Η πρώτη εντύπωση είναι ένα φουαγέ πιο φιλικό, με φυτά πίσω από την υποδοχή, ασημένια παγκάκια και ντυμένες στο ίδιο χρώμα κολόνες και το συνεργατικό δέντρο του Theo van Doesburg, που κοσμεί εδώ και μήνες τον χώρο, ένα πιο ευχάριστο από το προηγούμενο περιβάλλον στον ισόγειο χώρο του μουσείου.
Η δεύτερη είναι ένα μουσείο ανοιχτό, με όλους τους χώρους ενεργοποιημένους. Έτσι εγκαινιάζεται το νέο καλλιτεχνικό πρόγραμμα που είχε αναγγείλει από τη συνέντευξη τύπου των εγκαινίων του μουσείου η καλλιτεχνική του διευθύντρια Κατερίνα Γρέγου, που ευσεβής πόθος της είναι να δει το μουσείο γεμάτο, ζωντανό σε κάθε τετραγωνικό μέτρο του και συνδεδεμένο με την κοινωνία.
Συγκεκριμένα είναι η πρώτη φορά που το ΕΜΣΤ διοργανώνει συγχρόνως εφτά περιοδικές εκθέσεις οι οποίες διαθέτουν εσωτερική συνάφεια και υπηρετούν την ευρύτερη παιδαγωγική, πολιτική και εννοιολογική αποστολή του Μουσείου.
Πρόκειται για την μεγάλη ομαδική έκθεση Statecraft: Διαμορφώνοντας το κράτος, της οποίας ο ελληνικός τίτλος έχει μεγαλύτερη δύναμη από τον αγγλόφωνο, αν συζητάμε για διεύρυνση του ελληνικού κοινού, με 39 καλλιτέχνες, εννέα εκ των οποίων Έλληνες.
Οι ποσοστώσεις μπορεί να μην έχουν σημασία, σημασία έχει όμως τι θεωρούμε πολιτικό σήμερα και με ποιο τρόπο ανανεώνεται το ενδιαφέρον του κοινού για ανάλογα έργα τέχνης. Στην κεντρική ομαδική έκθεση υπάρχουν έργα δυνατά και καλλιτέχνες εξαιρετικοί αλλά και έργα ξεπερασμένα από την εποχή μας.
Θα βοηθούσε πολύ ένα QR Code σε αυτά ειδικά τα έργα για όσους δεν έχουν προμηθευτεί τον κατάλογο, όσο απαραίτητη είναι και η ξενάγηση, που βοηθά τον επισκέπτη στην εντύπωση και κατανόηση τόσο των έργων όσο και της ιστορίας και της πρακτικής κάθε καλλιτέχνη.
Έτσι εγκαινιάζεται το νέο καλλιτεχνικό πρόγραμμα που είχε αναγγείλει από την συνέντευξη τύπου των εγκαινίων του μουσείου η καλλιτεχνική του διευθύντρια Κατερίνα Γρέγου που ευσεβής πόθος της είναι να δει το μουσείο γεμάτο, ζωντανό σε κάθε τετραγωνικό μέτρο του και συνδεδεμένο με την κοινωνία.
Μέσα στη μόνιμη συλλογή η οποία –και σωστά– θα ανανεωθεί ριζικά στο τέλος του έτους και στην οποία θα ενσωματωθεί μέρος της δωρεάς έργων από τη Συλλογή Δασκαλόπουλου, υπάρχει πολύ εύστοχα και δημιουργώντας μια ευχάριστη «αναρχία», ή αναζωογόνηση του ορόφου, η ατομική έκθεση του Έλληνα καλλιτέχνη της διασποράς Αντώνη Πίττα, jaune, geel, gelb, yellow. Πράξεις μοντερνισμού με τον Theo van Doesburg, η παρουσίαση της Jennifer Nelson, Απόβλητα (Κληρονομιά), η παρουσίαση για πρώτη φορά στην Ελλάδα του πολυβραβευμένου Λιβανέζου καλλιτέχνη Lawrence Abu Hamdan και η έκθεση της συνομιλίας της Ειρήνης Βουρλούμη με τον ζωγράφο Αντρέα Βουρλούμη.
Επιπλέον, ενεργοποιούνται καινούργιες εκθεσιακές πρακτικές και δομές, όπως η διάθεση δύο Project Rooms εντός του μουσείου, η εισαγωγή της ιδέας του Καλλιτέχνη εν Δράσει (Artist at Work) και η διοργάνωση εκθέσεων εκτός του μουσείου, υπό τον γενικό τίτλο Extra Muros, που έχει ξεκινήσει με την έκθεση Αμαζόνιος του Δημήτρη Τσουμπλέκα.
