1940: Η πείνα

1940: Η πείνα Facebook Twitter
25

1940: Η πείνα Facebook Twitter
Τον χειμώνα του 1941-42, όταν η πείνα έπληξε την Αθήνα, ο φωτογράφος Δημήτρης Χαρισιάδης φωτογράφισε τους Αθηναίους με φανερά τα σημάδια της πείνας και της κακουχίας. Σκοπός του ήταν η διοχέτευση αυτού του υλικού στο εξωτερικό, ώστε να επισπευστεί η χορήγηση επισιτιστικής βοήθειας. Το 1943 το υλικό αυτό συμπεριλήφθηκε στο λεύκωμα Σούπα του παιδιού και ΙΚΑ Πειραιώς. Οι φωτογραφίες είναι από αυτό το λεύκωμα. Φωτογραφικό Αρχείο Μουσείου Μπενάκη.

O μεγάλος λιμός έφερε την πόλη της Αθήνας και τους κατοίκους της σε απάνθρωπα όρια, σε καταστάσεις που είχαν να εμφανιστούν από τους αρχαίους χρόνους. Τα θύματα του λιμού μετριούνται σε εκατοντάδες χιλιάδες, γεγονός που, αν το δούμε αναλογικά, αποδεικνύει ότι η δοκιμασία που πέρασε ο αθηναϊκός λαός υπήρξε πρωτόγνωρη, ακόμα και γι' άλλες χώρες που λεηλάτησαν οι δυνάμεις του Άξονα. Τα στοιχεία όλων των ιστορικών συγκλίνουν στο ότι Γερμανοί και Ιταλοί προχώρησαν στη συστηματική καταλήστευση των κατεχόμενων χωρών από πρώτες ύλες, τρόφιμα και εργατικό δυναμικό, κατά παράβαση των κανόνων περί επιτάξεως σε κατεχόμενη χώρα που ορίζουν διάφοροι διεθνείς κανονισμοί. Στο μυαλό των ναζί οι Έλληνες ήταν ένας λαός που είχε φυλετικά διαβρωθεί, δεν ανήκε στις «ανώτερες» φυλετικές τάξεις, οπότε η αντιμετώπισή του δεν χρειαζόταν να διαφέρει από αυτήν ενός ζώου.


Η ζωή στην Αθήνα μετά τις 27 Απριλίου, ημέρα παράδοσης της πόλης στους Γερμανούς, δεν μπορούσε να γυρίσει πίσω στην παλιά της καθημερινότητα. Ήδη, από τους πρώτους μήνες, αποκλεισμένοι άνθρωποι έψαχναν απεγνωσμένα για μια υποτυπώδη στέγη: φαντάροι που δεν μπορούσαν να γυρίσουν στις πατρίδες τους, εκτοπισμένοι της Αν. Μακεδονίας και Θράκης από τους Βούλγαρους (έφταναν τους 100.000), Πειραιώτες που είχαν μείνει χωρίς σπίτι μετά την καταστροφή του λιμανιού από την έκρηξη του αγγλικού μεταγωγικού και τον βομβαρδισμό της γερμανικής αεροπορίας.

Η σκληρότερη περίοδος υπήρξε ο χειμώνας του 1941-1942, εξαιτίας του μεγάλου ψύχους και του βρετανικού αποκλεισμού, που δυσκόλευε ακόμα περισσότερο τη διακίνηση των αγαθών. Οι κατεστραμμένες υποδομές και τα οδικά δίκτυα απέκλειαν την Αθήνα από τις παραγωγικές περιοχές της χώρας και τα πλέον ζωτικά είδη, με αποτέλεσμα οι κάτοικοί της να «συνηθίσουν» στο θέαμα ατροφικών παιδιών που ψαχούλευαν στα σκουπίδια και εκατοντάδων νεκρών σε πεζοδρόμια και δρόμους της πρωτεύουσας που κείτονταν άθαφτα.

