Όλα ξεκίνησαν από εδώ. Εξαιτίας της κρίσης που ζήσαμε τη δεκαετία του 2010. Ο Βιεννέζος χορογράφος Michael Kliën, ένας καλλιτέχνης-πολίτης του κόσμου, που τον συνδέουν με την Ελλάδα και την Αθήνα προσωπικοί λόγοι, εμπνεύστηκε ένα πρότζεκτ που εμπλέκει ανθρώπους κάθε προέλευσης, ηλικίας και μορφωτικού επιπέδου, ένα «ζωντανό περιβάλλον» σε μορφή κοινωνικού πειράματος συνύπαρξης πολλών διαφορετικών ανθρώπων, το ονόμασε «Parliament/ Κοινοβούλιο» και το πρωτοπαρουσίασε το 2014 στο αίθριο του Μουσείου Μπενάκη στην Πειραιώς. Η ιδέα πέτυχε και μετά από έντεκα χρόνια, αφού έχει παρουσιαστεί διεθνώς σε πολλούς διαφορετικούς χώρους με τη συμμετοχή χιλιάδων ανθρώπων, επιστρέφει εκεί από όπου ξεκίνησε. Αυτήν τη φορά σε εσωτερικό εκθεσιακό χώρο, ενισχυμένο με την πείρα όλων αυτών των ετών και με τη συμβολή των Ελλήνων συνεργατών του και εθελοντών από διάφορες κοινωνικές δομές της Αθήνας.
Ο Kliën είναι ένας από τους σημαντικότερους στοχαστές της Ευρώπης στον τομέα της σύγχρονης χορογραφίας, έχοντας ξεκινήσει από το Ballett Frankfurt ως επισκέπτης χορογράφος στην ομάδα του William Forsythe, ενός καλλιτέχνη που πάντα αναζητάει τον πειραματισμό και την εξέλιξη στον χορό.
«Για μένα το "Parliament" είναι μια σπίθα. Μέσα στον χώρο δίνουμε στον εαυτό μας αρκετό χρόνο για να σκεφτούμε ποιοι είναι οι άλλοι γύρω μας, ποια είναι η δική μας θέση στον χώρο, τις επιθυμίες μας και τις ανάγκες μας και εν τέλει το πώς λειτουργούμε και πώς φθάνουμε σε συνύπαρξη».
Σήμερα έχει κατακτήσει μια ιδιαίτερη θέση διεθνώς στην καλλιτεχνική πρωτοπορία και στην πολιτική σκέψη ως δράση. Ως καλλιτεχνικός διευθυντής του Daghdha (2003-2011) στην Ιρλανδία και συνιδρυτής του R.I.C.E. στο νησί της Ύδρας, ο ίδιος και οι συνεργάτες του έχουν αναπτύξει έννοιες μιας εκτεταμένης, κοινωνικοπολιτικού περιεχομένου χορογραφίας που συχνά αναφέρεται ως «κοινωνική χορογραφία». Η πιο πρόσφατη δουλειά του που είδαμε στην Αθήνα ήταν «Οι ονειροπόλοι», δυο χρόνια πριν, στο Φεστιβάλ Αθηνών, σε συνεργασία με την ομάδα Εν Δυνάμει.
Καθηγητής στο Duke University της Βόρειας Καρολίνας, έχει ιδρύσει και διευθύνει το Εργαστήριο Κοινωνικής Χορογραφίας στο Ινστιτούτο Ηθικής Kenan του Duke από το 2021. Το «Parliament» σε μικρότερες ή μεγαλύτερες εκδοχές έχει παρουσιαστεί στην Αμερική σε πανεπιστημιακό πλαίσιο και σε κλειστό κύκλο, σε συνεργασία με τη Martha Graham Dance Company. Η καλλιτεχνική πρακτική του Kliën περιλαμβάνει διεπιστημονική σκέψη, κριτική γραφή, επιμελητικά έργα και –κεντρικά– χορογραφικά έργα που εντάσσονται τόσο στις παραστατικές όσο και στις καλές τέχνες. Λίγο πριν ξεκινήσουν οι αθηναϊκές «συνεδριάσεις» του «Parliament», κλήθηκε να εξηγήσει τι σημαίνει γι' αυτόν η έννοια του κοινοβουλίου και της σύγχρονης –βαλλόμενης πανταχόθεν– δημοκρατίας.
