— Πόσο αγαπάτε την Αθήνα, κ. Κορμά;
Αθήνα, ο τόπος όπου γεννήθηκα και στον οποίο κάθε φορά ανατρέχω, όταν χρειάζεται να κοιτάξω πίσω, να κάνω μια ενδοσκόπηση, να μαζέψω δυνάμεις και να κοιτάξω εκ νέου μπροστά. Είναι ο τόπος που πάντα με εμπνέει και με βοηθάει να σχεδιάσω το μέλλον. Αν και μετά το σχολείο εγκατέλειψα την Αθήνα, κυνηγώντας ένα ευρωπαϊκό και παγκόσμιο όνειρο, η πόλη ήταν πάντα εκεί, σαν μπαταρία που έδινε φως στον φακό μου για να βλέπω το φως μέσα στο σκοτάδι. Η Αθήνα για εμένα είναι έμπνευση, υπερηφάνεια για το παρελθόν, για το παρόν και το μέλλον, που διαγράφονται ένδοξα.
— Ποια είναι η αγαπημένη σας αθηναϊκή ρουτίνα;
Οι βραδινές διαδρομές. Μου αρέσει αυτή η πόλη όταν «ντύνεται» με τα ωραία φώτα της. Όταν επέστρεφα από το εξωτερικό, περισσότερο με έβλεπαν οι δρόμοι της πόλης τη νύχτα παρά οι γονείς μου. «Μα τι πραγματικά βρίσκεις σε αυτή την πόλη;» με ρωτούσαν. Αν συγκέντρωνα τους λόγους, θα ήταν πολλοί. Η ρουτίνα είναι να μπεις σε ένα οποιοδήποτε μέσο μεταφοράς, λεωφορείο, τραμ ή στον Ηλεκτρικό, να γυρνάς στους δρόμους με πατίνι ή αυτοκίνητο, ανακαλύπτοντας καινούργιες περιοχές. Να σταθείς σε έναν ωραίο δρόμο ή μια πλατεία και να απολαύσεις –τουλάχιστον εγώ, πριν το κόψω– ένα τσιγάρο.
— Πώς και αποφασίσατε να ζήσετε στα προάστια;
Αυτό είναι επιλογή, είναι τρόπος ζωής. Έχουν πολύ περισσότερους πράσινους χώρους και εγώ έχω μεγαλώσει μέσα σε άπλετο πράσινο, σε χωριό κοντά στην πόλη, στον δήμο Παιανίας, σημείο γέννησης του ρήτορα Δημοσθένη. Μεγαλώνοντας σε ένα τέτοιο περιβάλλον, με την πόλη να φαντάζει σαν κάποια φώτα στο βάθος, έχω επιλέξει να ζω στα προάστια για την αίσθηση της ζωής λίγο πιο μακριά από τη μεγαλούπολη. Κι αυτό είναι ένα ακόμα στοιχείο της μαγείας της Αθήνας. Σε δέκα λεπτά έχεις τη δυνατότητα να βρεθείς σε τοπία που ξεπερνούν σε ομορφιά τους ελαιώνες και τους αμπελώνες της Τοσκάνης.
Στο οικοδομικό τετράγωνο που ορίζεται από τις Σταδίου, Πανεπιστημίου, Αμερικής και Βουκουρεστίου, το ιστορικό κτίριο του City Link αποτελεί στολίδι της πόλης, η στοά Σπύρου Μήλιου αποτελεί τη μοναδική πραγματικά ευρωπαϊκού τύπου στοά.
— Το νέο πρόσωπο της πόλης είναι ουτοπία ή πραγματικότητα;
Ήταν κάτι το οποίο αποτελούσε ζητούμενο και πλέον έχει καταστεί ανάγκη. Το νέο πρόσωπο της πόλης, το οποίο αποτυπώνεται στις νέες χρήσεις των κτιρίων που έρχονται για να καλύψουν ανάγκες του παρόντος, είναι παράδειγμα καλής εφαρμογής και με βρίσκει απόλυτα σύμφωνο. Οτιδήποτε δημιουργεί κινητικότητα και φέρνει κάτι νέο στην πόλη συμβαδίζει με τις επιταγές ενός αιώνα με τεράστια κινητικότητα και αλλαγές σε όλους τους τομείς.
Σίγουρα, σε μια πόλη που είναι ήδη ανεπτυγμένη θα υπάρχουν ρηξικέλευθες προτάσεις και λύσεις που δεν είναι εύκολο να εφαρμοστούν, αλλά πρέπει, χωρίς δικαιολογίες, χωρίς αρνητικές προσεγγίσεις, χωρίς να λέμε «αυτό δεν το ακουμπάμε». Είμαι εδώ για να στηρίξω οτιδήποτε καινούργιο, αντισυμβατικό, που να ταιριάζει στην εικόνα της πόλης που θέλουμε να έχουμε.
