Ο «πόλεμος» που κήρυξε η κυβέρνηση Τραμπ κατά των τρανς και των non-binary ατόμων με την καθιέρωση της πολιτικής των δύο μόνο φύλων, την κατάργηση της πολιτικής DEI (Διαφορετικότητα, Ισότητα & Ένταξη), τις περικοπές εκπαιδευτικών προγραμμάτων και τους αυστηρούς περιορισμούς των ιατρικών θεραπειών για τρανς εφήβους/έφηβες έρχεται να προστεθεί σε ένα διεθνές περιβάλλον που, με εξαίρεση μια σειρά ευρωπαϊκές, κυρίως, χώρες, διαφαίνεται προς ώρας κάπως δυσοίωνο παρά τις σημαντικές κατακτήσεις των τελευταίων δεκαετιών σε ορατότητα, ισότητα και συμπερίληψη.
Η κατάσταση των τρανς ανθρώπων στην Ελλάδα διαφέρει, βέβαια, αρκετά από εκείνη στις ΗΠΑ σε πολλά επίπεδα και μια σειρά από δικαιώματα και κατακτήσεις που απειλούνται τώρα εκεί εδώ παραμένουν ζητούμενα, παρά τους δρόμους που άνοιξε η θεσμοθέτηση της Νομικής Αναγνώρισης Ταυτότητας Φύλου (ΝΑΤΦ) το 2017. Τι λένε, άραγε, τα ίδια τα τρανς άτομα για όλα αυτά, ειδικά τα νεότερα, βλέποντας κάποιους «τοίχους» που είχαν γκρεμιστεί να ορθώνονται ξανά εμπρός τους; Ιδού πώς βλέπει τα πράγματα η Ερωφίλη Κόκκαλη.
«Ναι, τις έχω υπόψη τις τρανσφοβικές διακηρύξεις και πρακτικές του Τραμπ και φυσικά καταδικάζω απερίφραστα την εξελισσόμενη πολεμική κατά των τρανς ανθρώπων στις ΗΠΑ. Δεν ξέρω, όμως, αν μπορούμε να γενικεύσουμε. Στην Ελλάδα, ως τώρα, τα τρανς άτομα δεν είχαμε ζήσει κάποια συνθήκη ανάλογη με αυτή των ΗΠΑ, π.χ. τα προγράμματα υποστήριξης τρανς μαθητών στα σχολεία, που τώρα έχουν «παγώσει». Εδώ τα παιδιά ουσιαστικά δεν διδάσκονται καν σεξουαλική αγωγή, ούτε βέβαια έχουμε φτάσει σε ανάλογα επίπεδα ορατότητας, αποδοχής και συμπερίληψης για τα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, ούτε καν για τα ΑΜΕΑ – τα περί “woke ατζέντας” στα καθ’ ημάς ακούγονται σαν ανέκδοτο. Κάποιο κοινό σημείο αναφοράς είναι ότι και στην Ελλάδα παρέχονται χρόνια τώρα μέσω του συστήματος του ΕΟΠΥΥ, με προϋπόθεση τη γονική συγκατάθεση, ορμόνες και αναστολείς εφηβείας σε τρανς νέους/-ες όταν η διάγνωση είναι «τρανσεξουαλισμός» – δεν είναι μεν η καλύτερη διατύπωση αλλά εδώ, προς το παρόν τουλάχιστον, δεν έχουν ανακοινωθεί αυστηροποιήσεις ή περιορισμοί. Κανείς ωστόσο δεν ξέρει τι επιφυλάσσει το μέλλον, όταν μάλιστα έχεις υπουργούς Υγείας με συγκεκριμένες πολιτικές πεποιθήσεις. Εφαρμόζονται εξάλλου ήδη περικοπές που μπορεί να μην αφορούν τα τρανς άτομα, δημιουργούν όμως ζήτημα μέχρι και επιβίωσης για πολλούς ασθενείς. Ακόμα όμως και πράγματα που υποτίθεται έχουν εγκριθεί από καιρό, όπως η χορήγηση της PrEP, πολύ σημαντική για τον περιορισμό μετάδοσης της HIV λοίμωξης, παραμένουν σε εκκρεμότητα».
