ΤI ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΟ ΠΟΥ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙ να γυρίζουμε το βλέμμα ή, στη χειρότερη περίπτωση, να γυρίζουμε το κεφάλι προς κάποιον ο οποίος είναι ντυμένος «περίεργα»; Γιατί κάποιος που έχει ντυθεί ή συμπεριφέρεται έξω από αυτό που έχουμε συνηθίσει προκαλεί σχόλια και πολλές φορές τη χλεύη; Γιατί κάποιος ή κάποια που η εικόνα του δεν συνάδει με τις νόρμες που έχουμε ορίσει ως κοινωνία για τον άντρα ή τη γυναίκα είναι αποτρόπαιος και σε πολλούς δημιουργεί θυμό; Είναι, άραγε, τόσο τραγικό ένας άνθρωπος να θέλει να αλλάξει την εικόνα που μια συγκεκριμένη κοινωνία θεωρεί αρμόζουσα για το φύλο με το οποίο γεννήθηκε; Πόσο επιτακτική είναι η ανάγκη να αλλάξει κάποιος το κοινωνικό του φύλο και πόσο γρήγορα μπορεί αυτό να γίνει; Μήπως πρέπει να γίνουν επαναστάσεις που θα μπορέσουν να αλλάξουν συθέμελα τη νοοτροπία μιας κοινωνίας, ώστε να ακολουθήσει και η αλλαγή στη συμπεριφορά της απέναντι στα μέλη της;
Στη Γαλλία της Αναγέννησης οι άνδρες φορούσαν περούκες, παπούτσια με τακούνια και μεγάλες αγκράφες, πούδραραν τα πρόσωπά τους και έβαφαν τα χείλη τους, φορούσαν δαντέλες και ρούχα φτιαγμένα από περίτεχνα υφάσματα. Το ανδρικό πρότυπο μιας συγκεκριμένης κάστας είχε άλλες προδιαγραφές. Αν τότε χρειάστηκε να καεί ολόκληρη Βαστίλη για να αναγεννηθεί ένας ελπιδοφόρος κόσμος, επαναστατώντας εναντίον όχι μόνο της νοοτροπίας μιας κοινωνικής τάξης αλλά και όσων πρέσβευε κοινωνικο-οικονομικά, είναι αντίστοιχα πραγματικοί επαναστάτες όσοι στη σημερινή εποχή πάνε κόντρα στα «πρέπει» της κοινωνικής ένδυσης; Αν ναι, τότε τα κίνητρα αυτής της προσωπικής τους επανάστασης πηγάζουν από την πραγματική ανάγκη για τη δική τους αναγέννηση και δεν είναι απλώς και μόνο μια επανάσταση κόντρα σε ένα συντηρητικό αξεσουάρ όπως ο «Αλέξης Τσίπρας sans cravate», παίρνοντας μυρωδιά από τους Γάλλους επαναστάτες sans culotte της Παρισινής Κομμούνας.
Εν έτει 2020 όλοι συμφωνούμε ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός είναι ανεξάρτητος από το φύλο κάθε ανθρώπου και ο καθένας είναι ελεύθερος να έχει οποιονδήποτε σεξουαλικό προσανατολισμό. Ποιος είναι, λοιπόν, ο λόγος που θα ορίσουμε τη σεξουαλική συμπεριφορά ή θα απαγορεύσουμε την ελευθερία στον σεξουαλικό προσανατολισμό σε τρανς άτομο; Γι' αυτό και η ταύτιση των ομοφυλόφιλων με τους τρανς είναι παντελώς άτοπη.
Η επανάσταση μέσα σου
Τελικά, ο άνθρωπος γεννιέται επαναστάτης. Η Βαστίλη θα καεί πολύ νωρίς και δεν υπάρχει περίπτωση αυτό να μη συμβεί, διότι η ανάγκη του ανθρώπου να αυτοπροσδιοριστεί, να τοποθετήσει τον εαυτό του στη θέση που θέλει απέναντι στους άλλους, είναι τόσο μεγάλη, που δεν θα διστάσει να πατήσει το κουμπί, να μηδενίσει το κοντέρ και να ξεκινήσει το παιχνίδι που εκείνος θέλει.