— Ποια είναι η πόλη που θέλουμε να έχουμε;
Θέλουμε μια μοντέρνα πόλη, που κρατά τους κατοίκους της, χωρίς να είναι μια Disneyland όπου οι επισκέπτες διασκεδάζουν και φεύγουν. Η πόλη είναι και θα παραμείνει χώρος κατοικίας, γιατί κάθε πόλη –μην το ξεχνάμε αυτό– είναι οι άνθρωποί της, η σχέση ανάμεσα σε ανθρώπους, κτίρια, οικονομικό και κοινωνικό γίγνεσθαι. Αυτό είναι το χρώμα, το άρωμα και η ομορφιά της που πρέπει να διαφυλάξουμε. Το λέω και το τονίζω, γιατί τα προηγούμενα χρόνια είδα περιοχές της Αθήνας να χάνουν τον χαρακτήρα τους και να γίνονται αμιγώς τουριστικοί προορισμοί, μόνο με Αirbnb κατοικίες και κάποια μίνι-μάρκετ. Και ο ταξιδιώτης προτιμάει να μείνει σε κάποιες οικιστικές περιοχές της πόλης για να ζει τον τρόπο που υπήρχε μέχρι πρότινος. Η πόλη πρέπει ακόμα να αποτελεί πόλο έλξης για δημιουργικούς νέους καλλιτέχνες. Η Αθήνα, ως ιστορικός τόπος, που αποτελεί σημείο αναφοράς για ολόκληρο τον πλανήτη, δεν πρέπει να είναι απλώς ένας προορισμός του Σαββατοκύριακου για πολίτες της κεντρικής και βόρειας Ευρώπης που θέλουν να δουν λίγο ήλιο, αλλά ο απόλυτος προορισμός για νέους καλλιτέχνες που θέλουν να δημιουργήσουν. Τέλος, επενδύουμε στην gray hair economy και στους συνταξιούχους από τρίτες χώρες που θα θέλουν να ζήσουν κάποια ωραία χρόνια κάτω από τον αττικό ουρανό. Στην Αθήνα, η συνύπαρξη όλων των γενεών και των στοιχείων από το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον αποτελεί το καύσιμο που θα στείλει την πόλη μπροστά.
— Δώστε μας μια ιδέα για τις υποδομές που χρειάζονται για να πραγματοποιηθεί αυτό το όραμα.
Το brand name «Αθήνα» είναι δυνατό, με μεγάλη αναγνωρισιμότητα. Σήμερα πρέπει να απομακρυνθούμε από το πλαστικό τσολιαδάκι και να επενδύσουμε σωστά για όσους επιθυμούν να γίνουν συμπολίτες μας. Για παράδειγμα, οι ηλικιωμένοι πολίτες τρίτων χωρών χρειάζονται σοβαρές ιατρικές υποδομές, ευρωπαϊκών προτύπων ιατροφαρμακευτική περίθαλψη. Ο digital nomad θέλει να ζει και να δουλεύει στην Αστυπάλαια, άρα θέλει καλή σύνδεση στο ίντερνετ. Αν οι υποδομές συνδυαστούν με κάποια οικονομικά κίνητρα, φοροαπαλλαγές και κίνητρα για να μεταφέρουν οι ιδιοκτήτες τις εταιρείες τους εδώ, μπορούμε να περάσουμε στην επόμενη μέρα. Το πιστεύω και το υποστηρίζω γιατί είναι μια χρυσή ευκαιρία.
— Ας μιλήσουμε για το real estate.
Το ταξίδι μας ξεκινά από την καρδιά της δεκαετίας της κρίσης. Σε αυτή την κατάσταση άτρωτος δεν ήταν κανείς, συνεπώς επηρεάστηκε και το real estate, ένας παραδοσιακός τομέας επενδύσεων για τα ελληνικά νοικοκυριά, άρρηκτα συνδεδεμένος με οποιαδήποτε αύξηση ή μείωση του ΑΕΠ. Σήμερα στην Ελλάδα, μετά την παρελθούσα καθίζηση αξιών, λόγω πολιτικής και οικονομικής σταθερότητας, το real estate αποτελεί πηγή της ανάπτυξης και το στοίχημα της επόμενης μέρας για την οικονομία. Ας προσπαθήσουμε να μπούμε στη θέση ενός δυνητικού αλλοδαπού επενδυτή, που θέλει να κάνει μια αποθήκη logistics. Η Ελλάδα μπαίνει με ίσους όρους στην εξίσωση της δυνητικής επενδυτικής τοποθέτησης με χώρες όπως η Γαλλία και η Γερμανία –αυτό και λόγω της οικονομικής και πολιτικής σταθερότητας που εγγυάται η ευρωζώνη–, αλλά είναι περισσότερο ελκυστική γιατί το real estate είναι ακόμα στην αρχή του κύκλου του. Η επόμενη μέρα θα μας βρει με επέκταση του real estate, με αύξηση βέβαια και των αξιών. Δεν είμαι από αυτούς που λένε «sky is the limit» για τις τιμές του real estate και θέλει προσοχή στον τρόπο με τον οποίο θα προσεγγίσουμε την επικείμενη ανάπτυξη. Αν εφαρμόσουμε ληστρικές συμπεριφορές του παρελθόντος, θα καταστρέψουμε μόνοι μας τις δυνατότητες που μας παρέχονται αυτήν τη στιγμή ως χώρα. Ας κοιτάξουμε λίγο και το κοινό καλό και όχι μόνο το «εγώ».