— Καταλαβαίνω ότι παρόλο που αναφέρεστε στο «Parliament» ως έκθεση, δεν εκτίθενται έργα τέχνης. Από την άλλη, δεν μπορούμε να το χαρακτηρίσουμε ούτε χορογραφία.
Το ονομάζουμε πράγματι «έκθεση», παρόλο που δεν εκτίθενται αντικείμενα. Πρόκειται για έναν εκθεσιακό χώρο που λειτουργεί ως σημείο συνάντησης πολιτών. Εδώ και πολλά χρόνια δεν θεωρώ τον εαυτό μου χορογράφο με τους παραδοσιακούς όρους. Από πολύ νωρίς, όταν αποφάσισα ότι θέλω να γίνω χορογράφος, δηλαδή από δεκατεσσάρων ετών, με ενδιέφερε η αβανγκάρντ και δεν μπορούσα να αποφασίσω μεταξύ χορού και ζωγραφικής. Τελικά κατέληξα δίπλα στον Forsythe όπου, παρόλο που είχα βάσεις κλασικής παιδείας, στράφηκα στην εξέλιξη μιας σειράς εντελώς μη γραμμικών χορογραφικών μεθόδων. Ο ίδιος ο Forsythe ενδιαφερόταν για την έρευνα και την εξέλιξη του χορού πέρα από αυτό που θεωρούμε χορογραφία. Έτυχα στην περίοδο εκείνη που είχε προσκαλέσει πολλούς νέους χορογράφους στην ομάδα του. Ως εκ τούτου, έμαθα να μη διαχωρίζω τις εικαστικές τέχνες από τον χορό. Εκπαιδευόμαστε με συγκεκριμένους τρόπους, αλλά όταν πια προχωράμε στη δημιουργία και την εργασία, τα πράγματα παίρνουν άλλη μορφή και έκφραση. Προσωπικά όλα αυτά τα χρόνια υπήρξαν περίοδοι που έδινα μεγαλύτερη σημασία στη σωματική διάσταση του χορού και άλλες που με ενδιέφερε περισσότερο η κίνηση ως πολιτική έκφραση. Ο χορός προσφέρει μεγάλη γκάμα δημιουργικότητας. Στη χορογραφία δεν έχουμε να κάνουμε αποκλειστικά με το σώμα ή τη διάδραση μεταξύ σωμάτων αλλά επίσης και με θεσμούς και κάθε είδος λειτουργίας. Τα πράγματα μπορούν να κινηθούν διαφορετικά και αν συμβεί αυτό μπορεί να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε διαφορετικά. Πιστεύω στη γνώση του σώματος, ότι κινούμαστε και σκεφτόμαστε, σκεφτόμαστε και κινούμαστε, σαν ένα είδος μηχανής. Αν λοιπόν αρχίσουμε να κινούμαστε διαφορετικά, θα αρχίσουμε να επικοινωνούμε διαφορετικά και θα δημιουργήσουμε μια διαφορετική πραγματικότητα. Αυτό επιδιώκω μέσα από τη δουλειά μου.
