Οι «Παλαιστές» του Louis Barthélemy παρουσιάζονται στην Αθήνα για πρώτη φορά, ανοίγοντας το φετινό εκθεσιακό πρόγραμμα της γκαλερί Ζουμπουλάκη, πριν ταξιδέψουν στο Musée Théodore Monod d’art africain στο Ντακάρ της Σενεγάλης.
Ο Γάλλος σχεδιαστής και καλλιτέχνης Louis Barthélemy είναι ένας Ευρωπαίος που σαν άλλος οριενταλιστής καλλιτέχνης του 19ου αιώνα γοητεύτηκε από την Ανατολή, την Αφρική, τους μύθους, τις παραδόσεις, τις πρακτικές και τις τελετουργίες και τις μεταφέρει στα έργα του. Η περιπέτειά του και η γνωριμία του με αρχαίους και σύγχρονους πολιτισμούς, καθώς και η διατήρηση παραδοσιακών τεχνικών που απειλούνται με εξαφάνιση, αποτελούν σημαντικό μέρος της πρακτικής του.
Ο Barthélemy αποφοίτησε το 2012 από το Central Saint Martins, ενώ ταυτόχρονα δούλευε στον οίκο Dior όταν καλλιτεχνικός διευθυντής ήταν ο Τζον Γκαλιάνο, ως σχεδιαστής μαντιλιών. Συνέχισε να εργάζεται στους οίκους Salvatore Ferragamo και Gucci, ωστόσο σταδιακά έστρεψε το ενδιαφέρον του προς άλλες κατευθύνσεις, που τον οδήγησαν αρχικά στο Μαρακές και έπειτα στο Κάιρο και στη συνεργασία του με τους ντόπιους τεχνίτες.
Η επιρροή των τόπων που έχει επιλέξει ως πατρίδα γεμίζει με τρόπο πολύχρωμο και συμβολικό το καλλιτεχνικό του λεξιλόγιο, που μεταφέρεται σε μεταξωτά μαντίλια και καμβάδες από παραδοσιακά πανιά με σκηνές από αρχαίες τοιχογραφίες, ιερογλυφικά, ζώα που παίζουν, νατουραλιστικά μοτίβα και ανδρικές φιγούρες.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι περίτεχνες στολές των σαμουράι στο μουσείο Victoria & Albert τον εντυπωσίαζαν από την παιδική του ηλικία, ενώ αργότερα ανακάλυψε την αιγυπτιακή συλλογή του Βρετανικού Μουσείου, η οποία τον συνάρπασε τόσο, που έφερνε τους γονείς του το ένα Σαββατοκύριακο μετά το άλλο στο μουσείο για να μελετήσουν με θαυμασμό τη Στήλη της Ροζέτας.
«Πιστεύω ακράδαντα ότι η τέχνη είναι ένα ζωτικό και ισχυρό εργαλείο για τη διαπολιτισμική επικοινωνία και τον διάλογο, ιδίως υπό το πρίσμα των κρίσιμων γεγονότων που συγκλονίζουν τον κόσμο μας. Η σειρά "Οι παλαιστές" αντικατοπτρίζει διαφορετικές πολιτισμικές επιρροές: τις τελετουργίες και τα σύμβολα της σενεγαλέζικης πάλης, την επιδεξιότητα της αιγυπτιακής τεχνογνωσίας στην υλοποίηση της Khayamiya, τις ταπισερί από το βασίλειο του Danhomè, που συνδέονται μεταξύ τους με το ιδιαίτερο ενδιαφέρον που έχω για την άσκηση του χρώματος, του σχεδίου και της τέχνης», λέει ο Barthélemy.
Η επιρροή των τόπων που έχει επιλέξει ως πατρίδα γεμίζει με τρόπο πολύχρωμο και συμβολικό το καλλιτεχνικό του λεξιλόγιο, που μεταφέρεται σε μεταξωτά μαντίλια και καμβάδες από παραδοσιακά πανιά με σκηνές από αρχαίες τοιχογραφίες, ιερογλυφικά, ζώα που παίζουν, νατουραλιστικά μοτίβα και ανδρικές φιγούρες.
Σε αυτό το σώμα εργασίας του μεταφέρει το Khayamiya, και την τεχνική του, ένα είδος διακοσμητικού υφάσματος με απλικέ που ιστορικά χρησιμοποιείται για τη διακόσμηση σκηνών στη Μέση Ανατολή.
