Η Χλόη Ακριθάκη γεννήθηκε στο Βερολίνο, όπου βρέθηκε ο πατέρας της με υποτροφία τα χρόνια της χούντας, και παρόλο που μεγάλωσε στην Αθήνα, εκεί επέστρεψε να σπουδάσει, καθώς η μητέρα της, Φώφη, διατηρούσε το ομώνυμο θρυλικό εστιατόριο της Fasanenstraße 70, στέκι πολλών, περισσότερο ή λιγότερο διάσημων, καλλιτεχνών.
Όταν το 1993 χρειάστηκε ένα πρόσωπο για την πτυχιακή της στην οπτική επικοινωνία και τη φωτογραφία, για ένα πρότζεκτ εκατό φωτογραφιών γύρω από ένα θέμα, αποφάσισε ότι θα επικεντρωνόταν στον Έλληνα εικαστικό Χρήστο Μπουρονίκο, που τον γνώριζε από τον κύκλο φίλων και θαμώνων της μητέρας της. Έτσι, για ένα μεγάλο διάστημα βρέθηκε να τον ακολουθεί σε κάθε του βήμα, τόσο στην καθημερινότητά του όσο και στις ώρες της δημιουργίας του.
Θυμάται η ίδια: «Παρακολουθούσα το πώς ζει, πώς δημιουργεί, ποιο είναι το αποτέλεσμά του μέχρι την έκθεσή του, για τρεις μήνες τον ακολουθούσα πολύ εντατικά. Όταν ολοκλήρωσα [το πρότζεκτ], μπήκε στο χρονοντούλαπο, το ξέχασα. Μετά έφυγα στην Πράγα και έκανα οικογένεια».
«Είναι σαν να καταγράφω την εποχή, σαν ημερολόγια. Πολλοί δουλεύουν στο σπίτι τους και άλλοι σε υπόγεια. Από τη μία ο χώρος είναι αντανάκλαση του καλλιτέχνη, από την άλλη πολλές φορές προσαρμόζονται στον χώρο που έχουν. Κι εκεί τίθεται το θέμα, κάνεις μικρά έργα γιατί έχεις μικρό χώρο ή έχεις μικρό χώρο γιατί κάνεις μικρά έργα; Πίσω από ένα έργο δεν βλέπω πρόσωπο. Βλέπω σχέσεις».
Δεν ήταν όμως μόνο εκείνες οι φωτογραφίες που είχαν μπει στο χρονοντούλαπο και είχαν ξεχαστεί. Έναν χρόνο πριν είχε φωτογραφίσει τον πατέρα της, τον ζωγράφο Αλέξη Ακριθάκη, για μια συνέντευξη για το περιοδικό «ΕΝΑ». Παρέδωσε σε εκείνον το φιλμ για να το δώσει με τη σειρά του στους συντάκτες του εντύπου, κάποιες φωτογραφίες δημοσιεύτηκαν, αλλά τα αρνητικά ποτέ δεν επιστράφηκαν, χάθηκαν, όπως όλα χάνονταν εκείνες τις εποχές στα γραφεία εφημερίδων και περιοδικών.
Τώρα, δεκαετίες μετά, οι πρώτες που σκέφτηκε να συμπεριλάβει στην έκθεσή της στο Μουσείο Μπενάκη είναι οι φωτογραφίες του Μπουρονίκου και του πατέρα της.
Γιατί η έκθεση αυτή, που φέρει τον τίτλο «Συναντήσεις», αφορά τη σχέση της με τους εικαστικούς, την επικοινωνία μαζί τους, τις ιδιαίτερες και ίσως πιο μυστικές στιγμές τους, το αποτύπωμά τους στον χώρο και στον χρόνο.
Είναι μια έκθεση για 62 καλλιτέχνες μέσα στον χώρο που δημιουργούν, αλλά όχι με τη λογική του πορτρέτου. Περισσότερο πρόκειται για την καταγραφή της παρουσίας των καλλιτεχνών την ώρα της δημιουργικότητάς τους χωρίς να δηλώνουν το «παρών» τους, με τη φωτογράφο να βρίσκεται παραδίπλα χωρίς να απαιτεί τη συνειδητή συμμετοχή τους αλλά αντιθέτως σχεδόν να την αγνοούν, να μην την αφήνουν να παρεμβάλλεται στην εργασία τους.
