«Η Αθήνα της μιας διαδρομής»: Η περιήγηση του Πέτρου Μάρκαρη στις γειτονιές από τις οποίες περνά ο Ηλεκτρικός

Πέτρος Μάρκαρης: «Η Αθήνα της μιας διαδρομής» Facebook Twitter
Όπως μας διαβεβαιώνει ο Μάρκαρης, η διαδρομή Πειραιάς - Κηφισιά δεν είναι απλώς ο συντομότερος δρόμος για ν’ ανακαλύψει κανείς την Αθήνα, αλλά κι ο προσφορότερος για να διεισδύσει στην κοινωνική της διαστρωμάτωση. Φωτ.: Αναστασία Βουτυροπούλου/ LIFO
0

ΕΧΟΥΝ ΠΕΡΑΣΕΙ ΠΑΝΩ ΑΠΟ δέκα χρόνια από τότε που διάβασα το βιβλίο του Πέτρου Μάρκαρη «Η Αθήνα της μιας διαδρομής». Με το που είχε φτάσει στα χέρια μου, δεν έβλεπα την ώρα να χωθώ ξανά σ’ ένα βαγόνι του τρένου. Για κάποιον που περνά στον Ηλεκτρικό –διαβάζοντας!– πολλές ώρες τη βδομάδα, τι πιο ερεθιστικό από μια ξενάγηση στις γειτονιές μέσα από τις οποίες περνά ο συρμός, μ’ όλες τις συνήθειες, τις γεύσεις και τις αντιθέσεις τους.

Όπως άλλωστε μας διαβεβαιώνει ο Μάρκαρης, η διαδρομή Πειραιάς - Κηφισιά δεν είναι απλώς ο συντομότερος δρόμος για ν’ ανακαλύψει κανείς την Αθήνα, αλλά κι ο προσφορότερος για να διεισδύσει στην κοινωνική της διαστρωμάτωση.

Γραμμένο κατά παραγγελία, το συγκεκριμένο βιβλίο δεν είχε εμάς για αρχικούς αποδέκτες, αλλά το γερμανικό αναγνωστικό κοινό, από τα πιο αφοσιωμένα στον δημιουργό του αστυνόμου Χαρίτου. Πρωτοδημοσιεύτηκε το 2010 στη σειρά «Οι συγγραφείς και η πόλη τους» του μεγάλου οίκου Hanser και στη συνέχεια κυκλοφόρησε σ’ έκδοση τσέπης από τον μικροσκοπικό Diogenis, στον κατάλογο του οποίου περιλαμβάνονται και τα μυθιστορήματα του συγγραφέα. 

«Εκείνο που μ’ ενθουσίασε στην Αθήνα ήταν η ζωντάνια της. Τα λεωφορεία αγκομαχούσαν, αλλά οι κουβέντες, οι καβγάδες, τα σχόλια και το απίστευτο χιούμορ των ανθρώπων μού ήταν πρωτόγνωρα. Τώρα πια, βέβαια, δεν μιλάει κανείς σε κανέναν».

Κι ενώ το 2013 κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Γαβριηλίδη, ο θάνατος του δημιουργού τους το 2020 είχε ως συνέπεια να εξαφανιστεί και αυτό το βιβλίο από την αγορά. Να το όμως ξανά στις προθήκες από τις εκδόσεις Κείμενα του Φοίβου Βλάχου, ως άλλος οδηγός πατριδογνωσίας που στήνει γέφυρες με το παρελθόν και, πότε με τρυφερότητα, πότε με σαρκασμό, αποτυπώνει όσα βιώνουμε σήμερα.