Ο ακατάσχετος πληθωρισμός (για παράδειγμα, τον Νοέμβριο του 1944 μια νέα δραχμή ισοδυναμούσε με 50 δισ. προπολεμικών δραχμών), απόρροια της κατεστραμμένης οικονομίας, είχε θέσει ουσιαστικά στο περιθώριο κάθε νομισματική συναλλαγή. Χαρακτηριστικό είναι ότι τον Σεπτέμβριο του 1941 μια χρυσή λίρα στοίχιζε 961 δραχμές, τον Ιούλιο του 1943 1.662.890 και τον Αύγουστο του 1944 2.390.846.153. Κάπως έτσι φτάσαμε στο σύστημα της «μαύρης αγοράς», ενός συστήματος χωρίς κανέναν κρατικό, ηθικό και κοινωνικό κανόνα. Από τον Απρίλιο του 1941 έως τον Ιούνιο του 1942 η τιμή του ψωμιού αυξήθηκε 89 φορές. Το λάδι στην Αθήνα, ενώ προπολεμικά πωλούνταν 44 δραχμές η οκά, τον Οκτώβριο του '41 είχε φτάσει τις 800 δραχμές και τον Ιανουάριο του '42 τις 4.500. Στο αποκορύφωμα των δυσκολιών, πηγές της εποχής αναφέρουν ότι ολόκληρες μονοκατοικίες ανταλλάσσονταν με τρεις τενεκέδες λάδι. Υπολογίζονται ότι σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής 60.000 ιδιοκτησίες (σπίτια, οικόπεδα, διαμερίσματα) άλλαξαν χέρια στην Αθήνα.


Τα ποσά που αναγκάστηκε να πληρώσει η Ελλάδα στους κατακτητές της υπήρξαν τα υψηλότερα κατά κεφαλήν της κατεχόμενης Ευρώπης και έφτασαν στο 113,7% του ΑΕΠ της χώρας. Τον Μάιο του 1941 κατασχέθηκαν όλα τα διαθέσιμα, ζωτικής σημασίας εμπορεύματα και τα βιομηχανικά προϊόντα και στάλθηκαν στη Γερμανία. Με τον νόµο 108/1941 της κατοχικής κυβέρνησης Τσολάκογλου, το γερµανικό κράτος απαλλασσόταν και από κάθε υποχρέωση αποζηµίωσης. Τον επόµενο χρόνο, μάλιστα, µε τον νόµο 1586/1942 η Ελλάδα αποζηµίωνε τους Γερµανούς υπηκόους «διά πάσας τας λόγω των πολεµικών επιχειρήσεων... επί ελληνικού κρατικού εδάφους προξενηθείσας ή προξενουµένας έτι ζηµίας». Ένα εκατομμύριο περίπου χρυσές λίρες, προερχόμενες κυρίως από την εβραϊκή κοινότητα της Θεσσαλονίκης, πωλήθηκαν σε εξευτελιστικές τιμές στη Γερμανία μέσω της Τράπεζας της Ελλάδος. Επιχειρήσεις που αρνήθηκαν να δεχτούν ως «συνεταίρους» τους Γερμανούς έκλειναν και τα κινητά τους μέρη στέλνονταν στη Γερμανία.