«Θυμάμαι ότι όταν απευθύνθηκα πρώτη φορά δημόσια στο κοινό και στα τρία γένη –ήταν στο τέλος μιας κουβέντας στο πλαίσιο του «I'm Positive» της Θετικής Φωνής το 2020– κάποιοι παραξενεύτηκαν, πλέον ακούγεται πολύ νορμάλ. Ωστόσο οι έννοιες της συμπερίληψης και του σεβασμού οφείλουν να είναι αμοιβαία σεβαστές, αλλιώς καταλήγουν καταπιεστικές»
— Πώς κρίνεις την πρωθυπουργική «μεταστροφή» στο ζήτημα της αντιμετώπισης των τρανς και non-binary ανθρώπων;
Σίγουρα εντυπωσιάζει η αλλοπρόσαλλη ρητορική του, αφού από τους «εξωγήινους του Υμηττού» πέρασε σε πιο προοδευτικές θέσεις, για να σπεύσει μετά την εκλογή Τραμπ να αλλάξει πάλι ρότα, παπαγαλίζοντας κι εκείνος τη ρητορική περί δύο μόνο φύλων. Που σημαίνει ότι θα αναθεωρήσει και τη ΝΑΤΦ; Ας μας το πει τουλάχιστον, να ξέρουμε πώς θα αντιδράσουμε! Κρίμα, πάντως, γιατί μιλάμε για έναν πολιτικό που, παρότι συντηρητικός, δίνει την εντύπωση του μορφωμένου, του ανοιχτόμυαλου και του κοσμοπολίτη. Δεν μπορεί π.χ. να μη γνωρίζει ότι περισσότερα του ενός κοινωνικά φύλα υπήρχαν ήδη από την αρχαιότητα. Ή μήπως διαφωνεί με την καίρια ανακοίνωση της Πανελλήνιας Ένωσης Βιοεπιστημόνων; Σε τελική ανάλυση, αν υπήρχαν πράγματι δύο μόνο φύλα, δεν θα χρειαζόταν τόση φασαρία για να το εμπεδώσουμε!
— Υπάρχουν και στην Ελλάδα άνθρωποι που ταυτίζονται με τις πολιτικές του Τραμπ και στο ΛΟΑΤΚΙ+, και στο έμφυλο κομμάτι, και στο μεταναστευτικό κ.λπ., κι αυτοί σίγουρα έχουν πάρει τώρα παραπάνω αέρα, κάτι που συμβαίνει ακόμα και σε χώρες όπου οι τρανς άνθρωποι βρίσκονται σε πολύ καλύτερη κατάσταση θεσμικά.
Εννοείται. Εδώ, στα “δικά μας”, η θεσμοθέτηση της ΝΑΤΦ ήταν μια εξέλιξη σίγουρα σημαντική, ειδικά για τα νεότερα τρανς άτομα, γιατί και στην αποδοχή συμβάλλει και τους ανοίγει έναν δρόμο που δεν υπήρχε παλιότερα, όταν η σεξεργασία ήταν ουσιαστικά μονόδρομος, παρότι η διαδικασία παραμένει χρονοβόρα και κοστοβόρα. Και μολονότι είναι αναμφίβολα θετικό το ότι καταφέραμε να έχουμε πια μια ορατότητα κινηματική, εργασιακή και καλλιτεχνική, η εξέλιξη αυτή φαίνεται ότι «ενοχλεί» κάποιον κόσμο στον οποίο δεν αρέσει ότι το όριο αυτό ξεπεράστηκε, ότι δηλαδή σήμερα μια τρανς γυναίκα δεν ταυτίζεται εξ ορισμού με τη σεξεργασία και το κοινωνικό περιθώριο, κάτι που το εισπράττουμε πολλές φορές με απαξιωτικά βλέμματα ή υπονοούμενα τύπου «τι δουλειά έχει αυτή σε αυτό το γραφείο / στο κατάστημα / στην υπηρεσία, θα έπρεπε να τη βλέπουμε μόνο νύχτα και σε συγκεκριμένους χώρους, όχι στο φως της μέρας σε μια “κανονική” δουλειά, σαν να είναι ένας/μία από μας». Ξεκαθαρίζω, βέβαια, ότι δεν έχω τίποτε με τη σεξεργασία όταν γίνεται από επιλογή ή για λόγους επιβίωσης, η de facto ταύτιση είναι που με ενοχλεί. Ήταν και για μένα ένα στοίχημα το να μπορέσω να επιβιώσω χωρίς να ακολουθήσω «εκβιαστικά» αυτόν τον δρόμο. Αν, ωστόσο, έλεγα στην εφηβεία μου ότι μεγαλώνοντας θα κάνω θέατρο, θα γράψω βιβλία –ετοιμάζω κιόλας