Το μουσείο V&A φιλοξενεί την έκθεση «Ο Φαμπερζέ στο Λονδίνο: από το ρομάντζο στην επανάσταση», την πρώτη μεγάλη έκθεση αφιερωμένη στη διεθνή προβολή του θρυλικού Ρώσου χρυσοχόου και τη σημασία του ελάχιστα γνωστού παραρτήματός του στο Λονδίνο, που θα μόλις άνοιξε και θα διαρκέσει μέχρι τις 8 Μαΐου 2022.

 

Με επίκεντρο την εδουαρδιανή πελατεία της υψηλής κοινωνίας, που έφτανε στο κατάστημα του Φαμπερζέ, η έκθεση θα φωτίσει τους θριάμβους του στη Βρετανία καθώς και την παγκόσμια γοητεία που ασκούν οι γεμάτες χαρούμενη χλιδή δημιουργίες του. Τρία από τα θρυλικά αυτοκρατορικά πασχαλινά αυγά του θα εκτεθούν για πρώτη φορά στο Ηνωμένο Βασίλειο ως μέρος του δραματικού φινάλε της έκθεσης.

 

Η επιλογή του Λονδίνου από τον Φαμπερζέ για τις νέες του εγκαταστάσεις οφειλόταν εν μέρει στο ότι ήταν η οικονομική πρωτεύουσα του κόσμου, ένας πολυτελής προορισμός λιανικής που μπορούσε να προσελκύσει μια πλούσια και διεθνή πελατεία.

 

Προβάλλοντας σχεδόν 200 αντικείμενα σε τρεις κύριες ενότητες, η έκθεση θα αφηγηθεί την ιστορία του Καρλ Φαμπερζέ, του άνδρα, και της διεθνώς αναγνωρισμένης εταιρείας του που συμβόλιζε τη ρωσική δεξιοτεχνία και κομψότητα - μια ένωση που ενισχύεται από τη σύνδεσή της με τον ρομαντισμό, τη γοητεία και την τραγωδία της ρωσικής αυτοκρατορικής οικογένειας.

 

Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Romanov Tercentenary Egg, Fabergé. 1913 © The Moscow Kremlin Museums.
Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Καλάθι με λουλούδια, Fabergé, 1901, Royal Collection Trust. © Her Majesty Queen Elizabeth II
 

 

Η έκθεση θα εξερευνήσει τον άγνωστο σε πολλούς, αγγλο-ρωσικό χαρακτήρα της επιχείρησής του με το μοναδικό του παράρτημα εκτός Ρωσίας να ανοίγει στο Λονδίνο το 1903. Αριστοκράτες, Αμερικανίδες κληρονόμοι, εξόριστοι Ρώσοι μεγάλοι δούκες, μαχαραγιάδες, νεόπλουτοι της εποχής και κοσμικοί συνέρρεαν εκεί για να αγοράσουν δώρα απαράμιλλης πολυτέλειας ο ένας για τον άλλον. Τα έργα του Φαμπερζέ ήταν δημοφιλή τόσο στη Βρετανία όσο και στη Ρωσία.

 

Η πρώτη κύρια ενότητα της έκθεσης υπογραμμίζει τη σημαντική προστασία της οικογένειας Ρομανόφ. Μια μινιατούρα της Imperial Regalia, δάνειο από το Μουσείο Ερμιτάζ, φτιαγμένη για την Έκθεση Universelle του Παρισιού το 1900, θα αποτυπώσει τον ρόλο του Καρλ Φαμπερζέ ως επίσημου χρυσοχόου της αυτοκρατορικής οικογένειας.

 

Τα μέλη της έδιναν συχνά ο ένας στον άλλο δώρα Φαμπερζέ και αυτό θα εξερευνηθεί μέσα από ειδικά, περίτεχνα αντικείμενα, όπως λουλούδια από κρύσταλλο, χρυσά και ροζ διαμάντια και εξαίσιες μινιατούρες οικογενειακών πορτρέτων. Αυτή η ενότητα θα ασχοληθεί επίσης με τη νεανική ηλικία του Καρλ Φαμπερζέ, τα ταξίδια του σε όλη την Ευρώπη και την είσοδο στην οικογενειακή εταιρεία.