Οι εκθέσεις αναλυτικά
Στο υπόγειο και μέρος του ισογείου και τον δεύτερο όροφο: Statecraft: Διαμορφώνοντας το Κράτος σε επιμέλεια Κατερίνας Γρέγου
Σύμφωνα με το επιμελητικό σημείωμα η έκθεση μελετά το εύρος και τα όρια της κρατικής εξουσίας, ενώ ταυτόχρονα κοιτά τη νέα πολιτική πραγματικότητα που διαμορφώνεται στην Ευρώπη αλλά και πέρα από αυτή, σε μια περίοδο που ο εθνικισμός και η απολυταρχία βρίσκονται σε άνοδο, καθώς κάποιες χώρες υιοθετούν και πάλι εσωστρεφείς στάσεις και αντιλήψεις. Το Statecraft στρέφει το βλέμμα του πέρα από τις παραδοσιακές μορφές του έθνους-κράτους, προς την κατεύθυνση εναλλακτικών μοντέλων κρατικής και πολιτικής συγκρότησης, σε συνάφεια με τις σημερινές προκλήσεις της μαζικής μετανάστευσης, με τις πραγματικότητες των μετα-εθνικών και δια-εθνικών δομών οργάνωσης, με την παγκοσμιοποίηση και με τον σύγχρονο τεχνολογικό νομαδισμό.
Συμμετέχοντες καλλιτέχνες: Bani Abidi | Ewa Axelrad | Μαρία Βαρελά | Zanny Begg & Oliver Ressler | Βαγγέλης Βλάχος | Ειρήνη Βουρλούμη | Loulou Cherinet | Liu Chuang | Γιώργος Γύζης | Katya Ev | Köken Ergun | Marta Górnicka | Ivan Grubanov | Lise Harlev | Femke Herregraven | Ελένη Καμμά | Navine G. Khan-Dossos | Thomas Kilpper | Szabolcs KissPál | Πάνος Κοκκινιάς | Stéphanie Lagarde | Langlands & Bell | Ella Littwitz | Thomas Locher | Cristina Lucas | Tanja Muravskaja | Marina Naprushkina | Kristina Norman | Daniela Ortiz | Trevor Paglen | Αντώνης Πίττας | Jaanus Samma | Larissa Sansour | Jonas Staal | Αναστάσης Στρατάκης | Sasha Streshna | Αλέξης Φιδετζής
jaune, geel, gelb, yellow. Πράξεις μοντερνισμού με τον Αντώνη Πίττα και τον Theo van Doesburg σε επιμέλεια της Δάφνης Βιτάλη στο δεύτερο όροφο | Παρέμβαση στη Συλλογή
Η έκθεση jaune, geel, gelb, yellow εξετάζει την αποτυχία, την κατάρρευση και την ιστορικοποίηση των μοντερνιστικών ιδεωδών, σε συνάρτηση με το πολιτικό σκηνικό των ευρείας κλίμακας διαμαρτυριών του κινήματος των κίτρινων γιλέκων στη Γαλλία. Ο Αντώνης Πίττας χρησιμοποιεί ανακλαστικό φύλλο σε κίτρινο χρώμα, για να αναπαραστήσει τις σιλουέτες των διαδηλωτών, της αστυνομίας και τις αλληλεπιδράσεις τους κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων. Τις τοποθετεί μπροστά από επιλεγμένα σχέδια του Theo van Doesburg, ιδρυτή του κινήματος De Stijl και έναν από τους πιο επιδραστικούς καλλιτέχνες στη σύγχρονη ευρωπαϊκή ιστορία της τέχνης. Τα σχέδια και οι γκουάς του Van Doesburg προέρχονται από τη μεγάλη συλλογή του Centraal Museum της Ουτρέχτης, της πόλης στην οποία γεννήθηκε και μεγάλωσε ο Ολλανδός καλλιτέχνης.
Στον τρίτο όροφο, «Στον ίδιο χώρο», όπως είναι ο τίτλος της έκθεσης, στο Project Room 1 εκτυλίσσεται ο φωτογραφικός διάλογος της φωτογράφου Ειρήνης Βουρλούμη (γενν. 1975) με το ζωγραφικό έργο του παππού της Ανδρέα Βουρλούμη (1910–1999) σε επιμέλεια Σταμάτη Σχιζάκη.
