Στο Μαρντίν, μια ιστορική πόλη της νοτιοανατολικής Τουρκίας κοντά στα σύνορα με τη Συρία και το Ιράκ, το Fotohane Darkroom δίνει στα παιδιά κάτι όλο και πιο σπάνιο: χρόνο, χώρο και μια κάμερα για να δουν τον κόσμο με τους δικούς τους όρους. Το πρόγραμμα, που ίδρυσαν οι Amar Kılıç και Serbest Salih, μαθαίνει στα παιδιά της πόλης να φωτογραφίζουν, να εμφανίζουν και να τυπώνουν μόνα τους τις εικόνες τους, μετατρέποντας την αναλογική φωτογραφία σε εργαλείο έκφρασης, κοινότητας και αυτογνωσίας.
Αυτό που κάνει το Fotohane τόσο ξεχωριστό δεν είναι μόνο η ίδια η φωτογραφική εκπαίδευση, αλλά το πλαίσιο μέσα στο οποίο συμβαίνει. Το Μαρντίν είναι μια πόλη όπου η μετανάστευση, η γλωσσική πολυφωνία και η ιστορική συνύπαρξη πολλών κοινοτήτων είναι μέρος της καθημερινής ζωής. Κούρδοι, Αραβες, Αρμένιοι, Ασσύριοι, Τούρκοι, αλλά και πρόσφυγες από τη Συρία και το Ιράκ συνυπάρχουν σε έναν τόπο που κουβαλά ήδη μέσα του τα ίχνη σύγκρουσης, μετακίνησης και απώλειας. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το να δώσεις στα παιδιά τη δυνατότητα να φτιάξουν τα δικά τους κάδρα δεν είναι απλώς εκπαιδευτική πράξη. Είναι και πολιτισμική χειρονομία.
Ο Serbest Salih, που κατάγεται από το Κομπάνι της Συρίας, λέει κάτι πολύ σημαντικό: πριν μάθει τουρκικά, μιλούσε κουρδικά, αραβικά και λίγα αγγλικά, αλλά η φωτογραφία ήταν η γλώσσα που του επέτρεψε να επικοινωνήσει πέρα από τις λέξεις. Αυτή η εμπειρία διαμορφώνει όλο το project. Το Fotohane δεν αντιμετωπίζει τη φωτογραφία σαν τεχνική δεξιότητα ή σαν αισθητική εξάσκηση, αλλά σαν γλώσσα για παιδιά που συχνά δεν έχουν πολλούς άλλους τρόπους να ακουστούν ή να αναπαραστήσουν τον εαυτό τους έξω από τα έτοιμα βλέμματα των άλλων. Και ίσως εκεί ακριβώς να βρίσκεται η μεγαλύτερη δύναμη του πρότζεκτ. Οχι μόνο στο ότι τα παιδιά τραβούν ωραίες ή ενδιαφέρουσες φωτογραφίες, αλλά στο ότι αρχίζουν να βλέπουν τον εαυτό τους ως δημιουργούς. Ο Amar Kılıç λέει ότι η στιγμή που ένα παιδί βλέπει για πρώτη φορά τη φωτογραφία του να εμφανίζεται στο χαρτί είναι συγκλονιστική, γιατί δεν εμφανίζεται μόνο μια εικόνα. Εμφανίζεται η επίγνωση ότι “μπορώ να φτιάξω κάτι”, “μπορώ να μιλήσω”, “μπορώ να δείξω τον κόσμο όπως τον βλέπω εγώ”.
Το μέλλον του προγράμματος δείχνει επίσης ενδιαφέρον. Οι δημιουργοί του ελπίζουν να το κάνουν βιώσιμο σε βάθος χρόνου, ενώ ονειρεύονται και μια πιο κινητή μορφή του, που θα μπορεί να ταξιδεύει σε πιο απομακρυσμένα ή παραμελημένα σημεία. Η ιδέα είναι πολύ όμορφη: ένα σκοτεινό δωμάτιο που μετακινείται, μια εμπειρία που περνά σύνορα, κυριολεκτικά και μεταφορικά, ώστε οι φωνές των παιδιών να μπορούν να ταξιδεύουν κι αυτές.Σε έναν κόσμο όπου η εικόνα έχει γίνει όλο και πιο βιαστική, πιο ελεγχόμενη και πιο αποκομμένη από την εμπειρία, το Fotohane Darkroom μοιάζει σχεδόν ριζοσπαστικό.
Οχι γιατί κάνει κάτι θορυβώδες, αλλά γιατί υπερασπίζεται κάτι ήσυχο και θεμελιώδες: το δικαίωμα ενός παιδιού να κοιτάξει, να περιμένει, να φτιάξει μια εικόνα και να πει “αυτός είναι ο κόσμος όπως τον βλέπω εγώ”.