— Πού θα ρίχνατε όλα τα λεφτά σας τώρα;
Όλα τα λεφτά μου θα ήθελα να τα ρίξω πριν από κάποια χρόνια κάπου, γιατί τώρα η απότομη αύξηση των ζητούμενων τιμών δεν συμβαδίζει με την πραγματική ανάπτυξη που υπάρχει στη χώρα. Και αυτό δυνητικά θα μπορούσε να δημιουργήσει μια φούσκα. Θα το έκανα στον χώρο της κατοικίας και στους μοντέρνους χώρους αποθήκευσης, που με τα συνεχόμενα lockdowns και την άνοδο του ηλεκτρονικού εμπορίου απέκτησαν μεγαλύτερη σημασία και η τιμή τους αυξήθηκε. Για τους θεσμικούς επενδυτές, ο χώρος του hospitality έχει ενδιαφέρον γιατί θα υπάρξει μεγάλη ζήτηση για ποιοτικές υπηρεσίες. Γιατί οι πρόχειρες κατασκευές και υπηρεσίες είναι λάθη του παρελθόντος τα οποία δεν ανήκουν στην Ελλάδα που ονειρευόμαστε, καθώς ισχύει το «το δις εξαμαρτείν ουκ ανδρός σοφού». Σε αυτούς τους τομείς θα έβαζα τα λεφτά μου. Επίσης, ένα prime retail ακίνητο θα ήταν καλή τοποθέτηση χρημάτων για τον χρονικό ορίζοντα της απόδοσής της.
— Τι θα έδινε μεγαλύτερο boost στη χώρα;
Εδώ η απάντηση είναι αρκετά εύκολη και ονομάζεται «ταμείο ανάκαμψης». Είναι η μοναδική ευκαιρία που έχει η χώρα μας αυτήν τη στιγμή να αναπτύξει ένα επενδυτικό πρόγραμμα που θα διασφαλίζει την ευημερία της για πολλές επερχόμενες δεκαετίες. Είναι μια ιστορική ευκαιρία την οποία έχουμε και θεωρώ πως η πράσινη ανάπτυξη, οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, είναι οι πυλώνες της ανάπτυξης που έχουν επιλεχθεί σωστά. Η χώρα είναι ενεργειακός κόμβος, αφού τα παραδοσιακά ορυκτά καύσιμα βρίσκονται σε αποδρομή, άρα περνάμε στην επόμενη μέρα. Επομένως είναι σημαντική η παραγωγή και η αποθήκευση αυτής της ενέργειας. Η Ελλάδα πρέπει να εξαργυρώσει άμεσα τις δυνατότητες που της παρέχονται τώρα γιατί το τρένο περνάει μια φορά μπροστά μας.
— Ποια η θέση της αρχιτεκτονικής στα πρότζεκτ της Πειραιώς Real Estate;
Θα αναφερθώ σε μια εμπειρία που έζησα σε ένα από τα σπίτια όπου έμενα στη Φρανκφούρτη, στον πιο ψηλό ουρανοξύστη της πόλης. Έμενα σε ένα από τα έξι διαμερίσματα που υπήρχαν σε αυτό το κτίριο, τα οποία δημιουργήθηκαν κατόπιν απαίτησης της υπηρεσίας Πολεοδομίας, η οποία δεν ήθελε να απογυμνώσει την περιοχή από την καθημερινή της ζωή. Αυτό μου ήλθε στο μυαλό όταν έζησα την ανάπτυξη της περιοχής του Ψυρρή στην Αθήνα, όπου δημιουργήθηκαν κλαμπ και εστιατόρια χωρίς καμία οικιστική ανάπτυξη. Αυτό δημιούργησε το τεράστιο hype αυτής της περιοχής και την πολύ θορυβώδη πτώση της. Τελευταία υπάρχει εκ νέου ανάπτυξη της περιοχής, γιατί κάποια εμπορικά καταστήματα μετατράπηκαν σε boutique hotels, Αirbnb ή κατοικίες. Άρα επέστρεψε κόσμος εκεί και δόθηκε μια νέα δυνατότητα ανάπλασης. Επίσης, στη Γερμανία προβλέπεται ένα 5% του budget για την αρχιτεκτονική του κτιρίου με σκοπό τη δημιουργία αξίας ενός αρχιτεκτονικού «μνημείου». Η αρχιτεκτονική είναι ποίηση. Είναι ο τρόπος με τον οποίο εκφράζονται οι ανθρώπινες ανάγκες και πρέπει να της δώσουμε τη θέση που της ανήκει. Με στενόμυαλες πρακτικές της αυστηρής οικονομικοτεχνικής προσέγγισης μπορεί να τη θεωρήσουμε ως ένα περιττό έξοδο. Δεν είναι όμως, αφού εξασφαλίζει τη διαιώνιση του κτιρίου.