Αν προσπαθήσουμε να θυμηθούμε πότε καταλάβαμε το φύλο μας, θα δυσκολευτούμε να βρούμε την ακριβή στιγμή, γιατί αυτό συμβαίνει από την αρχή. Ένα τρανς άτομο που γεννιέται με συγκεκριμένο βιολογικό φύλο, στην ηλικία που θα αρχίσει να αντιλαμβάνεται τους γύρω του και τον εαυτό του με τα αθώα μάτια της παιδικής του ψυχής, πολύ εύκολα θα αυτοπροσδιοριστεί και θα δηλώσει το φύλο που νιώθει ότι είναι, αδιαφορώντας για το σώμα του, που σιγά σιγά αρχίζει να το ανακαλύπτει. Θα ξεκινήσει να μιμείται τη συμπεριφορά και τις κοινωνικές συνήθειες που βλέπει να έχει το φύλο που θέλει να είναι, στο παιχνίδι του θα εμπεριέχει πράγματα και αξεσουάρ που χρησιμοποιεί το φύλο-πρότυπο που πιστεύει ότι είναι. Η αντίδραση των υπολοίπων είναι αυτή που θα αρχίσει να φέρνει το μπέρδεμα. «Τα αγοράκια δεν παίζουν με κούκλες. Τα αγοράκια δεν βάφονται. Τα αγοράκια δεν φοράνε τα τακούνια της μαμάς». Η απάντηση, λοιπόν, αυτού του παιδιού είναι πιο απλή απ' όσο φανταζόμαστε: «Αφού είναι έτσι, λοιπόν, είμαι κοριτσάκι».
Όλοι αντιλαμβανόμαστε ότι η ταυτότητα ή η έκφραση φύλου δεν έχει να κάνει με τον σεξουαλικό προσανατολισμό, αφού έτσι κι αλλιώς αυτόν θα τον αντιληφθεί κάθε άτομο με την έκφραση της συναισθηματικής ή της σεξουαλικής έλξης. Εν έτει 2020 όλοι συμφωνούμε ότι ο σεξουαλικός προσανατολισμός είναι ανεξάρτητος από το φύλο κάθε ανθρώπου και ο καθένας είναι ελεύθερος να έχει οποιονδήποτε σεξουαλικό προσανατολισμό. Ποιος είναι, λοιπόν, ο λόγος που θα ορίσουμε τη σεξουαλική συμπεριφορά ή θα απαγορεύσουμε την ελευθερία στον σεξουαλικό προσανατολισμό σε τρανς άτομο; Γι' αυτό και η ταύτιση των ομοφυλόφιλων με τους τρανς είναι παντελώς άτοπη.
Πρώτο βήμα
Τα συναισθήματα που κατακλύζουν έναν άνθρωπο όταν αποφασίζει να κάνει το προσωπικό του coming out είναι ανακούφιση, λύτρωση, χαρά, απελευθέρωση – ζητούμενα για κάποιον που θέλει την ευτυχία. Τι πιο σπουδαίο και πιο ανθρώπινο από κάποιον που έχει βρει το νόημα της ζωής του, που έχει κάνει την προσωπική του διαδρομή και έχει καταλήξει να ζει χαρούμενα! Το λογικό είναι να τον ενθαρρύνουμε και ίσως να τον έχουμε ως παράδειγμα, για να μπορέσουμε κι εμείς να ακολουθήσουμε τον δικό μας δρόμο στην ευτυχία. Η πραγματικότητα, όμως, είναι διαφορετική και ίσως πολύ πιο σκληρή απ' όσο κανείς φαντάζεται. Ένα τρανς άτομο, περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο άνθρωπο, από την πρώτη στιγμή που θα αποδεχτεί τον εαυτό του και θα αποφασίσει πως η κοινωνική του συμπεριφορά θα είναι αυτή που επιθυμεί, θα αντιμετωπίσει ίσως την πιο βίαιη αντίδραση από την κοινωνία. Ο επίτροπος για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα του Συμβουλίου της Ευρώπης το έχει περιγράψει άριστα, λέγοντας για την κοινότητα των τρανς ατόμων πως είναι η μοναδική ομάδα ανθρώπων που αντιμετωπίζει τις μέγιστες διακρίσεις. Καθημερινά τα ανθρώπινα δικαιώματά τους καταστρατηγούνται, συμπεριλαμβανομένου του δικαιώματος στη ζωή, του δικαιώματος στη φυσική ακεραιότητα και αξιοπρέπεια, του δικαιώματος στην υγεία. Ο γολγοθάς ενός τρανς ατόμου αρχίζει με το που ξεκινάει η μέρα του και τελειώνει όταν πια γυρίσει στην προσωρινή ασφάλεια του σπιτιού του. Τον χλευασμό και την απαξίωση δεν υφίσταται μόνο το ίδιο το άτομο αλλά και όλη η οικογένειά του. Υπάρχουν περιπτώσεις όπου, ενώ η οικογένεια είναι υποστηρικτική στην επιλογή του παιδιού, το ίδιο αποφασίζει να εγκαταλείψει την οικογενειακή στέγη για να προφυλάξει τους οικείους του από τις συνεχείς προσβολές που δέχονται από τον περίγυρο.
Πόση δύναμη έχει αυτή η επιθυμία, πόσο γερό πρέπει να είναι αυτό το πρώτο βήμα που κάνει ένα τρανς άτομο για να μπορέσει να συνθλίψει όλες τις αντιξοότητες που βλέπει να έρχονται με μαθηματική ακρίβεια; Κάποιος θα μπορούσε να τρομάξει ακόμα και για την ίδια του τη ζωή, κάτι που έχει συμβεί στις περισσότερες περιπτώσεις, να ξαναμπεί στο καβούκι του, να αποφασίσει να μείνει το σκοτάδι στο οποίο οι άλλοι θέλουν να τον βάλουν για να μην είναι ορατός, με αποτέλεσμα να κάνει μια μίζερη, στερημένη ζωή, που θα καταλήξει σε ψύχωση, μια ζωή πεταμένη στα σκουπίδια. Όμως θα προτιμήσει το φως και κάθε του βήμα θα γίνεται φωτιά που θα κάνει στάχτη τα εμπόδια που στέκονται μπροστά του. Θέλει δύναμη.
Αποκλεισμοί. Μια συνεχής αλυσίδα.
Ας πάρουμε τα πράγματα από την αρχή. Ένα τρανς παιδί θα πάει στο σχολείο και αυτό που θα αντιμετωπίσει είναι ο χλευασμός, η απαξίωση και ο εκφοβισμός. Θα το προσφωνούν μαθητές και δάσκαλοι με το όνομα και το γένος που γεννήθηκε, παρότι αυτό θα επαναλαμβάνει πώς θα ήθελε να το φωνάζουν. Αν έχει τα κότσια, θα σκεφτεί διάφορα «τρικάκια», όπως να καθυστερεί την πρώτη ώρα για να αποφεύγει την πρώτη σύναξη της προσευχής στο προαύλιο, να αλλάζει δρόμο όταν αισθάνεται ότι υπάρχει πολυκοσμία στην είσοδο ή την έξοδο του σχολείου κι έτσι, αν τα καταφέρει, θα το τελειώσει, αφήνοντας πίσω του την πρώτη μαύρη περίοδο της ζωής του. Στην αντίθετη περίπτωση, θα τα παρατήσει στη μέση και θα χάσει για πάντα το δικαίωμα στη μόρφωση. Αργότερα, αν θελήσει να σπουδάσει, η πρόσβαση στην εργασία είναι απειροελάχιστη. Πόσοι από εμάς έχουμε συναντήσει τρανς άτομα στον δημόσιο ή τον ιδιωτικό τομέα; Ποιος θα επέλεγε για δικηγόρο, οικογενειακό γιατρό, καθηγητή των παιδιών του, τραπεζικό σύμβουλο, λογιστή, έναν τρανς