 

Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Αντίγραφο του Imperial Regalia, Fabergé. 1900 © The State Hermitage Museum

 

Ανάμεσα στα εκθέματα, ένα βιβλίο προσευχής που δώρισε ο αυτοκράτορας Νικόλαος Β' στην αυτοκράτειρα Αλεξάνδρα Φεοντόροβνα την ημέρα της στέψης του βρίσκεται δίπλα σε πρώιμες φωτογραφίες της αυτοκρατορικής οικογένειας με τα πολύτιμα υπάρχοντά της. Στη συνέχεια, αυτή η ενότητα θα διερευνήσει την κυριαρχία των τεχνικών και τις περίπλοκες λεπτομέρειες που έγιναν συνώνυμες με τον Καρλ Φαμπερζέ και την εταιρεία του.

 

Δημιουργώντας μια κουλτούρα δημιουργικότητας στα εργαστήριά του, η ανήσυχη φαντασία του Καρλ Φαμπερζέ ενέπνευσε τολμηρές επιλογές υλικών και σχεδίων, ενώ η ενσωμάτωση σχεδιαστών, τεχνιτών και εμπόρων λιανικής κάτω από την ίδια στέγη ενέπνευσε τη δημιουργική συνεργασία.

 

Η εκθαμβωτική ομορφιά του έργου του Φαμπερζέ θα φανεί με μια αστραφτερή τιάρα με γαλαζοπράσινο διαμάντι - ένα δείγμα αγάπης από τον Φρειδερίκο Φραγκίσκο Δ', Μέγα Δούκα του Μεκλεμπουργκ-Σβερίν, προς τη νύφη του, την πριγκίπισσα Αλεξάνδρα του Ανόβερου και του Κάμπερλαντ την ημέρα του γάμου τους. Δίπλα στον Φαμπερζέ εργαζόταν μια από τις πιο γνωστές σχεδιάστριές του, η Άλμα Πιλ, μερικά από τα πιο καινοτόμα και διαχρονικά έργα της οποίας θα παρουσιαστούν στην έκθεση.

 

Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Τιάρα από ακουαμαρίνα και διαμάντια από τον Fabergé, St. Petersburg, περίπου 1904. Photo courtesy HMNS.
 
 

 

Η τεράστια επιτυχία στην Έκθεση του Παρισιού το 1900 κατέστησε σαφές ότι ο Φαμπερζέ θα είχε μεγάλη πελατειακή βάση εκτός Ρωσίας, εάν ήθελε να επεκταθεί. Η επιλογή του Λονδίνου από τον Φαμπερζέ για τις νέες του εγκαταστάσεις οφειλόταν εν μέρει στο ότι ήταν η οικονομική πρωτεύουσα του κόσμου, ένας πολυτελής προορισμός λιανικής που μπορούσε να προσελκύσει μια πλούσια και διεθνή πελατεία.

 

Ήταν επίσης το σπίτι του Εδουάρδου Ζ' και της Βασίλισσας Αλεξάνδρας, που ήταν ήδη μανιώδεις συλλέκτες Φαμπερζέ, γεγονός που καθιστούσε πολύ πιθανή τη βασιλική προστασία στο Λονδίνο. Ένα μεταβατικό τμήμα της έκθεσης θα μεταφέρει τους επισκέπτες από τη Ρωσία στο πολυσύχναστο Λονδίνο και θα αναδείξει τους ισχυρούς δεσμούς μεταξύ της βρετανικής και της ρωσικής βασιλικής οικογένειας.

 

Θα παρουσιαστούν βασιλικές φωτογραφίες σε κορνίζες Φαμπερζέ και δώρα που δόθηκαν από τον αυτοκράτορα Νικόλαο Β' και την αυτοκράτειρα Αλεξάνδρα στους Βρετανούς συγγενείς τους, συμπεριλαμβανομένου ενός σημειωματάριου που δόθηκε από τον Τσάρο και την Τσαρίνα στη βασίλισσα Βικτώρια για τα Χριστούγεννα το 1896.

