Καλαμάτα, 23 Μαρτίου 1821. Το πρώτο επίσημο διπλωματικό έγγραφο του Αγώνα με τίτλο «Προειδοποίησις εις τὰς ευρωπαϊκὰς αυλὰς, εκ μέρους του φιλογενούς ἀρχιστρατήγου των σπαρτιατικών στρατευμάτων, Πέτρου Μαυρομιχάλη, και της Μεσσηνιακής Συγκλήτου» υπογράφεται στην πρώτη ελληνική πόλη που απελευθερώθηκε κατά την Ελληνική Επανάσταση του 1821.
Το μονοσέλιδο πολιτικό/διπλωματικό κείμενο, αγνώστου συγγραφέως, το οποίο υπογράφει ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης, ως «αρχιστράτηγος του σπαρτιατικού και μεσσηνιακού στρατού» είναι μια επιστολή-έκκληση για βοήθεια προς τους ηγέτες και τους λαούς των ευρωπαϊκών κρατών, γραμμένη με ιδιαίτερα γλαφυρό και παραστατικό τρόπο.
Το πρωτότυπο κείμενο της Προκήρυξης που εστάλη στη βρετανική κυβέρνηση, βρίσκεται στα αρχεία του υπουργείου Εξωτερικών της Βρετανίας στο Λονδίνο και ήρθε στο φως της δημοσιότητας μόλις το 1967, από τον τότε διευθυντή του Ερευνητικού Κέντρου Νεοελληνικής Ιστορίας της Ακαδημίας Αθηνών, Ελευθέριο Πρεβελάκη.
Ιστορικοί και ιστοριοδίφες εκφράζουν αμφιβολίες κατά πόσο ένα κείμενο αυτού του βεληνεκούς ήταν εφικτό να συνταχθεί και να αποσταλεί την ημέρα που απελευθερώθηκε η Καλαμάτα από τον οθωμανικό ζυγό.
Οι περισσότεροι συμφωνούν ότι το έγγραφο συντάχθηκε στις Παραδουνάβιες Ηγεμονίες πριν την έναρξη της Επανάστασης από πρόσωπο της εμπιστοσύνης του Υψηλάντη, παραλήφθηκε από τον Παπαφλέσσα και αντιγράφηκε, ενδεχομένως, από τον Γεράσιμο Παγώνη, γραμματέα του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη και μετέπειτα επισκόπου Άργους, ο οποίος του έδωσε τη μορφή που ξέρουμε σήμερα.
«Όσον αφορά το περιεχόμενο της Προκήρυξης, ένας ενδελεχής έλεγχός του θα βγάλει στην επιφάνεια ένα κείμενο πρώιμου πολιτικού χαρακτήρα, γι’ αυτό και ιδιαίτερης πολιτικής σημασίας, το οποίο κυριαρχείται από το πνεύμα και τον λόγο του Διαφωτισμού (έντονη προβολή του εθνικού στοιχείου, επικλήσεις σε ένα ριζοσπαστικό, φιλελεύθερο πνεύμα, απότοκο της Γαλλικής Επανάστασης, χρήση του όρου "τυραννία" έξι φορές –τη στιγμή που ο όρος "ελευθερία" απαντάται μόνο τέσσερις–, απουσία έστω και υπαινικτική του θρησκευτικού χαρακτήρα της Επανάστασης), αριστοτεχνικά γραμμένο από τον συντάκτη του, και ένα αξιολογότατο μνημείο λόγου της νεότερης ελληνικής γλώσσας.
Στο εξόχως πολιτικό αυτό κείμενο παρελαύνουν σειρά λέξεων με ισχυρή σημειολογία, που αποδίδουν τη χωρίς περιστροφές απόφαση των Ελλήνων για ελευθερία, αποδίδοντάς της οντολογική υπόσταση, οι οποίες διανθίζονται παράλληλα με πλήθος επίσης ισχυρών ρημάτων, επιθέτων και μετοχών.