τώρα ένα καινούργιο–, θα κρατάω δημοσιογραφική στήλη και θα εργάζομαι τουλάχιστον μία δεκαετία στο πεδίο της σεξουαλικής υγείας, όντας πια πρόσωπο αναφοράς, θα μου λέγανε «άσε, δεν πας καλά!». Θα έλεγα, λοιπόν, στα παιδιά να βάλουν ψηλότερα τον πήχη γιατί έχουν πρόσβαση σε πράγματα αδιανόητα στο παρελθόν. Το κακό, εντούτοις, με τη δική μου γενιά είναι ότι στο σεξουαλικό κομμάτι ειδικά θέλησε να βάλει το δάχτυλο στο μέλι χωρίς να «λερωθεί» καθόλου! Ακόμα και το queer το αποδέχθηκε επειδή το είδε να νικάει. Το πανσεξουαλικό, εντούτοις, τους βγαίνει φυσικά, δεν νιώθουν την ανάγκη να περιοριστούν σε κουτάκια μέσα από τη συγκρότηση μιας ταυτότητας. Το ίδιο ισχύει στην πολιτική και άλλους τομείς, οι απολυτότητες μάς τελείωσαν. Ο άνθρωπος που δεν αγαπάει την αντίφασή του και την αντίφαση των άλλων και δεν τη συγχωρεί είναι ένας άνθρωπος που δεν έχει ζήσει.
— Πώς, όμως, μπορεί να υλοποιηθεί η ουσιαστική συμπερίληψη;
Αυτή επιτυγχάνεται σταδιακά και στην Ελλάδα. Είναι πολύ καινούργια η τρανς ιστορία που συζητάμε, δηλαδή αυτή που γράφεται τα τελευταία χρόνια. Ό,τι έχει κερδηθεί μέχρι τώρα θεσμικά οφείλεται στους/-ις ακτιβιστές/ακτιβίστριες και στις οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στο πεδίο αλλά και στις ευρωπαϊκές πιέσεις για αναμόρφωση της νομοθεσίας. Το κίνημα πλέον είναι αυτό που εκπαιδεύει την ευρύτερη κοινωνία αλλά και την ίδια τη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα σε θέματα αυτοσυνείδησης και ορατότητας, π.χ. τι είναι το @, πώς νοείται η αυτοδιάθεση, πώς η αυτοπραγμάτωση, πώς εκφραζόμαστε συμπεριληπτικά κ.λπ. Και παρότι δεν μεγάλωσα σε μια κοινωνία που υπήρχαν τρία έμφυλα επίθετα, έμαθα να αποκαλώ με το ουδέτερο γένος όσα άτομα επιθυμούν να αυτοπροσδιορίζονται έτσι. Κι εγώ, άλλωστε, θα είχα πρόβλημα αν κάποιος επέμενε να με αποκαλεί με το αρσενικό γένος, εφόσον ακούω στο θηλυκό. Θυμάμαι ότι όταν απευθύνθηκα πρώτη φορά δημόσια στο κοινό και στα τρία γένη –ήταν στο τέλος μιας κουβέντας στο πλαίσιο του “I m Positive” της Θετικής Φωνής το 2020– κάποιοι παραξενεύτηκαν, πλέον ακούγεται πολύ νορμάλ. Ωστόσο οι έννοιες της συμπερίληψης και του σεβασμού οφείλουν να είναι αμοιβαία σεβαστές, αλλιώς καταλήγουν καταπιεστικές. Είναι δηλαδή άλλο να απευθυνθώ στο θηλυκό γένος σε έναν φίλο μου για να τον καλιαρντέψω κι άλλο να μη χρησιμοποιώ το ουδέτερο όταν προσφωνώ ένα non-binary άτομο. Όλες οι εκδοχές στο φάσμα του φύλου είναι ευπρόσδεκτες, αρκεί να μη βγει κάποιος να πει «στο εξής πρέπει να λέγονται όλα κάπως, ώστε να νιώσουμε όλοι πιο άνετα» γιατί αυτό είναι ανεδαφικό, πάντα θα υπάρχουν άτομα που θα νιώθουν ότι δεν συμπεριλαμβάνονται. Η αλήθεια, πάντως, είναι ότι μόνο όσοι έχουν προσωπικά ζητήματα φύλου και σεξουαλικότητας, όσοι δεν κοιμούνται καλά το βράδυ με το δικό τους κορμάκι και τη δική τους ψυχούλα ασχολούνται τόσο με το πώς προτιμάμε να αποκαλούμαστε εσύ ή εγώ.