Τώρα τα πανιά αυτά κατασκευάζονται κυρίως στο Κάιρο, στη σκεπαστή αγορά της πόλης, που χτίστηκε τον 17ο αιώνα. Οι τεντοποιοί του Καΐρου είναι σήμερα οι θεματοφύλακες ενός θεαματικού κομματιού της ζωντανής κληρονομιάς της Αιγύπτου. Οι πρόγονοί τους έφτιαχναν τις μεγαλοπρεπείς ταξιδιωτικές σκηνές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και σήμερα παράγουν περίπλοκα κλωστοϋφαντουργικά έργα που είναι μοναδικά.
Χρησιμοποιεί ως καμβά των έργων του το χοντρό βαμβακερό ύφασμα που προορίζεται για να προστατεύει από τα ζεστά, ξηρά και σκονισμένα κλίματα, και εκεί απλικάρει μικρά κομμάτια υφάσματος, μια επίπονη διαδικασία κεντητικής που μπορεί να χρειαστεί μήνες μέχρι να ολοκληρωθεί.
Στους καμβάδες του οι «κεντημένοι παλαιστές» συνδέουν τις κουλτούρες και την παράδοση με τη σύγχρονη απεικόνιση, κληρονομιά ενός μοναδικού ταξιδιού του στη Σενεγάλη.
«Λίγες εβδομάδες πριν κλείσουν τα σύνορα, τον Φεβρουάριο του 2020, στο μεταίχμιο της πανδημίας, ταξίδεψα στο Ντακάρ. Έχω συνδέσει εδώ και καιρό αυτήν τη χώρα με την πάλη και τις μυστικιστικές τελετουργίες της.
Ενδιαφέρθηκα για αυτό το εθνικό άθλημα και πήγα να παρακολουθήσω ένα σημαντικό αγώνα στην αρένα του Grand Yoff. Βρέθηκα να κάθομαι στην πίστα με την άμμο, στο μπροστινό μέρος, και σκεφτόμουν με θαυμασμό αυτή την παράσταση, η οποία διήρκεσε αρκετές ώρες. Υπήρχε εκεί και μια χορωδία γυναικών που ήταν ντυμένες με χρωματιστά ρούχα και έπαιζαν κρουστά, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα έκστασης που σε κυριεύει.
Από τότε, παρακολουθούσα για μια εβδομάδα προπονήσεις της ομάδας Sakou Xam Xam και αυτές οι στιγμές που περνούσα με τους παλαιστές μού επέτρεψαν να κατανοήσω καλύτερα την κατάστασή τους, τις φιλοδοξίες τους και το σύμπαν μέσα στο οποίο εξελίσσονται. Ένα σύμπαν διαποτισμένο με την ιερότητα, το μεγαλείο, τον σεβασμό για τους προγόνους και τις δυνάμεις της φύσης.
Βίωσα απροσδόκητα συναισθήματα που εναλλάσσονταν, στιγμές ευχάριστες, συγκινητικές, βίαιες, βλέποντας τις μάχες που εκτυλίσσονταν άγρια μπροστά στα μάτια μου. Ο σπαραγμός, η δόξα, η ευτυχία των νικητών, που στήνονται σαν επίγειοι θεοί και αποθεώνονται από ένα μαγεμένο κοινό, με έκαναν να αναρωτιέμαι για την ηχώ που αυτή η παράσταση προκαλεί μέσα μας» λέει ο Barthélemy.
Οι σκηνές αυτές τον ενέπνευσαν για τα νέα του έργα, τις φωτογράφισε και προμηθεύτηκε νήματα από τις τοπικές αγορές με την επιθυμία, επιστρέφοντας στο Κάιρο, να δουλέψει το δικό του Khayamiya, με σκηνές πάλης που είχε παρακολουθήσει.
Στη συνέχεια παρατήρησε και μελέτησε τα απλικέ υφάσματα του βασιλείου του Danhomè, στη σημερινή Δημοκρατία του Μπενίν, που χρονολογούνται από τον 18ο και 19ο αιώνα, σχηματίζοντας μεγάλα υφασμάτινα κολάζ όπου ανθρώπινες φιγούρες και τρομερά ζώα εμπλέκονται σε άγριες μονομαχίες. Συγχωνεύοντας το παραστατικό με την αφαίρεση, μετέφερε ολοζώντανα στην αίσθηση που αποκομίζει κανείς κοιτάζοντας τους «Παλαιστές» του. Στα έργα του μεταφέρει ακριβώς αυτό το συναίσθημα, της ανακάλυψης μιας ισχυρής και ευάλωτης, αισθησιακής και επώδυνης ετερότητας.