Η χρήση τους αφενός μεν επιδιώκει να εκφράσει την απόγνωση που νιώθουν οι επαναστατημένοι Έλληνες από τον "ανυπόφορο ζυγό της οθωμανικής τυραννίας" ("δυστυχείς πελοποννησίους γραικούς", "τους εγκαρδίους των αναστεναγμούς", "αθλίαν κατάστασιν", "στερημένοι από όλα τα δίκαιά μας", "Αι χείρες ημών αι δεδεμέναι μέχρι του νυν από τας σιδηράς αλύσσους της βαρβαρικής τυραννίας"), αφετέρου δε την ακλόνητη αποφασιστικότητά τους να ενωθούν χωρίς περισπασμούς και να διεκδικήσουν οι ίδιοι την ελευθερία τους μετά από αιώνες δουλείας ("με μίαν γνώμην ομοφώνως απεφασίσαμεν να λάβωμεν τα άρματα και να ορμήσωμεν κατά των τυράννων", "άπαντες πνέομεν πνοήν ελευθερίας")» σημειώνει ο Μάριος Π. Αθανασόπουλος, Μέλος ΕΔΙΠ του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου.
Σε αυτό το σπουδαίο κείμενο, όπου συναντάμε τη συγκλονιστική φράση «Εν ενὶ λόγω όλοι απεφασίσαμεν, ή να ελευθερωθώμεν ή να αποθάνωμεν», ανέτρεξε ο γλύπτης και διευθυντής Εικαστικού Τομέα Δήμου Καλαμάτας, Παναγιώτης Λαμπρινίδης, όταν ο Δήμος Καλαμάτας του ανέθεσε τη δημιουργία ενός μνημείου, με σκοπό να τιμηθούν τα 200 χρόνια από την απελευθέρωση της πόλης.
Σε αντίθεση με τα περισσότερα από τα γλυπτά που ακόμα και σήμερα τοποθετούνται στις πλατείες πόλεων και χωριών, τόσο η Δημοτική Αρχή όσο και ο καλλιτέχνης ήταν αποφασισμένοι το νέο μνημείο να προβάλει τη σημασία της σύγχρονης γλυπτικής και του ρόλου της στο δημόσιο τοπίο, τονίζοντας τόσο την ιστορική όσο και τη σύγχρονη πλευρά της πόλης. Αρωγός και χορηγός σε αυτήν την προσπάθεια υπήρξε το Ίδρυμα «Καπετάν Βασίλη και Κάρμεν Κωνσταντακοπούλου».
Το «Μνημείο Φωτός» εγκατεστημένο στο κέντρο της πόλης, στην Πλατεία Βασιλέως Γεωργίου Β', αν και εγκαινιάστηκε την Τετάρτη 30 Μαρτίου, αποτελεί εδώ και λίγους μήνες τοπόσημο αλλά και κομμάτι της καθημερινότητας των κατοίκων της πόλης.
Ενταγμένο στον περιβάλλοντα χώρο, φιλικό στον περαστικό που μπορεί ακόμα και να ξαποστάσει στο οριζόντιο στοιχείο του, τραβά την προσοχή με το ευδιάκριτα χαραγμένο κείμενο της «Προειδοποιήσεως εις τὰς Ευρωπαϊκὰς αυλάς» στο κάθετο στοιχείο του, ενώ το βράδυ μια δέσμη φωτός, που οπτικοποιεί την έννοια «ελευθερία», ξεκινά από το κέντρο του έργου, στην καρδιά της Καλαμάτας, και ανεβαίνει ως τον ουρανό κάνοντας αισθητή την παρουσία της.
Ο Γιάννης Ζιώγας, ζωγράφος και διατελέσας Κοσμήτορας της Σχολής Καλών Τεχνών Φλώρινας, γράφει για το έργο: «Το "Μνημείο Φωτός" σχηματίζεται ως ένα πολύμορφο γλυπτικό σύνολο, το οποίο παίρνει μορφή από κόκκινο και λευκό μάρμαρο, μέταλλο και δέσμη φωτός. Είναι ένα έργο στο οποίο συναντώνται τα δύο διαφορετικά είδη ύλης: της χειροπιαστής ύλης των υλικών και της άυλης ύλης των ιδεών.