Η σκληρότερη περίοδος υπήρξε ο χειμώνας του 1941-1942, εξαιτίας του μεγάλου ψύχους και του βρετανικού αποκλεισμού, που δυσκόλευε ακόμα περισσότερο τη διακίνηση των αγαθών. Οι κατεστραμμένες υποδομές και τα οδικά δίκτυα απέκλειαν την Αθήνα από τις παραγωγικές περιοχές της χώρας και τα πλέον ζωτικά είδη, με αποτέλεσμα οι κάτοικοί της να «συνηθίσουν» στο θέαμα ατροφικών παιδιών που ψαχούλευαν στα σκουπίδια και εκατοντάδων νεκρών σε πεζοδρόμια και δρόμους της πρωτεύουσας που κείτονταν άθαφτα. Σύμφωνα με τα αρχεία των κατοχικών Αρχών, τον Νοέμβριο του 1941 ο αριθμός των νεκρών τετραπλασιάστηκε σε σχέση με τον αντίστοιχο της περιόδου 1931-1940, ενώ το διάστημα Ιανουαρίου-Μαρτίου εξαπλασιάστηκε. Ο αριθμός άγγιζε τους 300-400 νεκρούς την ημέρα μόνο τον Δεκέμβριο. Με στοιχεία από το Ελληνικό Υπουργείο Ανοικοδομήσεως, το β΄εξάμηνο του 1941 οι γεννήσεις στην Αθήνα ήταν 5.400 και οι θάνατοι 20.300, δηλαδή πέθαναν 15.000 άνθρωποι περισσότεροι απ' όσους γεννήθηκαν. Το α΄εξάμηνο του 1942 η «μακάβρια» διαφορά εκτινάχθηκε στους 22.500 περισσότερους νεκρούς. Ακόμα και αυτοί οι επίσημοι αριθμοί, όμως, παρουσιάζουν συντηρητικά το πρόβλημα, καθώς οι θάνατοι δεν αναφέρονταν επίσημα σκοπίμως, προκειμένου τα κουπόνια διατροφής των αποθανόντων να χρησιμοποιούνται από συγγενείς.

1940: Η πείνα Facebook Twitter

1940: Η πείνα Facebook Twitter

1940: Η πείνα Facebook Twitter

1940: Η πείνα Facebook Twitter

Αρχαιολογία & Ιστορία
25

ΑΦΙΕΡΩΜΑ

ΔΕΙΤΕ ΑΚΟΜΑ

Απόηχοι κλονισμένου μεγαλείου ανάμεσα στα γλυπτά

Αρχαιολογία & Ιστορία / Εθνική Γλυπτοθήκη: Απόηχοι κλονισμένου μεγαλείου ανάμεσα στα γλυπτά

Μια συναρπαστική περιήγηση στις εγκαταστάσεις της Εθνικής Γλυπτοθήκης και μια συζήτηση με την επιμελήτρια Τώνια Γιαννουδάκη για την περιπετειώδη ιστορία της συλλογής του ιδρύματος.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ
Χούντα, καταστολή, αντίσταση και πολιτική βία

Ο επόμενος κόσμος / Χούντα, καταστολή, αντίσταση και πολιτική βία

Ο Θοδωρής Αντωνόπουλος συζητά με τον ιστορικό Πολυμέρη Βόγλη για τη σημασία της επετείου του Πολυτεχνείου με έναυσμα το τελευταίο του βιβλίο του όπου φωτίζει μια εν πολλοίς άγνωστη και αποσιωπημένη πλευρά της αντίστασης στη δικτατορία.
ΘΟΔΩΡΗΣ ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ
H περιπετειώδης ιστορία των Μαγεμένων ή αλλιώς των «Καρυάτιδων της Θεσσαλονίκης»

Ηχητικά Άρθρα / H περιπετειώδης ιστορία των Μαγεμένων ή αλλιώς των «Καρυάτιδων της Θεσσαλονίκης»

Οι Μαγεμένες, ή «Καρυάτιδες της Θεσσαλονίκης», όπως χαρακτηρίστηκαν επειδή η περιπετειώδης ιστορία τους είναι παρόμοια, είναι ένα μνημείο που καταστράφηκε το 1864 από τον Εμανουέλ Μιλέρ, τον Γάλλο Έλγιν, και από τότε παραμένει ένας από τους θρύλους της πόλης.
M. HULOT
Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης.