— Μπορείτε να μας περιγράψετε το «Parliament»;
Όπως ξέρεις, ξεκίνησε εδώ, μέσα στο Μπενάκη, το 2014, με αφορμή την κρίση. Τώρα πια έχει εξελιχτεί προς πολλές διαφορετικές κατευθύνσεις και υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στην Ευρώπη και στην Αμερική που παρουσιάζουν μικρότερες εκδοχές του. Προσωπικά το εξέλιξα στο πανεπιστήμιό μου μέσω του Εργαστηρίου Κοινωνικής Χορογραφίας. Άρχισα να προτείνω περισσότερες εκδοχές του «Parliament», με φοιτητές κάθε λογής και εκπροσώπους της τοπικής κοινωνίας, ώστε να δω τι αποτελέσματα θα φέρει η συνεχιζόμενη δουλειά πάνω σε αυτό. Είχε τέτοια απήχηση που το μεταφέραμε και στο Μουσείο Nasher, στο Ντάραμ της Βόρειας Καρολίνας. Μετά το παρουσίασα με περιορισμένο αριθμό προσκεκλημένων στην Ομάδα Χορού της Martha Graham στη Νέα Υόρκη. Τώρα που θα κρατήσει 7 εβδομάδες είναι η μεγαλύτερή του διάρκεια και ελπίζω σε μεγαλύτερη συμμετοχή. Οι συμμετέχοντες μπορούν να εγγραφούν για 3 ή 4 ώρες, αλλά όποιοι επιθυμούν μπορούν να μείνουν μέχρι και 9 ώρες. Η προϋπόθεση είναι ότι δεν πρέπει να μιλάνε αλλά ούτε να χρησιμοποιούν κώδικες επικοινωνίας μεταξύ τους. Επικεντρώνεσαι στο να παρατηρείς τον εαυτό σου και τους γύρω σου. Οι επισκέπτες κινούνται ανάμεσα στους συμμετέχοντες με τη βοήθεια οδηγών οι οποίοι τους εξηγούν, πριν μπουν στον χώρο, τι πρόκειται να παρακολουθήσουν.
— Ωστόσο, οι συμμετέχοντες με τι αφορμές αλληλεπιδρούν μεταξύ τους;
Αυτή είναι η ομορφιά του «Parliament». Κάθε πρωί για 15' πριν μπουν στον χώρο εξηγώ στους συμμετέχοντες πώς να τον εκλάβουν. Τι να κάνουν εκεί μέσα. Η ιδέα είναι να απογυμνωθούν από λέξεις και κώδικες επικοινωνίας που χρησιμοποιούμε στην καθημερινότητά μας. Έτσι, πρέπει να αναζητήσουν άλλους τρόπους ώστε να επικοινωνήσουν. Κατά την πρώτη ώρα, καθώς είναι μια διαφορετική συνθήκη, είναι πιθανόν κάποιοι να νιώσουν άβολα. Αυτό γιατί βρίσκονται εντελώς εκτεθειμένοι. Δεν ξέρουν τι να κάνουν, είναι ξένοι ανάμεσα σε ξένους. Είναι για όλους και όλες κάτι ασυνήθιστο. Νιώθουν γυμνοί, χωρίς ταυτότητα και χωρίς κανονική επικοινωνία με τους γύρω. Έχεις ξεχάσει τον ρόλο σου στην κοινωνία, ποιος ή ποια είσαι, και καθώς περνάει η ώρα γίνεσαι ένα «θηλαστικό». Δεν πρόκειται για μια ουτοπία όπου τίποτα δεν είναι πραγματικό, αλλά για μια συνθήκη με λειασμένες τις κοινωνικές αιχμές. Υπάρχει η πιθανότητα να βρεις τρόπους να επανεφεύρεις την επικοινωνία σου με τους άλλους. Να βρεις έναν τρόπο συντονισμού με τους υπόλοιπους χωρίς να νιώθεις αποκομμένος/η. Μετά από λίγη ώρα οι περισσότεροι αρχίζουν να επικοινωνούν, ακριβώς γιατί είμαστε κοινωνικά ζώα. Βρίσκονται σε ασφαλές περιβάλλον και σε νέο γι' αυτούς χώρο, όπου πρέπει να διαπραγματευτούν.
— Το εγχείρημα έχει και πολιτικό χαρακτήρα, εξού και ο τίτλος. Αν το θέμα είναι η δημοκρατία στον 21ο αιώνα, μέχρι τώρα βρισκόμαστε στο σκοτάδι, δεν ξέρουμε προς τα πού θα πάει.
Αυτό είναι σημαντικό για μένα, να αναγνωρίσουμε ότι όντως δεν ξέρουμε. Για μένα το «Parliament» είναι μια σπίθα. Μέσα στον χώρο δίνουμε στον εαυτό μας αρκετό χρόνο για να σκεφτούμε ποιοι είναι οι άλλοι γύρω μας, ποια είναι η δική μας θέση στον χώρο, τις επιθυμίες μας και τις ανάγκες μας και εν τέλει το πώς λειτουργούμε και πώς φθάνουμε στη συνύπαρξη. Πώς διαπραγματευόμαστε τις φοβίες μας μακριά από στενόμυαλες απόψεις σχετικά με τη δημοκρατία.