 

Ο Φαμπερζέ προσάρμοσε προσεκτικά τα έργα του στη βρετανική πελατεία του. Δημιούργησε πορτρέτα των ζώων της φάρμας που εξέτρεφαν ο Βασιλιάς Εδουάρδος και η Βασίλισσα Αλεξάνδρα στο Σάντινγκαμ, το αγαπημένο τους εξοχικό κτήμα, και επισμαλτωμένα αντικείμενα στο χρώμα του βασιλιά στις ιπποδρομίες, αλλά και το πιστό του φοξ τεριέ, τον Καίσαρα, και ένα ασημένιο μοντέλο του πιο επιτυχημένου και αγαπημένου του αλόγου κούρσας, του Persimmon, που είναι ένα από τα πιο σπάνια δημιουργήματά του.

 

Η εταιρεία άκμασε υπό τη βασιλική αιγίδα και οι δημιουργίες της έγιναν «απαραίτητες» για επιδεικτικά του πλούτου δώρα μεταξύ της κοσμοπολίτικης ελίτ που συγκεντρώθηκε στην πόλη.

 

Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Ασημένιο αγαλματίδιο του Persimmon, από ασήμι και νεφρίτη. 1908, Royal Collection Trust © Her Majesty Queen Elizabeth II
 
 

 

Το κατάστημα του Φαμπερζέ έγινε το πολυτελές και μοντέρνο μέρος όπου μπορούσε να αγοράσει κανείς πολύτιμα και επώνυμα αντικείμενα. Η ερωμένη του βασιλιά, Τζορτζ Κέπελ, χάρισε στον βασιλιά μια κομψή αρ νουβό ταμπακιέρα με ένα φίδι φτιαγμένο με διαμάντια να δαγκώνει την ουρά του – σύμβολο αδιάσπαστης και αιώνιας αγάπης. Οι ταμπακιέρες, διακοσμημένες με τοπία, κτίρια και μνημεία, ήταν πολύ δημοφιλείς. Ένα κουτί πούρων από νεφρίτη, διακοσμημένη τα κτίρια του Κοινοβουλίου, αγοράστηκε από τον Μέγα Δούκα Μιχαήλ της Ρωσίας στις 5 Νοεμβρίου 1908 και δόθηκε στον βασιλιά Εδουάρδο Ζ'.

 

Η μοιραία επίδραση του Μεγάλου Πολέμου και της Ρωσικής Επανάστασης ήταν καταλυτική για την παραγωγή του Φαμπερζέ. Τα εργαστήρια εστίασαν στην πολεμική προσπάθεια και πέρασαν από τη δημιουργία εξαιρετικών αντικειμένων στην παραγωγή πυρομαχικών. Η σχολαστική δεξιοτεχνία τους από τα κοσμήματα και τα πολύτιμα μέταλλα στράφηκε στον χαλκό, τον ορείχαλκο και τον χάλυβα. Το 1917, καθώς η Επανάσταση έπληξε τα εργαστήρια του Φαμπερζέ στη Ρωσία, το κατάστημά του στο Λονδίνο έπαψε να λειτουργεί.

 

Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Το κατάστημα Φαμπερζέ στην 173 New Bond Street το 1911. Image Courtesy of The Fersman Mineralogical Museum, Moscow and Wartski, London.
Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Ζωγραφισμένο ρόδο από σμάλτο με φύλλα από νεφρίτη σε κρυστάλλινο βάζο, από το στοκ του Φαμπερζέ στο Λονδίνο όταν το κατάστημα έκλεινε. © Wartski, London.
 