Αρχαιολογία & Ιστορία / Μια ξενάγηση στις πρωτοκυκλαδικές αρχαιότητες που επιστρέφουν στην Ελλάδα

Δύο μήνες μετά την κύρωση της ιστορικής συμφωνίας που προβλέπει τη σταδιακή επιστροφή στην Ελλάδα της συλλογής των 161 αρχαιοτήτων του Αμερικανού συλλέκτη Leonard Stern, το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης παρουσιάζει για πρώτη φορά παγκοσμίως δεκαπέντε από αυτές.
M. HULOT
Νατάσα Λαιμού: Εμείς, οι Τούρκοι και «το έπος του άλλου»

Συνέντευξη / Νατάσα Λαιμού: Εμείς, οι Τούρκοι και «το έπος του άλλου»

Η ιστορικός, τουρκολόγος και επισκέπτρια ερευνήτρια του Kings College εξηγεί πώς βίωσαν και ερμήνευσαν την απόβαση του ελληνικού στρατού οι Τούρκοι και πώς συναντιέται η τουρκική λογοτεχνία με την ελληνική πάνω από τα αποκαΐδια της Σμύρνης των Ελλήνων.
ΧΡΗΣΤΟΣ ΠΑΡΙΔΗΣ
Άγιοι βρακοφόροι και φουστανελάδες στο Ηράκλειο

Αρχαιολογία & Ιστορία / Άγιοι βρακοφόροι και φουστανελάδες στο Ηράκλειο

Η έκθεση του Μουσείου Χριστιανικής Τέχνης «Αγία Αικατερίνη Σιναϊτών» στο Ηράκλειο παρουσιάζει εικόνες νεομαρτύρων της ελληνικής Εκκλησίας με παραδοσιακές φορεσιές, από τα πρώτα μετεπαναστατικά χρόνια μέχρι και σήμερα.
ΑΡΓΥΡΩ ΜΠΟΖΩΝΗ