Η εμπειρία αυτού του παλαιότατου αθλήματος της Σενεγάλης δημιούργησε μια φανταστική εικονογραφημένη χορογραφία που αποδίδει όχι μόνο τη μαγεία των σωμάτων αλλά και τη μαγεία του υφάσματος. Αφαιρετικά και γεμάτα χρώμα, τα σώματά του συμπλέκονται και τα έργα του γίνονται το μέσο για να αναδείξει τη συμπόρευση διαφορετικών πολιτισμών, αλλά δίνουν και τη δυνατότητα να προβληθεί το σπουδαίο έργο ειδικευμένων τεχνιτών που εκσυγχρονίζουν τις παραδοσιακές τεχνικές.
«Αυτή η πανταχού παρούσα δυαδικότητα ανάμεσα στο φως και το σκοτάδι, τη ζωή και τον θάνατο, την κυριαρχία και την εγκατάλειψη στο παιχνίδι που ενσαρκώνουν αυτοί οι άνδρες, με κάλεσε να εκφράσω χρωματικά αυτό το φλογερό συνονθύλευμα μέσα από χρωματικές αντιθέσεις. Οι γραμμές των σωμάτων που μάχονται διαπλέκονται μεταξύ τους, σχηματίζοντας πολύχρωμους χάρτες. Τα όρια μπλέκονται με τις σιλουέτες και τα κύματα που σχεδιάζονται στην άμμο από τους μύες των παλαιστών μοιάζουν σαν μια αντιπαράθεση και ένωση των σωμάτων με τη φύση», λέει.
Ο Barthélemy όχι μόνο συνεργάζεται με τεχνίτες από όλο τον κόσμο, αλλά συμβάλλει στη δημοσιοποίηση της δουλειάς τους, στη διαφύλαξη των μέσων βιοπορισμού τους και στη μετάδοση της πολύτιμης τεχνογνωσίας τους.
Ήταν πολύ απογοητευμένος από τον κόσμο της μόδας και μια περιπέτεια που είχε με την υγεία του πυροδότησε μια δίψα για αυθεντικές και ανθρώπινες εμπειρίες, έτσι μετακόμισε στο Μαρόκο, στο Μαρακές, μια πόλη με ήπια ενέργεια που τον ενέπνεε και άρχισε να ταξιδεύει τον κόσμο.
Στο Κάιρο έφτασε εξαιτίας ενός έρωτα το 2017, όμως, ενώ η σχέση του διαλύθηκε, ήταν ο βαθύς πολιτισμός και η χειροτεχνία της χώρας που τον γοήτευσαν ώστε όχι μόνο να μείνει αλλά και να δημιουργήσει στενές σχέσεις με τις κοινότητες των τεχνιτών της, παράγοντας μια ολόκληρη σειρά από χειροποίητα είδη σπιτιού, κεντημένες ταπισερί, μεταξωτά κασκόλ, δερμάτινα σανδάλια και χιτώνες. Η γοητεία που ασκούσε το Δέλτα του Νείλου και η απομονωμένη βερβερική όαση της Siwa, η αιγυπτιακή κουλτούρα και χειροτεχνία, άλλαξαν τη ζωή του για πάντα.
«Με ελκύουν μέρη του κόσμου όπου οι άνθρωποι γνωρίζουν ότι η ζωή τους κρέμεται από μια κλωστή. Όλα όσα αξίζουν τον κόπο ακολουθούν: η εμπιστοσύνη στη μοίρα, η πίστη στη φιλία, το ένστικτο για καλοσύνη και εκτίμηση για την ομορφιά. Προσπαθώ να ενσωματώσω αυτό το μάθημα που έμαθα στην Αίγυπτο σε ό,τι κάνω» λέει.
Η πλοήγηση στο χαοτικό ρεύμα μιας χώρας όπως η Αίγυπτος, μια μεθυστική και ανησυχητική εμπειρία για έναν Δυτικό, μετέτρεψε τη ζωή του Barthélemy σε ένα μυητικό ταξίδι, επιτρέποντάς του να απελευθερωθεί από πολλούς κώδικες και πλαίσια που προηγουμένως τον εμπόδιζαν να βρει τον εαυτό του πραγματικά και δημιουργικά.