Ορίστε ένα μικρό παράδειγμα. Στο κεφάλαιο που αντιστοιχεί στον σταθμό Βικτώρια, ο Μάρκαρης αναρωτιέται: πώς μια πλατεία μεταξύ της Αριστοτέλους και της 3ης Σεπτεμβρίου, η πλατεία Κυριακού, όπως την ήξεραν οι παλιότεροι, πήρε μεταπολεμικά καινούργιο όνομα από τη βασίλισσα της Αγγλίας; Ήταν «μια χειρονομία ευγνωμοσύνης» προς τους Βρετανούς για τη συμπαράστασή τους επί Κατοχής και τις μάχες τους ενάντια στους κομμουνιστές επί Εμφυλίου, ή μήπως οι δημοτικές αρχές ξιπάστηκαν κι ήθελαν να φέρουν πιο κοντά την Αθήνα με το Λονδίνο;

cover
ΚΑΝΤΕ ΚΛΙΚ ΕΔΩ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΑΓΟΡΑΣΕΤΕ: Πέτρος Μάρκαρης,
Η Αθήνα της μιας διαδρομής, εκδόσεις Κείμενα

Όπως και να ’χει, στην ξιπασιά των κατοίκων της περιοχής, που «θέλησαν να ζήσουν σ’ ένα είδος αγγλικής countryside», χρεώνει ο ίδιος την εκ βάθρων μεταμόρφωσή της. Στην πλατεία Βικτωρίας είχαμε δώσει ραντεβού κι οι δυο μας, με αφορμή την πρώτη ελληνική έκδοση του βιβλίου, στο Café des poètes. Μια συνηθισμένη καφετέρια, όπου, μολονότι θαμώνας, ο Μάρκαρης δεν είχε συναντήσει ως τότε ούτε ποιητή ούτε άλλον συγγραφέα. Την προτιμούσε, ωστόσο, από τα «δήθεν» μαγαζιά της Φωκίωνος Νέγρη, κι ας βρίσκονται μια ανάσα από το σπίτι του. Από εκείνη τη συνομιλία προέρχονται και τα σχόλιά του που ανασύρω σήμερα.

Ορισμένες κεντρικές συνοικίες, τις οποίες περιγράφει στο βιβλίο, τις ήξερε πολύ καλά – «Είμαι άνθρωπος των πόλεων –τη φύση τη βαριέμαι– και σ’ όποια πόλη κι αν βρεθώ, μέσα από το κέντρο τους βρίσκω την οπτική γωνία για να τις εξερευνήσω καλύτερα». Το Νέο Φάληρο και το Μοσχάτο επίσης τα γνώριζε, γιατί είχε συγγενείς εκεί που τους επισκεπτόταν, αλλά το Θησείο και τα Άνω Πετράλωνα τα ανακάλυψε περπατώντας.

«Μ’ εντυπωσίασε πολύ η αλλαγή της Πειραιώς –αλλαγή προς το θετικό!–, και περπατώντας συνειδητοποίησα πόσο κακό έκανε στον Πειραιά ο Σκυλίτσης: γκρέμισε ό,τι παλιό και γραφικό κι έντυσε την πόλη με ομοιόμορφη στολή, όπως ντύνονταν κάποτε οι μαθήτριες των παρθεναγωγείων. Εντόπισα αρκετά σημεία όπου η Αθήνα του 1960 επιβιώνει στην Αθήνα του 2000, σε αντίθεση με την Κωνσταντινούπολη, που δεν θυμίζει σε τίποτε εκείνη που άφησα. Σημειωτέον, τα πέντε από τα είκοσι εκατομμύρια των σημερινών της κατοίκων είναι Κούρδοι, που μετοίκησαν σ’ αυτήν αναγκαστικά και τη μισούν!».

Κάτι ανάλογο υποστηρίζει και για τη νεότερη Αθήνα: ότι ήταν πάντα μια πόλη μετοίκων, οι οποίοι, με την εξαίρεση των προσφύγων από τη Μικρά Ασία, δεν την αγάπησαν πραγματικά...  «Οι πρώτοι μέτοικοι ήταν ευγενείς, ο Όθων κι η ακολουθία του. Οι Βαυαροί την αγάπησαν την Αθήνα, ή μάλλον την ιδέα που είχαν για την Αθήνα, γι’ αυτό και δεν έφεραν μαζί τους σκαρταδούρα, αλλά ό,τι καλύτερο διέθεταν – από τον Ερνέστο Τσίλλερ ως τον Φρήντριχ φον Γκέρτνερ, τον πρώην διευθυντή της Ακαδημίας Καλών Τεχνών του Μονάχου, που έχτισε τα Ανάκτορα. Οι στρατηγοί και οι πολιτικοί του 1821, όμως, που τους ακολούθησαν, δεν είχαν καμία διάθεση ν’ αφήσουν τα χωράφια τους στην Πελοπόννησο.

