Η ιστορία και η λειτουργία της μεσαίας τάξης στην Ελλάδα στο βιβλίο του Παναγή Παναγιωτόπουλου

Η ιστορία και η λειτουργία της μεσαίας τάξης στην Ελλάδα στο βιβλίο του Παναγή Παναγιωτόπουλου Facebook Twitter
Το έργο του Νίκου Κεσσανλή, Φίλοι
0



ΜIA AΠΛΗ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ στο Διαδίκτυο μας δίνει να καταλάβουμε τη σημασία της μεσαίας τάξης στη ρητορική της δημόσιας σφαίρας και την εμβληματική της σημασία ακόμα και σήμερα στα μεγάλα πολιτικά και κοινωνικά διακυβεύματα. Η μεσαία τάξη, εκείνο το «σκοτεινό αντικείμενο του πόθου», θα μπορούσε να πει κάποιος, όλων των μεγάλων αντιπαραθέσεων της δημόσιας σφαίρας.

Από αυτή την αναζήτηση δεν θα μπορούσε να λείπει η Ελλάδα και η δική της μεσαία τάξη, συχνά λοιδορημένη και πνευματικά αγνοημένη. Όλοι μπορεί να συμφωνούν ότι αποτελεί όχι μόνο τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής κοινωνίας, τον βασικό μοχλό ανάπτυξης και συμπερίληψης αλλά και τον αποδιοπομπαίο τράγο των ελίτ. Έτσι, η μεσαία τάξη στην Ελλάδα παρέμεινε κυρίως μια βουβή πλειονότητα που δεν μπόρεσε να βρει εύκολα τον ορισμό της, τις αντιπροσωπεύσεις της, αλλά, το κυριότερο, όλα εκείνα που θα μπορούσαν να την προσδιορίσουν και να της δώσουν το βάθος που θα την έκανε, από βουβό, δυναμικό πρωταγωνιστή.

Ο αναπληρωτής καθηγητής Κοινωνιολογίας στο τμήμα Πολιτικής Επιστήμης και Δημόσιας Διοίκησης του Πανεπιστημίου Αθηνών Παναγής Παναγιωτόπουλος είναι από τους πιο διεισδυτικούς μελετητές της μεσαίας τάξης. Έχοντας δώσει ήδη δείγματα αυτής της μελέτης με το λεξικό της δεκαετίας του ’80 και την έκθεση GR ’80s (σε συνεργασία και τα δύο με τον Βασίλη Βαμβακά), έρχεται με ένα εμβληματικό έργο για τη μεσαία τάξη στην Ελλάδα και, εντάσσοντάς την υποδειγματικά στο διεθνές πλαίσιο, να της προσδώσει εκείνη την επιστημονική αίγλη που της έλειπε σταθερά. 

Ο Παναγιωτόπουλος δεν κατακρίνει ούτε μέμφεται τη μεσαία τάξη. Την παρακολουθεί από κοντά, μελετά το βίωμά της, αναγνωρίζοντάς της τη σημασία της πράξης σε σχέση με τη θεωρητική προσέγγιση.


Αποφασίζει να μην τη βάλει σε εύκολα καλούπια αλλά να την παρατηρήσει προσεκτικά, και τολμώ να πω πως το κάνει με αγάπη και νοσταλγία, που δεν διοχετεύονται όμως σε κανέναν ανέξοδο συναισθηματισμό. Ξεκινά το έργο του με μια βασική παρατήρηση, ορίζοντάς τη μέσα από τη χρήση μιας εκτεταμένης ξένης βιβλιογραφίας, κυρίως γαλλικής, από την οποία αντλεί και τη βασική συνιστώσα της ποικιλόμορφης γνώσης του, και αξιοποιώντας μια πλούσια επιστημονική παρακαταθήκη στο ζήτημα. Ο Παναγιωτόπουλος θεωρεί ως αρχή της μεσαίας τάξης εκείνο το σημείο όπου το εργατικό δυναμικό αποφασίζει συνειδητά να δουλέψει για τη δική του ευμάρεια, τη δική του εξέλιξη και πρόοδο, να ιδεολογικοποιήσει και παράλληλα να απενοχοποιήσει την ευζωία του.

