατί πιστεύω ότι είναι ένας δρόμος επικοινωνίας και μια μορφή τέχνης όπου με τον λόγο και τις λέξεις ανακαλύπτεις νέους ορίζοντες», σημειώνει, ενώ μου λέει ότι αυτές τις μέρες έχει ενθουσιαστεί με την ανάγνωση του «Επιβάτη» του Κόρμακ ΜακΚάρθι.
Άραγε, ποια βιβλία βρίσκονται στα ευπώλητα του βιβλιοκαφέ; Ο Δημήτρης με ενημερώνει: «Αυτό το διάστημα τα βιβλία που αγόρασε περισσότερο ο κόσμος ήταν ο “Ανήφορος” του Καζαντζάκη, ο “Επιβάτης” του Κόρμακ ΜακΚάρθι και το τελευταίο βιβλίο της Ιωάννας Καρυστιάνη, τα “Ψιλά Γράμματα”. Επίσης, παλιές και νέες εκδόσεις της Άγρας βρίσκονται διαρκώς ψηλά σε πωλήσεις».
Από την πλευρά της η Εύη Γεροκώστα με πληροφορεί: «Το βιβλιοπωλείο-καφέ λειτουργεί από τις 10 το πρωί ως τη 1 το βράδυ. Πέρα από την ανάγνωση των βιβλίων και τις ποικίλες δραστηριότητες, έχεις τη δυνατότητα να βρεις μικρά πιάτα και σνακ για να συνοδεύσεις τον καφέ σου, όπως σάντουιτς, γλυκά και κρουασάν, αλλά και διάφορες επιλογές από το καθημερινό μενού για να πιεις το κρασί ή το ποτό σου. Αυτό που επίσης θέλω να πω ότι μέσα από το Ζάτοπεκ γνωρίσαμε υπέροχους ανθρώπους και έχουμε κάνει πολλούς φίλους. Άνθρωποι από κάθε γωνιά της Αθήνας επιλέγουν να έρθουν εδώ και να ηρεμήσουν από την αγχωτική καθημερινότητα. Ευτυχώς, η αποδοχή από τον κόσμο είναι πάρα πολύ μεγάλη. Είναι προφανές ότι πολλοί αγάπησαν τις γειτονιές τους κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Ίσως τις ανακάλυψαν όπως ποτέ άλλοτε. Κι αυτός είναι ένας λόγος που λειτούργησε καταλυτικά για το άνοιγμα του βιβλιοπωλείου».
Ποιο βιβλίο την ενθουσίασε τελευταία; Απαντά: το «Όνειρο της Ζέλμα» από τη Μαριάνα Λέκι και η «Σωφρονιστική Αποικία» του Κάφκα. Τα βιβλία είναι το δικό μου Netflix. Είναι μια μαγική διαφυγή απ’ την πραγματικότητα».
Στον δρόμο της επιστροφής συνειδητοποιώ ότι το Ζάτοπεκ ήρθε να προσφέρει αυτό που σε μεγάλο βαθμό λείπει από την πόλη. Αναμφίβολα, είναι ένας ελκυστικός χώρος πολιτισμού που ήδη έχει αποκτήσει το δικό του κοινό και ενδείκνυται για να αποδράσεις από την ανυπόφορη ηχορύπανση της πόλης.