Μετά τον Εμφύλιο είχαμε το μεγάλο κύμα των εσωτερικών μεταναστών. Ούτε αυτοί συμφιλιώθηκαν εύκολα με την πρωτεύουσα – τα χωριά τους νοσταλγούσαν. Οι πρόσφυγες, εντούτοις, είχαν την επιθυμία να εγκαταστήσουν την ψευδαίσθηση της καταγωγής τους, ήθελαν κάπου να ριζώσουν. Γι’ αυτό βλέπεις ακόμα στη Νέα Φιλαδέλφεια ή στη Νέα Ιωνία κάμποσα συντηρημένα σπίτια κι ανθρώπους που κρατούν τις παλιές τους συνήθειες. Στην ουσία, διασώζουν πολιτισμό».

Όταν ο Πέτρος Μάρκαρης μετεγκαταστάθηκε κι ο ίδιος εδώ, στα μέσα της δεκαετίας του '60, δεν ένιωσε καθόλου ξένος. Έχοντας όμως γεννηθεί στην Κωνσταντινούπολη και σπουδάσει στη Βιέννη, ένιωσε πως ήρθε σ’ επαρχία. «Εκείνο που μ’ ενθουσίασε στην Αθήνα ήταν η ζωντάνια της. Τα λεωφορεία αγκομαχούσαν, αλλά οι κουβέντες, οι καβγάδες, τα σχόλια και το απίστευτο χιούμορ των ανθρώπων μού ήταν πρωτόγνωρα. Τώρα πια, βέβαια, δεν μιλάει κανείς σε κανέναν».

Στα χρόνια που μεσολάβησαν από την πρώτη, γερμανική έκδοση του βιβλίου, ένα μεγάλο κομμάτι του κέντρου –Ομόνοια, Μοναστηράκι, πλατεία Βικτωρίας, Αττική–, ειδικά στη διάρκεια της κρίσης, άλλαξε πολύ. Κάποιες άλλες συνοικίες, στα βόρεια προάστια, επλήγησαν λιγότερο. «Το μεταναστευτικό όμως γίνεται όλο και πιο ακανθώδες», παρατηρούσε.

«Εντάξει, το πρώτο κύμα των Αλβανών το αφομοιώσαμε, αλλά ως ποιο σημείο μπορούμε ν’ αφομοιώσουμε τις στρατιές των μειονοτήτων που καταφθάνουν σε ήδη τρομακτικά υποβαθμισμένες περιοχές; Τείνουμε να το ξεχνάμε, αλλά μειονότητες σημαίνει κλειστές κοινωνίες. Η θρησκεία και η γλώσσα είναι οι μόνοι πυλώνες που εξασφαλίζουν την ενότητα στα μέλη τους. Κι αυτό οφείλουμε να το σεβαστούμε».

Όπως επισημαίνει στο βιβλίο, στον Άγιο Νικόλαο ή στα Κάτω Πατήσια η αναλογία μεταξύ Ελλήνων και μεταναστών είναι σχεδόν ένας προς έναν, ενώ εκείνη μεταξύ νέων και ηλικιωμένων είναι ένας προς πέντε. «Εξού κι ο πόλεμος των φτωχών που θεριεύει τα τελευταία χρόνια. Λες κι οι μετανάστες είχαν να διαλέξουν, και αντί της Εκάλης προτίμησαν τον Άγιο Παντελεήμονα»….