— Βασίζετε τις προσωπικές σας θεωρίες στον σπουδαίο στοχαστή Gregory Bateson.
Ναι, με έχει επηρεάσει πολύ, και το θεωρητικό μου υπόβαθρο βασίζεται στη θεωρία των συστημάτων και σε θέματα οικολογίας. Έχω αφοσιωθεί στον σχεδιασμό συστημάτων μη γραμμικών χορογραφιών, καθόλου μηχανικών αλλά εντελώς αισθητικών. Αισθητική εννοώ το να αποκρίνεσαι στην ολοκληρωμένη εμπειρία και γνώση, που πάντα συμπεριλαμβάνει αντικειμενικότητα, υποκειμενικότητα και όλα τα σχετικά. Βλέπεις, ήδη από τη δεκαετία του ’90, από την πρώτη στιγμή που σκέφτηκα σοβαρά να γίνω χορογράφος, πίστευα ότι όλα είναι χορογραφία. Από το πώς καθόμαστε σε ένα καφέ μέχρι το πώς συνδιαλεγόμαστε μεταξύ μας. Όλα είναι απολύτως μετρημένα, βασισμένα σε πολιτιστικά δεδομένα. Είμαστε εντελώς χορογραφημένοι. Στην καλλιτεχνική χορογραφία προτείνουμε το προσωπικό μας σύστημα τάξης, που είναι βαθιά αποδεκτό.
— Μια χορογραφία δεν έχει ανάγκη τη μουσική;
Για μένα, όχι. Χορογραφία είναι η κίνησή μου ανάμεσα στον κόσμο. Το πώς τα πράγματα εμφανίζονται, πώς διατηρούνται και πώς φθίνουν, πώς πεθαίνουν. Μπορείς να δεις ομοιότητες ανάμεσα στους ανθρώπους, όπως και ανάμεσα στα αντικείμενα. Όλα φτάνουν σε ένα σημείο που διατηρούν την υπόστασή τους. Τι είναι ένα τραπέζι; Τι κατανοούμε ως τραπέζι; Μια μέρα θα πάψει να υπάρχει. Εγώ έτσι αντιλαμβάνομαι τη χορογραφία. Είναι ο τρόπος που καταλαβαίνουμε τις ιδέες και το πώς διαμορφώνονται μέσα από ιδέες που συνδέονται μεταξύ τους.
— Στις πόσες ώρες αρχίζουν να νιώθουν κόπωση οι συμμετέχοντες; Πόσες ώρες διαρκεί συνήθως το «Parliament»;
Ιδανικό θεωρώ τις 6 ώρες. Είναι μια ανεπανάληπτη εμπειρία. Έχει λογική, με την έννοια ότι σταδιακά οι άνθρωποι ξεχνάνε τον χρόνο, και δεν τους αφορά η κοινωνικά αποδεκτή παρουσία τους. Μετά από 6 ώρες θυμίζουν τα σκυλιά στην πλατεία Συντάγματος που περιφέρονται ανάμεσα στους ανθρώπους, γαυγίζουν, κοιμούνται, ξυπνάνε, ξανακοιμούνται. Στο «Parliament» συναντιούνται μεταξύ τους διαφορετικές λειτουργίες. Λειτουργίες της καθημερινότητας με λειτουργίες βαθιά συνειδητοποιημένες. Συμβουλεύω όσους συμμετέχουν να βιώσουν οτιδήποτε νιώθουν πραγματικά και να ακολουθήσουν το σώμα τους. Αφήνεις τον εαυτό σου σε κατάσταση ρευστότητας ώστε να κατανοείς ότι είναι πιθανή και μια διαφορετική ζωή από αυτή που ζεις και που έχει τη συλλογική έγκριση. Η κοινωνία είναι μια δομή διαμορφωμένη από ανθρώπους και ακριβώς γι' αυτό μπορεί να υπάρχουν τρόποι να αλλάξει. Να γίνει διαφορετική.