Λέει: «Άρχισα να επισκέπτομαι συχνότερα την Αθήνα από το 2018 και να βρίσκω παλιούς φίλους, να κάνω καινούργιους και να πηγαίνω στα ατελιέ τους. Για μένα ήταν ένα είδος ψυχανάλυσης, σαν να ψάχνεις να βρεις από πού έρχεσαι, να ξαναζήσεις όσα έχεις ζήσει στο παρελθόν και να τα δεις με άλλο μάτι πια.
Συναντήσεις με φίλους, καλλιτέχνες, φίλους φίλων∙ άνθρωποι με τους οποίους έχω σχέσεις, ζωγράφοι, γλύπτες και περφόρμερς. Άρχισα να τους φωτογραφίζω αλλά όχι συνειδητά, ίσως μόνο μετά τον Δεκέμβριο του ’19, αρχές του ’20, αλλά με τον κορωνοϊό ξέμεινα εκτός Ελλάδας.
Το ’21 ήμουν πάλι εδώ και συνέχισα με πιο σαφή στόχο να ολοκληρώσω κάτι. Πολλούς τους συνάντησα αρκετές φορές, συνήθως σε περιβάλλον εργαστηρίου, αλλά όχι απαραίτητα. Οπωσδήποτε επισκέφθηκα πολλές φορές τα ατελιέ αυτών με τους οποίους κάνω παρέα και συναντιόμαστε συχνά. Οι περισσότεροι δεν είχαν αφήσει άλλη φορά κάποιον να εισβάλει στον χώρο τους την ώρα της δουλειάς τους και κάποιοι ένιωθαν άβολα στην αρχή. Όμως κάθε περίπτωση ήταν διαφορετική».
Στον δικό της εργαστηριακό χώρο σήμερα βλέπει κανείς διάσπαρτα δείγματα φωτογραφιών που θα εκτεθούν στο Μπενάκη. Αναγνωρίζεις τους Κώστα Τσώλη, Λίζη Καλλιγά, Ελένη Μυλωνά, Ευγενία Αποστόλου, Νίκο Ποδιά, Τόλη Τατόλα, Πάολο Κολόμπο, Γιάννη Αδαμάκο, Παναγιώτη Λεζέ, Ειρήνη Καραγιαννοπούλου, Νίκο Τρανό, Βάσω Γκαβαΐσέ, Ηλία Παπαηλιάκη, Φίλιππο Τσιτσόπουλο, Λίλα Πολενάκη.
Ο Δημήτρης Τζαμουράνης από το Βερολίνο, ο Θανάσης Τότσικας φωτογραφημένος στη Νίκαια Λάρισας, η Πέγκυ Κλιάφα σε ένα ατμοσφαιρικό υπόγειο που το φωτίζει ένας σταυρός φαρμακείου, ο Βασίλης Γεροδήμος να κόβει μάρμαρα, το ασφυκτικά γεμάτο στούντιο του Διονύση Καβαλλιεράτου, ο Μίλτος Μανέτας να ζωγραφίζει την κουζίνα της Χλόης στα Εξάρχεια. Μικρές και μεγάλες χειρονομίες, λεπτομέρειες από τους χώρους τους, η περιρρέουσα ατμόσφαιρα.
Η Χλόη Ακριθάκη λέει: «Είναι σαν να καταγράφω την εποχή, σαν ημερολόγια. Πολλοί δουλεύουν στο σπίτι τους και άλλοι σε υπόγεια. Από τη μία ο χώρος είναι αντανάκλαση του καλλιτέχνη, από την άλλη πολλές φορές προσαρμόζονται στον χώρο που έχουν. Κι εκεί τίθεται το θέμα, κάνεις μικρά έργα γιατί έχεις μικρό χώρο ή έχεις μικρό χώρο γιατί κάνεις μικρά έργα; Πίσω από ένα έργο δεν βλέπω πρόσωπο. Βλέπω σχέσεις.