ΑΓΟΡΑΣΤΕ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΔΩ

Βιβλίο
0

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Φοίβος Βλάχος: «Πρέπει να σκεφτόμαστε μακροπρόθεσμα πώς θα κερδίσουμε ξανά την εμπιστοσύνη του αναγνωστικού κοινού»

Βιβλίο / Φοίβος Βλάχος: «Πρέπει να σκεφτόμαστε πώς θα κερδίσουμε ξανά την εμπιστοσύνη του αναγνωστικού κοινού»

Ένας τριαντάρης κάνει το δικό του βήμα στο βιβλίο, επαναφέροντας έναν τίτλο με ιστορία και επιδραστικό τυπογραφικό αποτύπωμα. Πρόσφατα ολοκλήρωσε τον κατάλογο της πρώτης διαδρομής των εκδόσεων Κείμενα, προκειμένου το θρυλικό εκδοτικό στίγμα εκείνης της εικοσαετίας να μείνει ζωντανό, ενώ παρακολουθούμε τις επιλογές με τις οποίες χαράζει τη δική του πορεία.
ΖΩΗ ΠΑΡΑΣΙΔΗ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Arsenale: Το πιο απρόσμενο βιβλιοπωλείο των Κυκλάδων φτιάχτηκε στην Ανάφη

Βιβλίο / Arsenale: Το πιο απρόσμενο βιβλιοπωλείο των Κυκλάδων φτιάχτηκε στην Ανάφη

Σε ένα νησί που μετρά λιγότερους από 300 μόνιμους κατοίκους, ένα παλιό καραβόσπιτο μεταμορφώθηκε σε ένα καταφύγιο πολιτισμού γεμάτο βιβλία, μουσικές και μικρούς θησαυρούς.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Μαρκ Τουέιν, «Οι περιπέτειες του Χακ Φιν»

Το πίσω ράφι / Το μυθιστόρημα του Μαρκ Τουέιν που έθαψαν οι κριτικοί και το αποθέωσε ο Χέμινγουεϊ

Στις «Περιπέτειες του Χακ Φιν» ο Μαρκ Τουέιν έπλασε τον πιο ελεύθερο ήρωα της αμερικανικής λογοτεχνίας, που αρνήθηκε τους κανόνες της κοινωνίας του και ένωσε την τύχη του με έναν σκλάβο δραπέτη.
ΣΤΑΥΡΟΥΛΑ ΠΑΠΑΣΠΥΡΟΥ
Ο Σάχης του Ιράν και η Αμερική που δεν μπορούσε να φανταστεί την ζωή χωρίς αυτόν

Βιβλίο / Ο Σάχης του Ιράν και η Αμερική που δεν μπορούσε να φανταστεί τη ζωή χωρίς αυτόν

Ένα νέο βιβλίο με τίτλο «Βασιλεύς των Βασιλέων», όπως αποκαλούσε τον εαυτό του ο Ρεζά Παχλαβί, εστιάζει στις διαδοχικές κυβερνήσεις των ΗΠΑ που «αποδέχτηκαν πρόθυμα τις φαντασιώσεις του, τόσο για τον εαυτό του όσο και για τη χώρα του».
THE LIFO TEAM
Γωγώ Ατζολετάκη: «Οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας δεν είναι “ληγμένα προϊόντα”»

Βιβλίο / Γωγώ Ατζολετάκη: «Οι άνθρωποι της τρίτης ηλικίας δεν είναι “ληγμένα προϊόντα”»

Σταρ Ελλάς στα νιάτα της, διακρίθηκε ως ηθοποιός, θιασάρχης, ραδιοφωνική παραγωγός, δοκιμάστηκε επίσης στη συγγραφή έχοντας κυκλοφορήσει μέχρι τώρα επτά βιβλία μαζί με το πρόσφατο «Η τρίτη άνοιξη» (εκδ. Επίμετρο), που έδωσε και το έναυσμα γι’ αυτήν τη συνέντευξη.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
O Δημήτρης Γκιώνης, οι ένδοξες μέρες της «Ελευθεροτυπίας» και το σημερινό μιντιακό σούπερ μάρκετ

Οι Αθηναίοι / O Δημήτρης Γκιώνης, οι ένδοξες μέρες της «Ελευθεροτυπίας» και το σημερινό μιντιακό σούπερ μάρκετ

Ο 81χρονος δημοσιογράφος και συγγραφέας που για δεκαετίες διηύθηνε τις πολιτιστικές σελίδες της Ελευθεροτυπίας, αφηγείται τη συναρπαστική καριέρα του στη LiFO
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Κλαίρη Μιτσοτάκη: «Η αξιοπρέπεια και η φιλία είναι τα θεμέλια της ζωής μας»