— Σε μια εποχή που η δημοκρατία βρίσκεται σε κίνδυνο;
Η δημοκρατία έχει κάνει πολύ λίγα για να επανεφεύρει τον εαυτό της. Να γίνει ένα ζωντανό πράγμα που να αναπνέει. Κατά τον 20ό αιώνα είχαμε μεγάλο ανταγωνισμό ιδεών σχετικά με το ποια κατεύθυνση έπρεπε να πάρει η Δύση και, καθώς είχαμε έναν καταιγισμό καινοτομιών και όρων και πολιτικών συστημάτων και τρόπων να συνδέονται οι άνθρωποι μεταξύ τους, πιθανόν κάποια γεγονότα ιστορικά να αποδείχτηκαν καταστροφικά. Αυτό σημαίνει ότι δεν πρέπει να συνεχίσουμε να εφευρίσκουμε νέες καινοτομίες; Πιστεύω ότι το επόμενο βήμα στην εξέλιξή μας πρέπει να είναι πολιτισμικό, εφόσον χρειαζόμαστε ένα νέο δημιουργικό καύσιμο.
— Τελικά ποιο είναι το κέρδος από τη συμμετοχή στο «Parliament»;
Είναι ένας χώρος ο οποίος επιτρέπει στους ανθρώπους να είναι ειλικρινά ο εαυτός τους, έξω από τις κοινωνικές συμβάσεις. Να νιώσουν τα πράγματα που τους περιβάλλουν με τις αισθήσεις τους σε εγρήγορση και να επικοινωνήσουν με τους άλλους ανθρώπους σε αυτή την ελεύθερη κατάσταση. Συνήθως επικοινωνούμε μέσα από συγκεκριμένες συνθήκες. Σαν να μην έχουμε ψυχή. Ο καθένας έχει έναν ρόλο στην κοινωνία που τον/τη συνδέει με το πλέγμα των δημοκρατιών μας μέσα από αυτούς τους πλήρεις κοινωνικούς ρόλους. Εδώ προτείνεται μια μοναδική δημοκρατική κατάσταση, όπου μπορείς να υπάρξεις ως ανθρώπινο ον. Ένα πολύτιμο ον που θα δημιουργήσει σχέσεις ως αυτό που είναι. Έχει ενδιαφέρον ότι η όλη κατάσταση δεν διαλύει τους συμμετέχοντες, δεν καταβροχθίζει ο ένας τον/την άλλον/-η, ότι δεν δημιουργείται χάος. Διατηρείται ένα περιβάλλον αλληλοσεβασμού. Ένα δημοκρατικό περιβάλλον για το πώς να σκεφτούμε τον εαυτό μας από εδώ και πέρα.
Το «Parliament» προσκαλεί όλους τους πολίτες της Αθήνας να συμμετέχουν, ανεξαιρέτως ηλικίας και επαγγέλματος. Όσοι ενδιαφέρονται μπορούν να εγγραφούν για δωρεάν συμμετοχή μέσω της φόρμας και να επιλέξουν μέρα και ώρες συμμετοχής. Μπορούν να συμμετέχουν για 3 ή 4 ώρες, αλλά όσοι επιθυμούν μπορούν να παραμείνουν στη διαδικασία 6 ή και 9 ώρες. Η βασική προϋπόθεση είναι ότι δεν πρέπει να μιλάνε αλλά ούτε να χρησιμοποιούν κώδικες σωματικής επικοινωνίας. Είναι ένας χρόνος και ένας χώρος στον οποίο μπορεί κανείς να παρατηρήσει τον εαυτό του και τους άλλους, να έρθει σε επαφή με το σώμα και τις αισθήσεις του και να αφουγκραστεί τη ζωή με μια ευρύτερη έννοια. Στο «Parliament» δεν υπάρχουν θεατές. Όσοι μπαίνουν στον χώρο αποτελούν μέρος του. Οι επισκέπτες του μουσείου μπαίνουν στον χώρο με την υποστήριξη οδηγών και είναι και εκείνοι μέρος του έργου, ακόμα και αν μείνουν τελικά μέσα για πέντε λεπτά.
Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για την performance και τη συμμετοχή εδώ.