σχόλια

9 σχόλια
Όπως και να το πάρουμε δεν γίνεται να συγκριθεί το 1940 με το 2014. Φυσικά συμφωνώ ότι σήμερα ο κόσμος πεινάει. Δεν το διαπραγματεύομαι. Απλά σκεφτείτε όπως θα κάθεστε στο σπιτάκι σας, να μπαίνουν μέσα οι Γερμανοί και να σας επιτάσσουν τα τρόφιμα και όλα σας τα υπάρχοντα. Να ακούτε φωνές και να κρύβεστε στις αυτοσχέδιες κρυψώνες στα υπόγεια σας.Να μην είστε σε θέση να κάνετε το αυτονόητο. Ακόμη και να ανοίξετε το παράθυρο. Είδα τις εικόνες και πάγωσα. Είμαστε τυχεροί όσοι δεν περάσαμε κάτι τέτοιο. Βέβαια ναι.. σήμερα περνάμε ένα άλλο είδος "πολέμου".Δεν μένω στη Αθήνα και σαφώς δεν γνωρίζω τι παίζει εκεί. Αλλά είμαι σίγουρη πως όσοι μένετε εκεί αντικρίζετε κάθε μέρα σκληρές εικόνες.
Η γιαγιά μου πάντως εκτός απο αυτη την πείνα που πολυ τρομερά περιγράφεται μέσα απο τις εικόνες μου μιλάει πάντα και για την πείνα που ένιωθε και νιώθει ακομα επειδη υποχρεώθηκε να σταματατησει το σχολείο. Το ξερω άσχετο αλλα το βρίσκω πολυ σχετικό.
μα τι θεό, θα βγω με μια μηχανή αύριο και θα σου στείλω. Το μη συγκρίσιμο με το '41 δεν σημαίνει ότι για τα σημερινά δεδομένα δεν υπάρχουν αντίστοιχες ακραίες καταστάσεις φτώχειας και λιμοκτονίας.
δεν υπάρχει νομίζω ελληνόπουλο γενημένο στη δεκαετία του 50 που να μην άκουσε άπειρες φορές από του γονείς του:Tι θα πει δεν σ΄αρέσει το φαγητό;;,αυτό έχουμε αυτό θα φας..εσείς δεν περάσατε κατοχή..εσείς δεν περάσατε κατοχή ,οι εικόνες εξηγούν τα γονεϊκά λόγια..
> Η σκληρότερη περίοδος υπήρξε ο χειμώνας του 1941-1942, εξαιτίας του μεγάλου ψύχους και του βρετανικού αποκλεισμού, που δυσκόλευε ακόμα περισσότερο τη διακίνηση των αγαθών.Τι ήταν αυτός ο «βρετανικός αποκλεισμός» δε μας λέτε! Μόνο μια αναφορούλα εν παρόδω…
Οι Βρετανοί με ναυτικό αποκλεισμό εμπόδιζαν τη μεταφορά τροφίμων στην Ελλάδα, μια χώρα που ποτέ δεν είχε υπάρξει αυτάρκης σε τρόφιμα. Ο αποκλεισμός συμπίπτει με τη μεγάλη πείνα. Τελικά στα τέλη της άνοιξης του 1942 τερματίστηκε και τα χειρότερα πέρασαν.
Νομιζω οτι δεν εχετε αντιληφθει τι σημαινει πεινα. Αυτα που δειχνουν οι φωτογραφιες ειναι οντως πεινα. Αυτο που ζουμε σημερα μπορει να λεγεται "θεαματικη πτωση βιωτικου επιπεδου" αλλα οχι, Δεν συγκρινεται!
Πιθανότατα ο oddlabs εννοεί ότι σε κάποιες περιοχές του κόσμου ο πόλεμος δεν τελείωσε ποτέ και δεν είναι κάτι "από το αρχείο" (σε παγκόσμια κλίμακα πάντα) αλλά κάτι που υπάρχει ακόμα. Τώρα, στο σπάνιο ενδεχόμενο που ο σχολιαστής ανήκει στο μεταπολιτευτικό νεοελληνικό είδος ανθρώπου που εν χορώ φωνάζει "ΧΟΥΝΤΑ ΧΟΥΝΤΑ" έξω από τη βουλή ή θεωρεί ότι στο δικό του φαντασιακό υπάρχει ένας πόλεμος (με τους μπάτσους, τους αριστερούς, τους δεξιούς, τον εαυτό του) και το συγκρίνει αυτό με την Κατοχή, τότε κρίμα, περαστικά και καλά μυαλά.
@Δον ΙδιώτηςΓιατί σου κακοφαίνεται, για τα σημερινά δεδομένα ναι οι εικόνες που θα δείξει θα είναι ακραίες, άνθρωποι άστεγοι να τρώνε απ τα σκουπίδια εν έτη 2014. Αν και αν ζούσες και τότε, υπερβολές θα χαρακτήριζες επίσης και αυτά τα ντοκουμέντα.
Δεν καταλαβαίνω γιατί πρέπει να μπαίνουμε πάντα σε μια διαδικασία να συγκρίνουμε ποιά εποχή ήταν χειρότερη. Τι νόημα έχει; Τα παιδιά θα πρέπει να μάθουν και για τα δύο. Και για την πείνα του '40 και όλες τις κακουχίες που έζησε εκείνη η γενιά αλλά παράλληλα ζώντας σε δύσκολες οικονομικές καταστάσεις σήμερα να ξέρουν και τι γίνεται σήμερα. Και όταν λέω σήμερα δεν εννοώ μόνο την ανέχεια που επικρατεί στη χώρα μας αλλα και το τι γίνεται στις γείτονικές χώρες που ζούν πολέμους και παιδάκια δεν έχουν να φάνε ούτε μπορούν να πάνε σχολείο. Η φρίκη του πολέμου είναι πανανθρώπινη και δυστυχώς διαχρονική.

ΘΕΜΑΤΑ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

ΕΙΔΗΣΕΙΣ ΔΗΜΟΦΙΛΗ

THE GOOD LIFO ΔΗΜΟΦΙΛΗ