1.
Περιεχόμενο. Κάθε βιβλίο, κάθε πόνημα, κάθε χειρονομία του Σταύρου Ζουμπουλάκη (Συκιά Λακωνίας, 1953) είναι καθαγιασμοί του περιεχόμενου. Λένε κάτι σημαντικό. Και δείχνουν προς το νόημα, πάντα. Εν προκειμένω, ο Ζουμπουλάκης μιλάει/γράφει για μυθιστορήματα που μελέτησε. Και είναι όλα σημαντικά μυθιστορήματα σημαντικότατων συγγραφέων, πολύ διαφορετικών ο ένας από τον άλλον, τόσο ως προς τους τρόπους γραφής όσο και ως προς τα θέματα που πραγματεύονται. Από τη μια ο φερόμενος ως κυνικός και σκληρός Μισέλ Ουελμπέκ και από την άλλη ο πολύς Φίλιπ Ροθ. Από τη μια ο σπαρακτικός Γιόζεφ Ροτ και από την άλλη ο πληθωρικός Γκράχαμ Γκρην. Ο νομπελίστας ποιητής και συγγραφέας Οκτάβιο Πας συγκατοικεί, χάρη στον Ζουμπουλάκη, με τον σοφό παραμυθά Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ. Η τραγική, λεπταίσθητη Φλάννερυ Ο'Κόνορ ανταλλάσσει εδώ χειραψίες με τη σπουδαία αθλήτρια της επιβίωσης Μέριλιν Ρόμπινσον. Εννέα συγγραφείς, δεινοί μυθιστοριογράφοι, δίνουν στον Σταύρο Ζουμπουλάκη αφορμές να ξεδιπλώσει σκέψεις πολύτιμες για το σύμπαν του μυθιστορήματος αλλά και, κυρίως, για το τι σημαίνει να ζεις αναζητώντας παντού τις στιγμές και τις σημασίες που κάνουν τη ζωή θαυμαστή, ακόμα και κάτω από τις πιο αντίξοες συνθήκες.
2.
Μορφή. Ο Ζουμπουλάκης επιλέγει τον λιτό λόγο. Επιμένει να είναι μεστός. Λίγα λόγια και καλά σε κάθε φράση. Διαβάζοντάς τον, θυμάσαι τον Άρη Κωνσταντινίδη, τον μεγάλο αρχιτέκτονα και στοχαστή που κατάφερνε με απλά λόγια να μιλήσει για περίπλοκα ζητήματα. Έτσι πράττει και ο Ζουμπουλάκης: θίγει πολλά και περίπλοκα με σταράτα λόγια, με λέξεις καλοδιαλεγμένες, αλλά πάντα καθημερινές, δουλεμένες, ευρείας κυκλοφορίας, πασίγνωστες. Τα κείμενα στο βιβλίο Υπό το φως του μυθιστορήματος είναι εκτενείς προσευχές, παρακλήσεις, παροτρύνσεις προς όλους μας να μην ξεχνάμε ότι μια ζωή στερημένη από νόημα δεν έχει πλούτο, δεν έχει ουσία, δεν έχει αρμούς, δεν έχει έρμα. Ακόμα κι όταν μιλάει για ένα δαιδαλώδους πλοκής μυθιστόρημα, όπως είναι η Επιχείρηση Σάυλωκ (μτφρ. Σπύρος Βρεττός, εκδ. Πόλις), ο Ζουμπουλάκης καταφέρνει να είναι αφοπλιστικά απλός, διαυγέστατα λιτός στο γράψιμό του. «Οι Εβραίοι είναι καταδικασμένοι», γράφει ο δοκιμιογράφος μας, «να είναι εξαίρεση. Εξαίρεση αιματηρή. Εδώ, άλλωστε, στην αιματηρότητα, στη βία, βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα το οποίο θέτει απαιτητικά ενώπιόν μας η εβραϊκή εξαίρεση, το κατά πόσον, δηλαδή, μπορούμε να υπάρξουμε, ατομικά ή συλλογικά, ως εξαιρέσεις, χωρίς να γινόμαστε αντικείμενο της βίας και του μίσους του άλλου. Πέρα από αυτό, η εβραϊκή εξαίρεση μας αφορά όλους και για έναν άλλο, βαθύτερο λόγο, γιατί εκφράζει μια συγκλονιστική εκδοχή του ανθρώπου, την εκδοχή του ως ύπαρξης επισφαλούς, απειλημένης, αβέβαιης». Σκέψεις συμπυκνωμένης σοφίας, να ο τρόπος και το επίτευγμα του Ζουμπουλάκη.
3.
Συγγραφέας. Ξέρουμε τον συγγραφέα Σταύρο Ζουμπουλάκη από εκείνο το συγκλονιστικό, επίσης γραμμένο με λόγο λιτό, αφήγημα/ντοκουμέντο Η αδερφή μου (εκδ. Πόλις), του 2012. Τον ξέρουμε από την εποχή που διετέλεσε διευθυντής της «Νέας Εστίας», ένα ιστορικό περιοδικό που ο Ζουμπουλάκης ανανέωσε ριζικά και το κοινώνησε σε νέες γενιές συνεργατών και αναγνωστών, από το 1998 έως το 2012. Τον ξέρουμε από την επιμέλεια της κιβωτού ευρυμάθειας και σοφίας, ας επαναλάβουμε τη λέξη «σοφία», που είναι τα Collectanea του Ζήσιμου Λορεντζάτου (εκδ. Δόμος, 2009). Τον ξέρουμε από την καθοριστική συμβολή του στη σειρά δοκιμίων που εκδίδει το Βιβλιοπωλείον της Εστίας, όπου συνυπάρχουν λαμπροί στοχαστές. Τον ξέρουμε από την πάντα ενδιαφέρουσα αρθρογραφία του στην «Καθημερινή». Τον ξέρουμε από τα βιβλία του Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος ως άγγελος. Οι θεολογικές προϋποθέσεις της φτερωτής απεικόνισής του (Δόμος, 1992), Ο Θεός στην Πόλη. Δοκίμια για τη θρησκεία και την πολιτική (Εστία, 2002), Στη σκηνή του κόσμου. Από το Βελιγράδι στην Τεχεράνη (Εστία, 2007), Χριστιανοί στον δημόσιο χώρο. Πίστη ή πολιτιστική ταυτότητα (Εστία, 2010), Ανίερη συγκυβέρνηση (Πόλις, 2011), Η αδερφή μου (Πόλις, 2013), Χρυσή Αυγή και Εκκλησία (Πόλις, 2013), Ποιος Θεός και ποιος άνθρωπος; Φιλοσοφικά δοκίμια (Πόλις, 2013), Χριστιανισμός της χαράς. Η μαρτυρία του πάπα Φραγκίσκου (Πόλις, 2015). Ξέρουμε ότι εδώ και δεκαετίες αναζητά την ουσία και το νόημα της ζωής σε κείμενα και σε χειρονομίες που συνδέουν τον άνθρωπο με την κοινωνία, που του δίνουν υπόσταση όταν βρίσκεται και πάλλεται και πράττει μαζί με τους άλλους ανθρώπους και όχι αλαζονικά ή τραγικά μόνος. Ξέρουμε ότι έχει στοχαστικό βλέμμα και ηδύ μειδίαμα. Ξέρουμε ότι είναι πολύτιμος.
