— Η σύγκρουση στη Γάζα φαίνεται να αλλάζει τις ισορροπίες στη Μέση Ανατολή. Πιστεύετε ότι οδηγούμαστε σε μια περιφερειακή ανάφλεξη ή σε ένα νέο είδος πολέμου με παγκόσμιες προεκτάσεις;
Από στενής γεωπολιτικής άποψης, αυτός ο πόλεμος έχει εξαρχής παγκόσμιες προεκτάσεις, καθώς συνδέθηκε με την ευρύτερη αντιπαράθεση Δύσης και χωρών, όπως η Ρωσία, που έχουν μια ιδιότυπη συμμαχία και κυρίως μια διαφορετική προσέγγιση στους διεθνείς θεσμούς. Σε περιφερειακό επίπεδο, το Ισραήλ κατάφερε να αντιμετωπίσει το σύνολο των χωρών και κυρίως των οργανώσεων με τις οποίες είχε εχθρικές σχέσεις και αποτελούσαν το λεγόμενο «Άξονα της Αντίστασης» του Ιράν, χωρίς να εμπλακεί σε άμεσο πόλεμο με αυτό και να υπάρξει μια γενικευμένη περιφερειακή ανάφλεξη. Ωστόσο, αυτός ο πόλεμος ήταν περιφερειακός με διάφορα μέτωπα (Γάζα, Λίβανος, Συρία, Υεμένη και Ιράκ), εναντίον των οποίων κινήθηκε το Ισραήλ, και οδήγησε και σε μεγάλα πλήγματα, επί της ουσίας, στην αχρήστευση του άξονα συμμαχιών του Ιράν – άρα το Ισραήλ πέτυχε και τον στόχο του εναντίον του τελευταίου.
Επίσης, συνδέθηκε με γενικότερα ζητήματα ασφάλειας, όπως είναι η θαλάσσια, κυρίως στην περίπτωση των Χούθι. Μία ακόμα παγκόσμια διάσταση, που δεν είναι ακόμα πλήρως ορατή, είναι αυτή της ριζοσπαστικοποίησης τόσο Παλαιστινίων της διασποράς όσο και μουσουλμάνων από άλλες χώρες, κάτι που μπορεί να συνδεθεί από τη μια πλευρά με τη διαιώνιση της σύγκρουσης και από την άλλη με την ισλαμιστική τρομοκρατία. Η αδιάλλακτη στάση που τηρεί το Ισραήλ οδήγησε στην πλέον πρόσφατη μετακίνηση της ισορροπίας, με τις ΗΠΑ να παίρνουν αποστάσεις από το Ισραήλ και να ενισχύουν τη σχέση τους με χώρες όπως η Σαουδική Αραβία και το Κατάρ.
«Η αδιάλλακτη στάση του Ισραήλ τα τελευταία χρόνια, κυρίως μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου και τον πόλεμο που μαίνεται, φέρει την προσωπική σφραγίδα του πρωθυπουργού Νετανιάχου, κάτι που σημαίνει πως υπό τη δική του εξουσία είναι εξαιρετικά δύσκολο να υπάρξουν συνομιλίες για το Παλαιστινιακό».
— Πώς μπορεί να υπάρξει μια βιώσιμη πολιτική προοπτική για τον παλαιστινιακό λαό; Και ποιες οι ευθύνες του ισραηλινού πρωθυπουργού;
Ο πόλεμος έφερε ακόμα μεγαλύτερη τελμάτωση στο Παλαιστινιακό, το οποίο, αν θέλουμε να είμαστε ρεαλιστές, βρίσκεται σε τροχιά μη επίλυσης εδώ και χρόνια. Χαρακτηριστική περίπτωση αποτελούν οι Συμφωνίες του Αβραάμ που το αποσυνέδεαν από τη σχέση του Ισραήλ με τις αραβικές χώρες. Πρώτον, οι Παλαιστίνιοι είναι βαθιά διχασμένοι και από το 2006-2007, μέσα και από εμφύλιο πόλεμο, έχουν διττή εκπροσώπηση, από την Παλαιστινιακή Αρχή (Δυτική Όχθη) και τη Χαμάς (Γάζα). Η πρώτη οργάνωση έχει ελάχιστη αποδοχή και θεωρείται γερασμένη και διεφθαρμένη από τους Παλαιστινίους. Η δεύτερη, η Χαμάς, μαζί με άλλες οργανώσεις, όπως η παλαιστινιακή τζιχάντ, πραγματοποιούν τρομοκρατικές επιθέσεις και δεν πιστεύουν στο δικαίωμα ύπαρξης του Ισραήλ και στην προοπτική επίλυσης.