Αποζητώ την ατμόσφαιρα, γι’ αυτό και χρησιμοποιώ τον υπάρχοντα φωτισμό, δεν φωτίζω, κάποιοι χώροι δεν έχουν καν φως, όπως τα υπόγεια, άλλοι δουλεύουν βράδυ και άλλοι μέρα, γι’ αυτό συχνά χρησιμοποιώ πολύ χαμηλές ταχύτητες.
Κι εκεί συμβαίνουν παράξενα πράγματα, πρόσωπα και ρούχα μπλέκονται με τα έργα ή τον χώρο, όπως στην περίπτωση της Μάρθας Δημητροπούλου, που χάνεται δίπλα στον Απόστολο Καρακατσάνη και γίνεται ίδια με το έργο». Δεν έχει σταματήσει να φωτογραφίζει φίλους της εικαστικούς, οπότε η παρούσα έκθεση θεωρείται ουσιαστικά ένα έργο εν εξελίξει.
Η Κατερίνα Κοσκινά, που έχει αναλάβει την επιμέλεια της έκθεσης, λέει: «Αυτό που με ενδιέφερε και με συγκίνησε είναι ότι δεν πρόκειται για φωτογραφίες καλλιτεχνών μέσα στο στούντιό τους. Η Χλόη, πέρα από τη φιλία που έχει με τους περισσότερους καλλιτέχνες, ακριβώς επειδή δεν είναι ο κλασικός φωτογράφος, ουσιαστικά αυτό που επιδιώκει είναι να συλλάβει το έμψυχο υλικό στον περιβάλλοντα χώρο, που ορίζει την πραγματικότητα μέσα στην οποία λαμβάνει χώρα η δημιουργική διαδικασία. Συλλαμβάνει δηλαδή ακόμα και πράγματα που έχουν να κάνουν με αντικείμενα τελείως αδιάφορα, ακόμα και μια στιγμιαία αλλαγή του φωτισμού έξω από τον χώρο, ακόμα και ένα βλέμμα του καλλιτέχνη προς το έργο.
Το αποτέλεσμα δεν είναι το πορτρέτο του καλλιτέχνη ή του χώρου στον οποίο δουλεύει αλλά η ατμόσφαιρα, η στιγμή αυτοσυγκέντρωσης, απομόνωσης και ταυτόχρονα αποδοχής της παρουσίας κάποιου άλλου καλλιτέχνη, τον οποίο ωστόσο κάποια στιγμή ξεχνάει. Είναι σαν να μην είναι εκεί η Χλόη, αλλά σαν να βρίσκεται εκεί μια κάμερα την οποία άφησε να λειτουργεί αυτόματα. Δεν υπάρχει επικοινωνία εκείνη τη στιγμή, δεν ανταλλάσσουν κουβέντα. Το αποτέλεσμα είναι ένα άλλο έργο τέχνης που έχει να κάνει με τη συναισθηματική φόρτιση, την οπτική ενός άλλου καλλιτέχνη, που είναι η Χλόη Ακριθάκη, χρησιμοποιώντας ως μέσο τη φωτογραφική κάμερα.
Στην ουσία επιμελούμαι μια έκθεση της Χλόης Ακριθάκη. Μια έκθεση του βλέμματος, της ματιάς ενός καλλιτέχνη πάνω σε άλλον καλλιτέχνη, σε μια στιγμή πολύ ιδιωτική, πολύ ατομική συνήθως και πολύ μυστική, κρυφή για τον κόσμο, εκείνη της δημιουργίας του έργου. Γι’ αυτό αυτή η έκθεση δεν έχει καμία σχέση με τις φωτογραφίες στούντιο ή καλλιτεχνών. Είναι η καταγραφή κάτι πολύ πιο αφηρημένου από ένα στούντιο ή του πορτρέτου ενός καλλιτέχνη».
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για την έκθεση «Χλόη Ακριθάκη. Συναντήσεις» εδώ.