Το ανθρώπινο στοιχείο που είναι μοναδικό, χαρούμενο, αστείο, πνευματικό, ζεστό και απείρως γενναιόδωρο στην Αίγυπτο τον κάνει όλο και πιο ανήσυχο καλλιτεχνικά. Ταξιδεύει διαρκώς και θέλει να δημιουργήσει ένα συλλογικό εργαστήριο στο Κάιρο που θα εκπαιδεύει κατασκευαστές σκηνών για να διασφαλίσει τη μετάδοση αυτής της πολύτιμης τέχνης στις νεότερες γενιές τεχνιτών.
Η δουλειά του προεκτείνεται και σε άλλα πεδία και στα πρόσφατα έργα του υπάρχουν αυτά της δικής του μάρκας Udjat, που πλουτίζει το βιογραφικό του με την ιδιότητα του σχεδιαστή μόδας.
Η Udjat έχει δεσμευτεί να αναβιώσει τις απειλούμενες παραδοσιακές χειροτεχνίες. Συνεργαζόμενη με αγροτικές κοινότητες τεχνιτών και προσφύγων, στοχεύει στην ενδυνάμωση των εμπλεκόμενων ανδρών και γυναικών που συχνά αποκλείονται από τους παραδοσιακούς οικονομικούς κύκλους.
Τα μεταξωτά μαντίλια του μπορούν να φορεθούν με χίλιους τρόπους και είναι επιθυμητά, παιχνιδιάρικα, αισθησιακά, σαν τα νεαρά αγόρια που τα φοράνε σε μια ταράτσα στο κέντρο του Καΐρου. Οι δημιουργίες του με τίτλο «Siwa», με χειροποίητα καμπυλόγραμμα αγγεία, είναι εμπνευσμένες από το αισθησιακό τοπίο αυτής της ερήμου, τις καμπύλες, τις απαλές γραμμές και τις χρυσές αποχρώσεις των αμμόλοφων που θυμίζουν νωχελικά γυμνά σώματα.
Στη διάρκεια της καραντίνας δούλεψε με ανθρώπους από πολλές τοπικές κοινότητες και ετοίμασε μια μεγάλη ταπισερί για το κεντρικό κατάστημα του Christian Louboutin στο Παρίσι.
Σε μια συνέντευξή του μιλά για την αρρενωπότητα, που είναι ένα ακόμα από τα θέματα τα οποία καθορίζουν το έργο του.
«Οι αρρενωποί άνδρες και οι αθλητές που απεικονίζω στο έργο μου συχνά απεικονίζονται μαζί μέσα σε πλούσια βλάστηση. Σε αυτές τις ευτυχισμένες συνθέσεις, στοχεύω να απεικονίσω την εγγύτητα, την τρυφερότητα και τη συνενοχή μεταξύ των ανδρών.
Σε μια συντηρητική κοινωνία όπως η Αίγυπτος, είναι δύσκολο για τους άνδρες και τις γυναίκες να συνδεθούν σε σωματικό/αισθητικό επίπεδο πριν από τον γάμο. Αντ' αυτού, τα άτομα του ίδιου φύλου περνούν πολύ προσωπικό χρόνο μαζί και δημιουργούν ισχυρούς δεσμούς που δεν θα είχαν με ένα άτομο διαφορετικού φύλου.
Επιπλέον, μου αρέσει να αναρωτιέμαι γιατί είναι αποδεκτό για έναν άνδρα να γδύνει εν μέρει το σώμα του δημοσίως ή στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, να αποθεώνεται για τα σωματικά του χαρακτηριστικά, και από την άλλη πλευρά, θεωρείται απρεπές για μια γυναίκα να δείχνει τα μαλλιά της και λίγο δέρμα», λέει.
Θέλει να ταξιδέψει ξανά στη Συρία, στη Δαμασκό, για να δουλέψει και εκεί με παραδοσιακούς τεχνίτες, αλλά όπως λέει, «η Αίγυπτος με δίδαξε να αφήνω τον έλεγχο, να αφήνω χώρο στο απροσδόκητο, είναι αυτό που αποκαλούν mektoub, αυτό που ήταν γραφτό να γίνει».