Περιπέτειες της μεσαίας τάξης – Κοινωνιολογικές καταγραφές στην Ελλάδα της ύστερης μεταπολίτευσης
ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΑΓΟΡΑΣΕΤΕ: Παναγής Παναγιωτόπουλος, Περιπέτειες της μεσαίας τάξης – Κοινωνιολογικές καταγραφές στην Ελλάδα της ύστερης μεταπολίτευσης, Εκδόσεις Επίκεντρο, Σελ.: 424

Ο συγγραφέας παρακολουθεί με μεγάλη πληρότητα την ιστορία της και τους μετασχηματισμούς της μέσα στον εικοστό αιώνα αλλά και τη μετατροπή της σε ένα πολιτικό υποκείμενο που οδηγείται είτε από συντηρητικές είτε από ριζοσπαστικές εξελίξεις. Μπορεί να παρατηρεί ιστορικά, αλλά δεν παύει να παρατηρεί πρωτίστως κοινωνιολογικά την εξέλιξή της. Καταναλωτισμός, ανάγκη για ζωή, υπερσυναισθηματισμός, κατάρρευση της καπιταλιστικής μεσαίας τάξης μπροστά στην παγκοσμιοποίηση και το χτίσιμό της εκ νέου αλλά και πολλά άλλα ζητήματα απασχολούν τη διεισδυτική ματιά του, που διερευνά όλα τα συμπτώματα κριτικά και με πληρότητα. 

Ο Παναγιωτόπουλος δεν κατακρίνει ούτε μέμφεται τη μεσαία τάξη. Την παρακολουθεί από κοντά, μελετά το βίωμά της, αναγνωρίζοντάς της τη σημασία της πράξης σε σχέση με τη θεωρητική προσέγγιση. Η μεσαία τάξη δρα κυρίως, αλλά η δράση της προκαλεί και ιδεολογία. Το έργο παρατηρεί την κίνηση της μεσαίας τάξης και κατανοεί τον ρόλο της ως εκκρεμούς της Ιστορίας. Είναι εκείνη που φέρνει τον καπιταλισμό στη νεωτερική εποχή, αφού «στήριξε την απαλλαγή των καπιταλιστικών κοινωνιών από τα θεσμικά και πολιτιστικά βαρίδια…», αλλά κι εκείνη που βίωσε την καταστροφή της από την παγκοσμιοποίηση καθώς και από την αντίδρασή της σε αυτήν.

Ο συγγραφέας παρακολουθεί αυτή την πορεία με μεγάλη επιμέλεια και σεβασμό στη χρονική ακολουθία, με έναν υπόγειο, αλλά σαφή τρόπο που επιτρέπει στον αναγνώστη να θυμηθεί αλλά και να ξαναβιώσει τα γεγονότα, κατανοώντας τις τομές που δημιούργησαν. Η ματιά του είναι μακροσκοπική, επικεντρώνεται στη μεγάλη εικόνα και προσφέρει μια νέα οπτική στον αναγνώστη, ξεκλειδώνοντας θεάσεις που δεν τις είχαμε προσέξει, ιστορικοποιώντας το πρόσφατο παρελθόν αλλά και περιγράφοντας τις μεγάλες κοινωνιολογικές τομές. 

Το ελληνικό κομμάτι του βιβλίου ίσως είναι και το δυνατότερο. Ανατέμνει κάθε πτυχή της βιωματικής διάρθρωσης της συγκρότησης της μεσαίας τάξης στην Ελλάδα με επιστημονικότητα, συμπάθεια και αγάπη αλλά και με έμμεσες αποδομήσεις, όπως γίνεται με την παράθεση του αποσπάσματος από την ταινία Σπιρτόκουτο.

Ξεκινώντας από κάθε ψηφίδα που συγκροτεί την ελληνική μεσαία τάξη, από το αγαπημένο του «διαμέρισμα» μέχρι τον γάμο, την πεθερά, τα παιδιά και τη σχέση με το κράτος, φτάνει και στα μεγάλα θέματα που την απασχολούν σήμερα.

Συνομιλώντας με κορυφαία σύγχρονα διανοητικά ρεύματα αλλά και με διανοητές όπως ο Lilla, o Παναγιωτόπουλος θίγει τα θέματα των ταυτοτήτων, των ορίων και των νέων διαιρέσεων που απασχολούν τη μεσαία τάξη και αποτελούν τα νέα στοιχεία συγκρότησης, αλλά και διάλυσής της.

Πρόκειται για ένα βιβλίο πολυεπίπεδο, διανοητικά προκλητικό, πυκνό και καταιγιστικό. Δεν χαρίζει εύκολες λύσεις στους αναγνώστες αλλά τους καλεί να προβληματιστούν και να αναγνωρίσουν απροσδόκητα, συχνά από τη μια σελίδα στην άλλη, την ίδια τους τη ζωή. Εξάλλου, ο ίδιος, οργανικό μέλος αυτής της τάξης, πίσω από ένα βιβλίο υψηλής διανόησης δεν διστάζει να κρύψει και μερικά σπαράγματα ζωής, στοιχεία της μεσαίας τάξης και τα μυστικά της πορείας και της επιβίωσής της.

«Borrow money from pessimists. They don’t expect it back». Fortune cookie σε κινέζικο εστιατόριο στην πλατεία Συντάγματος.

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ

Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.

Το νέο τεύχος της LiFO δωρεάν στην πόρτα σας με ένα κλικ.