— Τα τρανς και non-binary άτομα ήταν πάντα από τα πιο ευάλωτα μέλη της κοινότητας…
Σίγουρα είναι αυτά που μπορεί ανά πάσα στιγμή να υποστούν εκμετάλλευση, βία και διακρίσεις, είτε μιλάμε για έξω στον δρόμο, είτε για τη σχολική εκπαίδευση, είτε για την αγορά εργασίας, είτε για τη στήριξη στο οικογενειακό περιβάλλον. Καμιά φορά νιώθεις ότι προσπαθείς να σπάσεις πόρτες που επιμένουν να σου κρατούν κλειστές και για να τις ανοίξουν απλώς για να σε δουν χρειάζεται πολύ σκληρή δουλειά».
— Η στοχοποποίηση των τρανς ανθρώπων στην Αμερική του Τραμπ και αλλού μπορεί, λες, να δημιουργήσει κάποιο ρήγμα στη ΛΟΑΤΚΙ+ κοινότητα μεταξύ περισσότερο και λιγότερο «προνομιούχων» ατόμων;
Δεν ξέρω, αλλά παρότι προσωπικά έχω πολλούς και καλούς φίλους γκέι και λεσβίες, η αλήθεια είναι ότι δεν υπήρξε ποτέ ισότητα και πλήρης αποδοχή για τα τρανς άτομα μέσα στην κοινότητα. Όσα έχουν επιτευχθεί μέχρι στιγμής έγιναν με αμοιβαία προσπάθεια, όπου θέλησε κανείς να το δουλέψει. Μπορεί αυτό να χαθεί πάλι στο μέλλον, αλλά θα είναι πολύ απογοητευτικό γιατί, κατά βάση, κερδήθηκε κινηματικά. Το θεσμικό έρχεται απλώς και κουμπώσει σε μια κοινωνική αντίληψη που άρχισε να αλλάζει. Είμαι όμως αισιόδοξη, η ζωή κερδίζεται μέρα με τη μέρα.
— Δύο πράγματα που κυριαρχούν στην αντι-τρανς ρητορική είναι η συμμετοχή σε αθλήματα και οι… τουαλέτες.
Πρόκειται για δύο διαφορετικά πράγματα. Προσωπικά, αν ήμουν αθλήτρια, δεν θα πήγαινα να συναγωνιστώ cis γυναίκες. Αυτό δεν σχετίζεται με την ταυτότητα φύλου, την ανατομία και τις ορμόνες μου αλλά με το ότι πιστεύω πως το cis και το τρανς φύλο προς το παρόν δεν έχουν ενοποιηθεί, ούτε και χρειάζεται. Τώρα, αν κάποιο τρανς άτομο το θέλει και κάπως γίνεται, κανένα πρόβλημα. Όσο για τις τουαλέτες, που εννοείται ότι πάω στις γυναικείες, νομίζω ότι η παρουσία ενός cis macho άντρα είναι το πρόβλημα και όχι ενός τρανς ή non-binary προσώπου. Αλλά, αλήθεια, γιατί κάποιοι-/ες επιμένουν τόσο στο ζήτημα της τουαλέτας και όχι στο τι συμβαίνει στους εργασιακούς χώρους, π.χ. στο πόσο αποδεκτοί είναι εκεί τα τρανς και non-binary άτομα;
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