Βιβλίο / Κλαίρη Μιτσοτάκη: «Η αξιοπρέπεια και η φιλία είναι τα θεμέλια της ζωής μας»

Η σπουδαία μεταφράστρια, που έχει αφιερώσει μεγάλο μέρος της δουλειάς της στον Μαρσέλ Προυστ, μας ξεναγεί στον πολύπλοκο κόσμο του και εκφράζει τον θυμό της για την πανταχού παρούσα απάτη της εποχής μας.
ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΝΤΑΖΟΠΟΥΛΟΣ
Η αλήθεια για τον «Συνταγματάρχη» Πάρκερ, τον διαβόητο μάνατζερ του Έλβις Πρίσλεϊ

Βιβλίο / Η αλήθεια για τον «Συνταγματάρχη» Πάρκερ, τον διαβόητο μάνατζερ του Έλβις Πρίσλεϊ

Ένα νέο βιβλίο με τίτλο «Ο Συνταγματάρχης και ο Βασιλιάς» εξερευνά τη συναρπαστική ζωή ενός ακούραστου κομπιναδόρου που προσπαθούσε απεγνωσμένα να ανακαλύψει εκ νέου τον εαυτό του.
THE LIFO TEAM
Γνώριζαν ή όχι οι Γερμανοί για τα εγκλήματα του Χίτλερ;

Βιβλίο / Γνώριζαν ή όχι οι Γερμανοί για τα εγκλήματα του Χίτλερ;

Πότε ακριβώς χάθηκε ο πόλεμος για τον Άξονα; Ποια ήταν η πιο σημαντική μάχη του πολέμου; Πόσο «συμμέτοχος» ήταν ο Γερμανικός λαός στο ολοκαύτωμα; Σ’ αυτά τα ερωτήματα επιχειρεί να απαντήσει μια νέα ογκώδης έκδοση με τίτλο «Η συνολική ιστορία του Β' Παγκοσμίου Πολέμου».
THE LIFO TEAM
Αudiobooks: Αντί να διαβάσεις το νέο βιβλίο της Σάλι Ρούνεϊ, το ακούς

Βιβλίο / Αudiobooks: Αντί να διαβάσεις το νέο βιβλίο της Σάλι Ρούνεϊ, το ακούς

Είναι νωρίς να πούμε πως αυτά τα ηχητικά λογοτεχνικά αρχεία μπορούν να αντικαταστήσουν το βιβλίο. Είναι όμως μια υπέροχη λύση για όσους θέλουν να διαβάσουν αλλά δεν έχουν χρόνο ή έχουν μπλοκάρει με το κανονικό διάβασμα.
ΙΩΑΝΝΑ ΠΑΝΑΓΟΠΟΥΛΟΥ
«Στα τέσσερα»: Το πιο καυτό και αμφιλεγόμενο βιβλίο του φετινού καλοκαιριού

Βιβλίο / «Στα τέσσερα»: Το πιο καυτό και αμφιλεγόμενο βιβλίο του φετινού καλοκαιριού

«Κάποιες το λάτρεψαν, άλλες το σιχάθηκαν»: Το βιβλίο της Miranda July για την ερωτική περιπλάνηση μιας γυναίκας στη μέση ηλικία που χαρακτηρίστηκε ως «το πρώτο μεγάλο μυθιστόρημα για την περιεμμηνόπαυση», είναι η λογοτεχνική επιτυχία της χρονιάς.
THE LIFO TEAM
Πατρίτσια Χάισμιθ: «Ο κόσμος και τα μαρτίνι του είναι δικά μου!»

Βιβλίο / Πατρίτσια Χάισμιθ: «Ο κόσμος και τα μαρτίνι του είναι δικά μου!»

Τα πολυσυζητημένα ημερολόγια της Χάισμιθ αποκαλύπτουν κρυφές σκέψεις της συγγραφέως του «Ταλαντούχου κύριου Ρίπλεϊ», τους άγνωστους έρωτες και την εξάρτησή της από τη γραφή και το αλκοόλ.
ΤΙΝΑ ΜΑΝΔΗΛΑΡΑ