Αναπτύσσεται οριζόντια και κατακόρυφα. Η οριζόντια ανάπτυξή γίνεται με βάση τη σπείρα που δημιουργεί επίπεδα και γραμμές. Η σπείρα είναι ένα πανάρχαιο και ταυτόχρονα διαχρονικό παγκόσμιο σύμβολο. Συναντάται στη φύση και στο σύμπαν (όστρακα, κελύφη σαλιγκαριών, νεφελώματα) και αποτελεί το αρχέγονο σύμβολο της ανανέωσης και της εύρυθμης ανάπτυξης με βάση τον κανόνα της Χρυσής τομής. Η σπείρα κινείται από ένα σταθερό εσωτερικό σημείο προς το εξωτερικό.
Αντίθετα, στην περίπτωση του "Μνημείου Φωτός" η σπείρα αναπτύσσεται με κατεύθυνση προς το εσωτερικό της, κατευθύνοντας την αφήγηση προς το κείμενο που βρίσκεται εγχάρακτο στα κάθετα στοιχεία και συνακόλουθα στη δέσμη φωτός που εξακοντίζεται στον ουρανό. Η σπείρα προσκαλεί τον θεατή και την θεατή να εισέλθει όχι μόνο στον χώρο της γλυπτικής εγκατάστασης, αλλά και στο πλαίσιο των ιδεών που αυτό θέλει να κοινωνήσει.
Οι κόκκινες γραμμές που ορίζουν κάποιες από τις καμπύλες της σπείρας καταλήγουν στο κέντρο της γλυπτικής εγκατάστασης σε έναν σταυρό, επίσης κόκκινο, ο οποίος ταυτίζεται με το εναρκτήριο σημείο της σπείρας, αποτελώντας ταυτόχρονα τη βάση των κάθετων στοιχείων. Ο σταυρός εκφράζει μια σταθερότητα, αντίθετα με τη σπείρα, η οποία εκτείνεται. Η συνάντηση της σπείρας με τον σταυρό δημιουργεί μια ήρεμη αντίθεση (σχεδόν αόρατη, αφού είναι αντιληπτή μόνο αν κάποιος έχει δυνατότητα θέασης από ψηλά) και ταυτόχρονα επιτρέπει τη μετάβαση της αφήγησης από το οριζόντιο στο κάθετο.
Το κάθετο στοιχείο αναπτύσσεται με δύο τρόπους: τον κύλινδρο των γραμμάτων και τη δέσμη φωτός. Ο κύλινδρος αποτελείται από τέσσερα τμήματα, ένα για κάθε τεταρτοκύκλιο της βάσης. Τα δύο από αυτά είναι σε λευκό μάρμαρο, τα δύο σε μέταλλο. Τα χωρίζουν λωρίδες κόκκινου μάρμαρου που αποτελούν κατακόρυφη συνέχεια των γραμμών του οριζόντιου επιπέδου.
Στα τμήματα από λευκό μάρμαρο το κείμενο είναι χαραγμένο με εξώγλυφο, ενώ στο μέταλλο το κείμενο σχηματίζεται με εγκοπές που δημιουργούν μια διαφάνεια στον μεγάλο κυλινδρικό όγκο, αφού επιτρέπουν να φανεί το εσωτερικό του. Αυτή η αντίθεση εξώγλυφα γράμματα/γράμματα από εγκοπές αναδεικνύει την εννοιολογική αφετηρία του "Μνημείου Φωτός": το κείμενο της "Προειδοποιήσεως εἰς τὰς Εὐρωπαϊκὰς αὐλάς".
Το φως τοποθετείται στο εσωτερικό του κυλινδρικού στοιχείου και φωτίζει με κατεύθυνση προς τον ουρανό. Με αυτόν τον τρόπο ο κύλινδρος, και συνακόλουθα το κείμενο που είναι αποτυπωμένο πάνω του, λειτουργεί ως μια πηγή φωτός του απείρου. Ταυτόχρονα, η δέσμη φωτίζει και με οριζόντια κατεύθυνση μέσα από τις εγκοπές των δύο επιφανειών από μέταλλο. […]
Ο όγκος εξαϋλώνεται, η φωτεινή δέσμη κυριαρχεί με την οριζόντια ανάπτυξή της, αναδεικνύοντας την κεντρική ιδέα του "Μνημείου Φωτός": την πορεία προς την Ελευθερία».
.