επαγγελματία; Στην περίπτωση που έχει εγκαταλείψει την πρωτοβάθμια εκπαίδευση τα πράγματα χειροτερεύουν, γιατί σε έναν ανειδίκευτο τρανς δεν θα δινόταν καν η ευκαιρία να κάνει δουλειές του ποδαριού. Και στις δύο περιπτώσεις έχουμε ανθρώπους ανασφάλιστους, χωρίς σύνταξη και χωρίς να έχουν πρόσβαση στο σύστημα υγείας. Επιπλέον, οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες δεν ασφαλίζουν τρανς άτομα. Ακόμα και όταν, χρησιμοποιώντας το δικαίωμα της περίθαλψης ανασφάλιστου ανθρώπου, ένα τρανς άτομο νοσηλευτεί σε δημόσιο νοσοκομείο, σε τι θάλαμο θα νοσηλευτεί; Ακόμα και μετά την ψήφιση του νομοσχεδίου για τη Νομική Αναγνώριση Ταυτότητας Φύλου, σύμφωνα με το οποίο κάποιος αποφασίζει να αλλάξει τα χαρτιά του και να αναγράφεται σε αυτά όπως ο ίδιος επιθυμεί, χωρίς να πρέπει το τρανς άτομο να υποστεί επέμβαση επαναπροσδιορισμού φύλου, μια απλή εξέταση προστάτη δεν συνάδει με ένα ΑΜΚΑ που αναφέρεται σε γυναικείο πρόσωπο και αντίστοιχα ένα τεστ ΠΑΠ σ' έναν τρανς άντρα. Αποτέλεσμα είναι πολλοί τρανς να αποφεύγουν να απευθυνθούν σε γιατρούς και νοσοκομεία, φοβούμενα την όλη διαδικασία και τον αγώνα που πρέπει να καταβάλουν ώστε να γίνουν αποδεκτά.
Ο αγώνας ενός τρανς ανθρώπου αρχίζει από τη στιγμή που θα πάει στο περίπτερο. Η κοροϊδία, η απρέπεια, η απαξίωση, γίνονται καθημερινή ρουτίνα που αναγκάζει τα πρόσωπα τα οποία την υφίστανται να είναι σε συνεχή άμυνα. Η ταύτιση μιας τρανς γυναίκας με τη σεξουαλική εργασία είναι ακόμα ένα στερεότυπο που δίνει το δικαίωμα στον καθένα να την παρενοχλεί σεξουαλικά, πιστεύοντας ότι μόνο γι' αυτό είναι φτιαγμένη. Ο αποκλεισμός από την εργασία έχει οδηγήσει πολλές τρανς γυναίκες στη σεξουαλική εργασία, όμως αυτό δεν συμβαίνει με όλες. Πολλές είναι αυτές που αγωνίζονται για μια δουλειά στο φως της μέρας – γενικά, η ταύτιση με τη σεξουαλική εργασία έχει ως σκοπό να χρωματιστεί αρνητικά η υπόστασή τους.
Στο τέλος, όμως, τι απομένει; Ένα τρανς άτομο θα γεράσει και θα πεθάνει, όπως όλοι μας. Θα έχει διανύσει μια ζωή όπως το ίδιο θα έχει ορίσει, όπως όλοι μας. Στο τέλος θα θέλει να πει πως τα κατάφερε, όπως όλοι μας. Θα θέλει να κλείσει τα μάτια του ευχαριστημένο πως καλά τα έκανε όπως τα έκανε, όπως όλοι μας. Όμως μόνο αυτό θα έχει τη χαρά της νίκης, πως ακόμα κι όταν όλα έρχονταν με δύναμη επάνω του, με συνεχή χτυπήματα, εκείνο είχε μεγαλύτερη δύναμη να τα αντικρούσει, γιατί ήταν στη φύση του, να τα κάψει όλα και να αναγεννηθεί από τις στάχτες του, όπως κανείς μας δεν τόλμησε.
Ευχαριστώ πολύ από το Σωματείο Υποστήριξης Διεμφυλικών την Άννα Απέργη, τη Συλβί Κουρεντζή
Μαρίνα Γαλανού: «Ταυτότητα και Έκφραση Φύλου»