— Μιλήστε μας λίγο για το κοινωνικό πρόσωπο της Πειραιώς Real Estate.
Είναι όραμά μου, άρα αδιαπραγμάτευτο σε όποια θέση κι αν βρίσκομαι, να προσφέρω στο κοινωνικό σύνολο του οποίου αποτελώ μέρος. Είμαστε δίπλα στους εργαζόμενούς μας, δίπλα στον πολίτη, σαν μια οικογένεια, με το γραφείο μου πάντα ανοιχτό. Η εταιρεία μας είναι οι άνθρωποί της. Παράλληλα, συνεργαζόμαστε με δήμους και περιφέρειες για να ενισχύσουμε κοινωνικές δομές όπως τα κοινωνικά παντοπωλεία, την πρόσβαση σε δομές κοινής ωφέλειας σε δικά μας ακίνητα, την παροχή διαμερισμάτων σε συνανθρώπους μας που χρήζουν θεραπειών και οι οποίοι, ερχόμενοι από επαρχία, δεν είχαν χώρο διαμονής στα αστικά κέντρα. Το να μην πράξεις ισούται με αρνητική πράξη, για εμένα. Ακολουθήστε την καρδιά σας και μη σκέφτεστε πολύπλοκα. Η ομορφιά βρίσκεται στην απλότητα. Οι δεύτερες και τρίτες σκέψεις συνήθως μας οδηγούν σε αρνητικές αποφάσεις. Κι αυτό πρέπει να το κάνουμε τρόπο ζωής.
— Ποιος ο ρόλος της τεχνολογίας στην Πειραιώς Real Estate;
Oι πυλώνες ανάπτυξης του real estate είναι η πράσινη οικονομία και το digital. Τέσσερα χρόνια πριν, η Πειραιώς Real Estate δημιούργησε την πρώτη και πιο πετυχημένη στην Ελλάδα digital πλατφόρμα πωλήσεως ακινήτων, τύπου e-bay. Το 90% των ακινήτων που μπήκαν στην πλατφόρμα properties4sale πουλήθηκε online. Σήμερα ετοιμάζουμε κάτι τρομερά πρωτοποριακό στο ισόγειο της Κοραή. Μια boutique όπου θα βλέπει ο καθένας πράγματα που σχετίζονται με το real estate!
— Ποιο είναι το στολίδι της Πειραιώς Real Estate στην Αθήνα;
Θα αναφερθώ στον αγαπημένο προορισμό όλων μας, που είναι το City Link, εξαρχής περιβαλλοντικά πιστοποιημένο. Στο οικοδομικό τετράγωνο που ορίζεται από τις Σταδίου, Πανεπιστημίου, Αμερικής και Βουκουρεστίου, το ιστορικό κτίριο που αποτελεί στολίδι της πόλης, η στοά Σπύρου Μήλιου, αποτελεί τη μοναδική πραγματικά ευρωπαϊκού τύπου στοά. Τρία θέατρα, εξαιρετικά καφέ και εστιατόρια, το πιο σύγχρονο γυμναστήριο στην Ελλάδα, shopping που μπορείς να κάνεις μέχρι να ικανοποιηθούν οι καταναλωτικές σου ανάγκες, όλα βρίσκονται σε ένα τετράγωνο. Μια ανέμελη βόλτα εκεί δημιουργεί το συναίσθημα της όασης σε μια πόλη που, λυπάμαι που το λέω, πολλές φορές μάς πνίγει, όχι μόνο με τη ρύπανση και την αρνητική ενέργεια. Με αφορμή αυτό θα ήθελα να καταλήξω σε μια προτροπή: ας φορέσουμε τον καλύτερό μας εαυτό και ας τον επιδείξουμε σε όλες τις συνθήκες και προς όλους τους ανθρώπους.
ΑTHENS DESIGN MAP The Green Issue
Η συλλεκτική έκδοση της LiFO σε συνεργασία με το Archisearch.gr και την Design Ambassador.
