ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΠΑΝΗΓΥΡΙΚΗ εκλογή του απίθανου τύπου από την Αργεντινή με το όνομα Χαβιέ Μιλέι που αυτοαποκαλείται «αναρχοκαπιταλιστής» και του Ολλανδού πρώην κεντρώου, αλλά νυν ακροδεξιού λαϊκιστή Χερτ Βίλντερς, ο κόσμος επιβεβαιώνει ότι έχει αλλάξει με ένα εντυπωσιακό τρόπο.
Οι δυο προαναφερθέντες ηγέτες έρχονται να προστεθούν σε μια σειρά από άλλους από διάφορες χώρες, οι οποίοι, τηρώντας ο καθένας τις ιδιαιτερότητές του, εκπροσωπούν κατά βάση ένα μείγμα ακραίου λαϊκισμού, ακροδεξιάς ρητορικής, προσχηματικού αντισυστημισμού, είναι υποστηρικτές του περίκλειστου έθνους και πολέμιοι της παγκοσμιοποίησης, έχουν αυταρχικές και βαθιά συντηρητικές ιδέες, ενώ συχνά κινούνται με βάση διάφορες ανυπόστατες θεωρίες συνωμοσίας.
Είναι ο Τραμπ, ο Μπολσονάρο, η Μελόνι, ο Όρμπαν, ο Ντουέρτε, η Λεπέν και μερικοί άλλοι που είτε βρέθηκαν, είτε βρίσκονται, είτε έχουν πολλές πιθανότητες να βρεθούν στην εξουσία. Οφείλουμε να ξεχάσουμε τον παλαιό κόσμο, ο νέος είναι αυτός που βλέπουμε να εξελίσσεται και να παγιώνεται σε πολλές γωνιές του πλανήτη, χωρίς να κάνει γεωγραφικές διακρίσεις.
Όταν η κυριαρχία της Νέας Δημοκρατίας υποχωρήσει, και αυτό αντικειμενικά θα συμβεί κάποια στιγμή, οι απογοητευμένοι ψηφοφόροι της ίσως στραφούν σε έναν Μεσσία.
Ένα καλό ερώτημα είναι αν και στη χώρα μας έχουμε πιθανότητες να δούμε ένα πρόσωπο που θα συγκεντρώνει όλα τα παραπάνω χαρακτηριστικά και ιδέες, ικανό να φανεί τόσο ελκυστικό σε μεγάλες μάζες που να το φέρουν στην εξουσία. Ένα καλύτερο επιπλέον ερώτημα είναι: «αφού τέτοια φαινόμενα παρατηρούνται ακόμα και σε δυτικές χώρες και όχι μόνο στη Βραζιλία και στην Αργεντινή, γιατί να μη συμβούν και δω;». Οι απαντήσεις που μπορούν να δοθούν είναι πολλές, η πιο αισιόδοξη αποκλείει, τουλάχιστον προς το παρόν, το ενδεχόμενο να αποκτήσουμε έναν Έλληνα Τραμπ ή Βίλντερς.
Αυτή η εκτίμηση βασίζεται στη λογική που λέει ότι τέτοιες ιδέες που αποθεώνονται μαζικά σε αρκετές άλλες χώρες του κόσμου, στη δική μας διαχέονται οριζόντια σε πολλούς πολιτικούς και κόμματα, ευτυχώς χωρίς να αποτελούν, τουλάχιστον στα ισχυρότερα, το κεντρικό τους αφήγημα. Όλα ή σχεδόν όλα τα κόμματα έχουν εκπρόσωπους που υποστηρίζουν λαϊκιστικά και ακροδεξιά επιχειρήματα, αλλά με λίγες εξαιρέσεις που αφορούν τα μικρά κόμματα στα μεγάλα που διεκδικούν την εξουσία οι ιδέες αυτές δεν κυριαρχούν ακόμα ή στο εσωτερικό τους υπάρχουν ισχυρές αντίρροπες δυνάμεις.