 

Φυσικά ένα μεγάλο μέρος της έκθεσης είναι αφιερωμένο στην κληρονομιά του Φαμπερζέ μέσω των εμβληματικών Imperial Easter Eggs, με μια καλειδοσκοπική παρουσίαση αυτών των διάσημων θησαυρών. Στην παρουσίαση συμπεριλαμβάνεται το μεγαλύτερο αυτοκρατορικό αυγό –το αυγό του Κρεμλίνου της Μόσχας–, εμπνευσμένο από την αρχιτεκτονική του Καθεδρικού Ναού της Κοίμησης, δανεισμένο από τα Μουσεία του Κρεμλίνου.

 

Το Alexander Palace Egg, με πορτρέτα σε ακουαρέλα των παιδιών του Νικολάου Β' και της αυτοκράτειρας Αλεξάνδρας –που περιέχει ένα μοντέλο-έκπληξη του παλατιού στο εσωτερικό–, θα βρίσκεται επίσης στο επίκεντρο, δίπλα στο αυγό που δημιουργήθηκε για να γιορτάσει τα 300 χρόνια των Ρομανόφ, λίγα χρόνια πριν καταρρεύσει η δυναστεία.

 

Ενώ η Ρωσική Επανάσταση και ο πόλεμος άλλαξαν αμετάκλητα την κοινωνική τάξη στη Ρωσία και την Ευρώπη, ο Φαμπερζέ επιβίωσε, ειδικά στο Λονδίνο, όπου τα έργα της εταιρείας συνέχισαν να βραβεύονται. Από τη δεκαετία του 1920, έμποροι και οίκοι δημοπρασιών στο Λονδίνο απέκτησαν κατασχεμένα αντικείμενα Φαμπερζέ που πωλούνταν από τη Σοβιετική Ρωσία. Στη δεκαετία του 1930, οι έμποροι έργων τέχνης Βάρτσκι αγόρασαν πολλά Imperial Eggs, τα οποία πούλησαν στους πελάτες του Φαμπερζέ στο Λονδίνο και σε νέες γενιές συλλεκτών στην Ευρώπη και τις Ηνωμένες Πολιτείες.

 

Τον τελευταίο καιρό, με κίνητρο τον πατριωτικό επαναπατρισμό, οι Ρώσοι έχουν γίνει σημαντικοί συλλέκτες του έργου του Φαμπερζέ. Παρόλο που η εταιρεία του Καρλ Φαμπερζέ έπαψε να υπάρχει, ο μύθος γύρω από τα αυτοκρατορικά πασχαλινά αυγά και η ζήτηση για τα απίστευτης ομορφιάς κομμάτια έχει αντέξει, με τα σχέδιά του να συνεχίζουν να εμπνέουν και να συναρπάζουν όσους βλέπουν μια ιστορία υπέρτατης πολυτέλειας και αξεπέραστης δεξιοτεχνίας.

 

Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Ο βασιλικός σκύλος Καίσαρ, Fabergé, c. 1908, Royal Collection Trust © Her Majesty Queen Elizabeth II
Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Ταμπακιέρα με φίδι, με διαμάντια, 1908. Royal Collection Trust © Her Majesty Queen Elizabeth II
 

 

Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Ένα γαλλικό μπουλντόγκ, St. Petersburg, circa 1912, Wartski London
 
 

 

Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Αυτοκρατορικό κουτί παρουσίασης Fabergé, νεφρίτης, χρωματιστός χρυσός, διαμάντια, ελεφαντόδοντο. St. Petersburg, 1904, private collection
 
 

 

Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
Κουτί πούρων με το House of Parliament, Fabergé. Royal Collection Trust. © Her Majesty Queen Elizabeth II
 
 

 

Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
"Ice crystal" μενταγιόν, Fabergé. Σχεδιασμένο από την Άλμα Πιλ. Courtesy of the McFerrin Foundation, Houston

 

Από το ρομάντζο στην επανάσταση: Η επιστροφή του Φαμπερζέ στο Λονδίνο με μια μεγάλη έκθεση
The Moscow Kremlin Egg, Fabergé. Χρυσός, ασήμι, όνυχας, σμάλτο, 1906 © The Moscow Kremlin Museums.