Η Ειρήνη Βουρλούμη παραθέτει δικές της φωτογραφίες, τραβηγμένες με κινητό τηλέφωνο κατά τις περιπλανήσεις της στην πόλη της Αθήνας – ένας φόρος τιμής δίπλα σε έργα που έκανε ο Ανδρέας Βουρλούμης πάνω από μισό αιώνα πριν: ζωγραφικούς πίνακες, υδατογραφίες, σχέδια και ποιήματα. Τα μέσα διαφέρουν αλλά ο σκοπός είναι κοινός. Μέσα από τον συσχετισμό των εικόνων η φωτογράφος δημιουργεί γέφυρες μεταξύ της μεταπολεμικής Αθήνας, όπως την αποτύπωσε στα γρήγορα σχέδιά του ένας ιστορικής σημασίας ζωγράφος, και της ίδιας πόλης σήμερα, όπως την καταγράφει η ίδια στις δικές τις περιπλανήσεις. Από τις εικόνες αυτές αναδύεται ο διαχρονικός χαρακτήρας της πόλης, από την αρχιτεκτονική και το τοπίο ως τη ζωή των κατοίκων της, αλλά και μια εναλλακτική γενεαλογία απεικόνισης του αστικού τοπίου.
Στον τρίτο όροφο, στο Project Room 2, η Αμερικανίδα Jennifer Nelson παρουσιάζει τα Απόβλητα (Κληρονομιά) (Μια δημόσια πραγμάτευση του απωθημένου Πρότζεκτ εν εξελίξει).
Όλο το 2021 η Jennifer Nelson μάζευε τις χρησιμοποιημένες συσκευασίες και τα στέρεα απόβλητα της οικογένειάς της, όπως πλαστικά, μπουκάλια και χαρτιά. Στο τέλος, ο όγκος και η μάζα των σκουπιδιών, που συνέλεξε, ξεπέρασαν κατά πολύ τον όγκο και το βάρος της ίδιας. Από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο του 2022 η Nelson θα βρίσκεται τις ώρες που λειτουργεί το Μουσείο στον χώρο του Project Room ΙΙ του ΕΜΣΤ και θα επεξεργάζεται γλυπτικά το υλικό αυτό μπροστά στο κοινό, φτιάχνοντας με τα σκουπίδια και τα οικογενειακά απόβλητα μορφές που θα μπορούν να φορεθούν στο σώμα σαν ρούχα. Όταν ολοκληρωθεί το έργο, η καλλιτέχνις θα φορέσει τα ρούχα από τα σκουπίδια που έχει φτιάξει, δείχνοντας το βάρος που φέρουμε στους ώμους μας από τον τρόπο της ζωής μας, και η όλη διαδικασία θα καταλήξει σε μια περφόρμανς.
Στο μεσοπάτωμα του ΕΜΣΤ, στην αίθουσα προβολών παρουσιάζεται το έργο «Ηχητικός ντετέκτιβ» του Lawrence Abu Hamdan για πρώτη φορά στην Ελλάδα. Ο Abu Hamdan είναι ένας ηχητικός ντετέκτιβ· μέσα από τις οπτικοακουστικές εγκαταστάσεις, τα βίντεο, τις περφόμανς, τη φωτογραφία, τα δοκίμια και τις διαλέξεις του, καθώς και μέσα από τη χρήση διαφορετικών ειδών ήχου, εξερευνά την πολιτική επίδραση της ακρόασης και του ήχου στα ανθρώπινα δικαιώματα και το νόμο. Οι ηχητικές έρευνες του καλλιτέχνη έχουν χρησιμοποιηθεί ως αποδεικτικά στοιχεία στο Δικαστήριο Ασύλου και Μετανάστευσης του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς και για την υποστήριξη οργανώσεων όπως η Διεθνής Αμνηστία.
Το πιο ευχάριστο είναι ότι το μουσείο είναι ολόκληρο ανοιχτό και δίνει μέσω των νέων εκθέσεων σε παλιούς και νέους επισκέπτες την ευκαιρία να δουν ακόμα μια φορά τις συλλογές, να παρατηρήσουν αλλαγές και να αισιοδοξήσουν και αυτοί για την μεταμόρφωσή του σε ένα τόπο συνάθροισης και στοχασμού, ένα μέρος φιλόξενο και ζωντανό που θα προσφέρει κάτι περισσότερο από την εκθεσιακή εμπειρία, ένα πόλος έλξης μέσα στην Αθήνα.