Ο λαϊκισμός στηρίζεται σε ένα πλαίσιο λόγου, δηλαδή σε μεμονωμένες σκέψεις και προτάσεις, και δεν αποτελεί ένα σύνολο πολιτικών που καθορίζονται από μια ιδεολογία. Οι ηγέτες των λαϊκιστών λένε ότι οι οικονομικές και πολιτικές ελίτ αλλά και το σύνολο των μέσων ενημέρωσης υπονομεύουν την ευημερία των πολλών. Όμως, ως ιδεολογικό πρόταγμα, δεν έχουν μια συγκεκριμένη ιδεολογία από την οποία να αντλούν απαντήσεις στα αδιέξοδα που περιγράφουν.
Απλώς, αυτοί οι ενάρετοι και γεμάτοι καλές προθέσεις άνθρωποι θα αλλάξουν το σύστημα. Η ευρύτατη διάδοση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης συντελεί καθοριστικά στη διάχυση των ανέξοδων κραυγών τους σε εκατομμύρια ανθρώπους που πιστεύουν ότι δεν χρειάζονται κόμματα και θεσμοί για να συμβεί αυτή η αλλαγή, αρκούν οι αδιαμεσολάβητες σχέσεις με τον ηγέτη που καταριέται τους άλλους και υπόσχεται σε αυτούς.
Αν κάποιος εντοπίσει τέτοιες λογικές και πρακτικές στη δική μας πολιτική ζωή, θα έχει δίκιο.
Οι πρωτόγνωρες για την εκλογή ενός νέου προέδρου κόμματος αντιδράσεις δεν οφείλονται μόνο σε προσωπικές πικρίες και απογοητεύσεις των ηττημένων για την ηγεσία του ΣΥΡΙΖΑ αλλά σε σημαντικό βαθμό και στον μεσσιανικό τρόπο που αυτός εμφανίστηκε, στην απευθείας συνομιλία με τον λαό χωρίς μεσολαβητές, όπως συμβαίνει με τους θεσμούς των κομμάτων, και στον συνθηματολογικό πολιτικό λόγο που υποκαθιστά το πρόταγμα ιδεολογικών αναφορών και προτάσεων και προσπαθεί να αγγίξει το συναίσθημα αλλά όχι τη λογική πραγματικά αδικημένων ανθρώπων. Όμως δύσκολα ο κ. Κασσελάκης θα βρεθεί στην εξουσία, αυτό όλα δείχνουν προς το παρόν.
Ο λαϊκισμός δεν απουσιάζει ούτε από τη Νέα Δημοκρατία –κάθε άλλο–, συχνά εκπέμπεται και από τον πρωθυπουργό αλλά και από πολλά κυβερνητικά στελέχη, αλλά προς το παρόν τουλάχιστον δεν έχουμε δει την αποθέωσή του, σίγουρα όχι την κυριαρχία του στο εσωτερικό της.
Όμως είναι εξαιρετικά επικίνδυνος ο λαϊκίστικος και ακροδεξιός λόγος, ακόμα και αν εκπέμπεται με σκοπιμότητα, δηλαδή για να περιορίσει απώλειες προς τα ακροδεξιά σχήματα τύπου Βελόπουλου, Σπαρτιατών και Χριστιανών. Όταν η κυριαρχία της Νέας Δημοκρατίας υποχωρήσει, και αυτό αντικειμενικά θα συμβεί κάποια στιγμή, οι απογοητευμένοι ψηφοφόροι της ίσως στραφούν σε έναν Μεσσία και η ίδια η ηγεσία της θα έχει μεγάλη ευθύνη γι’ αυτό.
Συμπερασματικά, προς το παρόν η χώρα δεν κινδυνεύει να αποκτήσει τον δικό της Τραμπ ή Βίλντερς. Όμως οι προϋποθέσεις σε έναν μεγάλο βαθμό υπάρχουν και είναι θέμα του πολιτικού μας συστήματος να μην τις αφήσουν να πολλαπλασιαστούν, ώστε να συμβεί το χειρότερο…
Το άρθρο δημοσιεύθηκε στην έντυπη LiFO.