Από την άλλη πλευρά, εδώ και χρόνια και στο Ισραήλ έχει επικρατήσει η σκληρή γραμμή και τα υπερ-ορθόδοξα κόμματα που δεν πιστεύουν και δεν θέλουν προοπτική επίλυσης – δύο ευθέως αντίθετοι κόσμοι που είναι εξαιρετικά δύσκολο να συναντηθούν. Προφανώς, η αδιάλλακτη στάση των τελευταίων ετών, κυρίως μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου και τον πόλεμο που μαίνεται, φέρει την προσωπική σφραγίδα του πρωθυπουργού Νετανιάχου, κάτι που σημαίνει πως υπό τη δική του εξουσία είναι εξαιρετικά δύσκολο να υπάρξουν συνομιλίες για το Παλαιστινιακό.
— Η Γάζα βιώνει μία από τις μεγαλύτερες ανθρωπιστικές καταστροφές των τελευταίων δεκαετιών. Ποιοι μηχανισμοί προστασίας των αμάχων έχουν ουσιαστικά καταρρεύσει και τι ρόλο μπορεί –ή δεν μπορεί– να παίξει το Διεθνές Δίκαιο;
Το μεγαλύτερο πρόβλημα πηγάζει από την αδυναμία του ΟΗΕ να επιτελέσει το πυρηνικό του καθήκον, τη διαφύλαξη της διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας. Ο πόλεμος στη Γάζα, αλλά και αυτός στην Ουκρανία, είναι οι πιο χαρακτηριστικές περιπτώσεις. Το Διεθνές Δίκαιο δεν μπορεί να λειτουργήσει όταν δεν υπάρχει ένας μηχανισμός επιβολής και τιμωρίας αυτού που δεν το σέβεται. Εκ των πραγμάτων, λοιπόν, έχουμε περάσει εδώ και χρόνια σε μια φάση ισορροπίας του ισχυρού, με τον ΟΗΕ στις περισσότερες περιπτώσεις παρατηρητή και αναποτελεσματικό. Συνέπεια αυτής της αδυναμίας είναι η δυσκολία να είναι αποτελεσματική μια σειρά υπηρεσιών και οργανώσεων του συστήματος του ΟΗΕ.
— Είναι η Ευρώπη ικανή να διαχειριστεί ταυτόχρονα δύο σοβαρές κρίσεις (Γάζα και Ουκρανία); Μήπως βλέπουμε τα όρια της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής και της στρατηγικής αυτονομίας;
Και στις δύο κρίσεις –γιατί όντως είναι κρίσεις, με πολλαπλές μάλιστα επιπτώσεις– η Ε.Ε. δεν έχει πρωταγωνιστικό ρόλο· ιδιαίτερα στην περίπτωση του πολέμου στη Γάζα η επίδραση της είναι ακόμη μικρότερη. Σίγουρα βλέπουμε τα όρια της εξωτερικής πολιτικής, μια και έχει αλλάξει η ισορροπία αλλά και η κατεύθυνση του βασικού μοχλού εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας της Ένωσης που ήταν ο διατλαντικός δεσμός. Η Ουκρανία είναι χαρακτηριστική περίπτωση που η Ένωση έχει άλλη προσέγγιση και θα ήθελε διαφορετική εξέλιξη, αλλά δεν μπορεί να το πετύχει. Η αλλαγή στάσης, γιατί οι προτεραιότητες έχουν αλλάξει εδώ και χρόνια, των ΗΠΑ φέρνει αντιμέτωπη την Ε.Ε. με μια σκληρή πραγματικότητα και αναδεικνύει τη στρατηγική αυτονομία ως τη μόνη επιλογή για το μέλλον. Παγκόσμιος ρόλος χωρίς δυνατότητα σκληρής, άρα στρατιωτικής, ισχύος, δεν υπάρχει. Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται η Ε.Ε. με πρωτοβουλίες όπως η Λευκή Βίβλος για την Άμυνα, το πρόγραμμα ReΑrm Europe κ.λπ., αλλά πρέπει να το κάνει γρηγορότερα και αποφασιστικότερα.
— Ποιες είναι οι σημαντικότερες «νέες» απειλές για την Ελλάδα και την Ε.Ε.;
Ζούμε την περίοδο των υβριδικών απειλών, στο μεταίχμιο στρατιωτικών και μη στρατιωτικών επιχειρήσεων, κάτι που βλέπουμε από την εργαλειοποίηση του μεταναστευτικού μέχρι τις κυβερνοεπιθέσεις, την ετερόκλητη συμμαχία του Ιράν και το ευρύ δίκτυο παραπληροφόρησης της Ρωσίας. Αυτή η μορφή απειλής είναι και η πρώτη που αναφέρει η πρόσφατη Στρατηγική της Ε.Ε. για την εσωτερική ασφάλεια. Διασυνοριακό οργανωμένο έγκλημα, διεθνής τρομοκρατία, κυβερνοεπιθέσεις, όπλα ΧΒΡΠ και, φυσικά, η απειλή από τη Ρωσία συνθέτουν το παζλ παλιών απειλών που εξελίσσονται, αλλά και νέων, με τις αναδυόμενες τεχνολογίες, κυρίως την τεχνητή νοημοσύνη, να εμφανίζεται ως κρίσιμη πρόκληση και παράμετρο.
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