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Δημήτρης Τζιόβας: «Θέλουμε να ζούμε με μύθους και ένας από αυτούς είναι ότι έχουμε την ομορφότερη χώρα»

Βιβλίο / Δημήτρης Τζιόβας: «Θέλουμε να ζούμε με μύθους και ένας από αυτούς είναι ότι έχουμε την ομορφότερη χώρα»

Ο καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Μπέρμιγχαμ, που τιμήθηκε με το φετινό Μεγάλο Βραβείο Γραμμάτων, μιλά στη LiFO για την εποχή μας, την τριτοβάθμια εκπαίδευση, τις συλλογικές αντιλήψεις και τις αγκυλώσεις του παρελθόντος.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Τι απέγινε η «χημική γενιά» των Ελλήνων ρέιβερ;

Βιβλίο / Τι απέγινε η «χημική γενιά» των Ελλήνων ρέιβερ;

Μια «underground» συζήτηση με τον Λέανδρο Κυριακόπουλο περί ρέιβ, νέων τεχνολογιών και άλλων «δαιμονίων», με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου «Αναπαραστάσεις του ανοίκειου - νομαδισμός και αισθητική στην ρέιβ ψυχεδελική σκηνή» (εκδ. Νήσος).
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
ΓΕΟΣΟΥΑ

Το πίσω ράφι / «Ρετροσπεκτίβα» του Α. Γεοσούα: Μπορεί ένα μυθιστόρημα ιδεών να σε κρατάει δέσμιο ως το τέλος;

Από τους σημαντικότερους συγγραφείς του Ισραήλ, ο πρόσφατα χαμένος Αβραάμ Γεοσούα αφηγείται εδώ την ιστορία ενός εβδομηντάχρονου κινηματογραφιστή που κουβαλά ένα νεανικό αμάρτημα κι εξετάζει αναδρομικά τα πεπραγμένα του.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
«Έλληνες και Τούρκοι πρέπει να ξαναγράψουν τα βιβλία της Ιστορίας χωρίς μύθους»

Εμινέ Γεσίμ Μπεντλέκ / «Έλληνες και Τούρκοι πρέπει να ξαναγράψουν τα βιβλία της Ιστορίας χωρίς μύθους»

Η πρώην επίκουρη καθηγήτρια Αγγλικής Γλώσσας και Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο Bingöl της Τουρκίας μιλά στη LiFO για τις σχέσεις Ελλάδας – Τουρκίας με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου της «Η ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 - Τραύμα και φαντασιακές κοινότητες σε Ελλάδα και Τουρκία».
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
leonardo padura

Βιβλίο / Λεονάρδο Παδούρα: Η Κούβα πέρα από τα σύνορα

Ο κορυφαίος μυθιστοριογράφος Λεονάρδο Παδούρα στο πρόσφατο έργο του με τίτλο «Σαν σκόνη στον άνεμο» αναζητά την ταυτότητα της Κούβας του τότε και του σήμερα μέσα από τα όνειρα μιας παρέας νέων που έφτασαν να σκορπίζονται κι αυτοί σαν σκόνη στον άνεμο.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ
ΤΡΙΤΗ 26/07 - ΕΧΕΙ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΙΣΤΕΙ-20 βιβλία που θα πάρω μαζί μου στις διακοπές

Βιβλία και Συγγραφείς / 20 βιβλία που θα πάρω μαζί μου στις διακοπές

Ο Νικος Μπακουνάκης επιλέγει και παρουσιάζει 20 βιβλία από την εκδοτική παραγωγή του 2022 για έξυπνες, διασκεδαστικές, συναρπαστικές, πρωτότυπες, αποκαλυπτικές και χρήσιμες καλοκαιρινές αναγνώσεις.
ΝΙΚΟΣ ΜΠΑΚΟΥΝΑΚΗΣ
Η διεθνής αίγλη και το μεγαλείο του Καβάφη

Βιβλίο / Η διεθνής αίγλη και το μεγαλείο του Καβάφη

Η καθηγήτρια Συγκριτικής Γραμματολογίας του Πρίνστον και μεταφράστρια Κάρεν Έμεριχ μιλά για την περίπτωση του Αλεξανδρινού ποιητή με αφορμή τη συμμετοχή της στο φετινό International Cavafy Summer School που διοργάνωσε η Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Σύντομη παρουσίαση ενός σπουδαίου βιβλίου για τις «ουσίες».

Κατερίνα Μάτσα / Σύντομη παρουσίαση ενός σπουδαίου βιβλίου για τις ουσίες

Το οδοιπορικό ενός νέου ανθρώπου στους δρόμους της εξάρτησης από ουσίες, γραμμένο από την αδελφή ενός εξαρτημένου, η οποία έζησε δίπλα του, προσπαθώντας όλα αυτά τα χρόνια να τον επαναφέρει στον ίσιο δρόμο
ΚΑΤΕΡΙΝΑ ΜΑΤΣΑ

σχόλια

Δεν υπάρχει δυνατότητα σχολιασμού

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