Ο ΜΕΣΟΣ ΧΡΗΣΤΗΣ των social media είναι συνήθως βιαστικός, θέλει να προλάβει τους άλλους χρήστες στις αναρτήσεις και να προβάλει το γεγονός ότι αυτός πρώτος πληροφορήθηκε μια είδηση. Και σπεύδει να την αναπαραγάγει επειδή κάπου την είδε. Στο διαδικτυακό χάος κάποιος/α που ανάρτησε πρώτος ή από τους πρώτους μια πληροφορία παίρνει μια −ανεξήγητη− ικανοποίηση από αυτό. Ειδικοί πρέπει να το ερμηνεύσουν.
Συνήθως ο βιαστικός χρήστης −και αυτοί οι χρήστες είναι εντυπωσιακά πολλοί− δεν προσέχει την προέλευση, δηλαδή την πηγή της πληροφορίας την οποία ανεβάζει, δεν είναι κάτι που ανήκει στα ενδιαφέροντά του. Έτσι, το απόλυτο χάος των social media επιτρέπει να διακινούνται καθημερινά δεκάδες ή ακόμα και εκατοντάδες πληροφορίες αβέβαιης (sic) εγκυρότητας.
Όμως οι έρευνες δείχνουν ότι ακόμα και αν μια πληροφορία που έχει διακινηθεί στα social αποδειχτεί ψεύτικη (fake), στο τέλος το κακό συνήθως νικάει το καλό. Η πλειονότητα των χρηστών που θα διαβάσουν μια fake είδηση θα μείνει με την αρχική εντύπωση. Λίγες είναι οι περιπτώσεις στις οποίες θα διαβάσουν, μερικές ώρες ή ημέρες αργότερα, και τη διάψευσή της.
Οι λίγες ημέρες διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων αποδείχτηκαν γενικότερα η χαρά των διακινητών fake news. Μεγάλα ειδησεογραφικά δίκτυα σε όλο τον κόσμο δεν προλάβαιναν να διαψεύδουν πληροφορίες που είχαν διακινηθεί από την πρώτη ημέρα των Ολυμπιακών.
Η περίπτωση της αθλήτριας του μποξ από την Αλγερία πολύ γρήγορα έγινε viral, κι ας ήταν ψεύτικη η διακίνηση της πληροφορίας ότι είναι τρανς γυναίκα, άρα ο αγώνας της με μια Ιταλίδα ήταν άνισος. Λογικό να γίνει τόση φασαρία, η συγκεκριμένη ιστορία είχε όλα τα στοιχεία που μπορούν να προκαλέσουν οργή −έντονο συναίσθημα, ανάδειξη μιας δήθεν αδικίας εναντίον άλλων αθλητριών−, να προβάλουν έναν καταγγελτικό λόγο, να διακινήσουν μεγάλες δόσεις μίσους. Και κάπου στο βάθος να χωρέσουν και ρατσιστικές απόψεις, τα fake news άλλωστε αποτελούν τη χαρά των ακροδεξιών, όχι μόνο στη χώρα μας αλλά παντού.
Η ιστορία της Αλγερινής μποξέρ προκάλεσε μεγάλες συζητήσεις και έκανε περισσότερο θόρυβο από οποιαδήποτε άλλη ιστορία∙ η σκόνη που σήκωσε ήταν τεράστια. Στους απανταχού καφενέδες της επικράτειας ακόμα τη συζητάνε, με πολλές πιθανότητες να μην έμαθαν ποτέ −και γιατί δεν ενδιαφέρθηκαν να μάθουν− ότι στηριζόταν σε ένα ψέμα. Πριν από τους καφενέδες, στα social media, και όχι μόνο στη χώρα μας, είχαν διατυπωθεί πολλές απόψεις συνήθως καταγγελτικού χαρακτήρα, με τις οποίες δημιουργήθηκε μια πραγματικότητα η οποία βασιζόταν σε ένα ψεύτικο γεγονός. Η Αλγερινή δεν ήταν τρανς γυναίκα.
Οι λίγες ημέρες διεξαγωγής των Ολυμπιακών Αγώνων αποδείχτηκαν γενικότερα η χαρά των διακινητών fake news. Μεγάλα ειδησεογραφικά δίκτυα σε όλο τον κόσμο δεν προλάβαιναν να διαψεύδουν πληροφορίες που είχαν διακινηθεί από την πρώτη ημέρα των Ολυμπιακών. Σε αυτές τις λίγες ημέρες γράφτηκαν και ειπώθηκαν, ανάμεσα στα άλλα, τα εξής:
Ο Πύργος του Άιφελ έμεινε χωρίς ρεύμα στη διάρκεια των Αγώνων. Η σχετική φωτογραφία που διακινήθηκε ήταν πραγματική, αλλά προερχόταν από τον Μάρτιο του 2021 όταν, στο πλαίσιο μιας συμβολικής εκστρατείας ευαισθητοποίησης για το κλίμα, είχαν σβήσει για λίγο τα φώτα στον Πύργο.
Ένας Αλγερινός αθλητής του τζούντο αποσύρθηκε από αγώνα με Ισραηλινό αντίπαλο σε ένδειξη διαμαρτυρίας για τον πόλεμο στη Γάζα. Η αλήθεια είναι ότι ο Αλγερινός αποκλείστηκε από τον αγώνα απλώς γιατί ήταν βαρύτερος από το επιτρεπόμενο όριο.
Ένα βίντεο, που διακινήθηκε και αυτό από τα social media, έδειχνε ομάδα χριστιανών να ψάλουν ύμνους στη Γαλλία λίγο μετά την έναρξη των Αγώνων. Το βίντεο είναι πραγματικό, αλλά γυρίστηκε τον Αύγουστο του 2022.
Ένα άλλο βίντεο έδειχνε έναν μαχητή της Χαμάς να απειλεί ότι η οργάνωση θα δράσει κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών Αγώνων με τρομοκρατικές ενέργειες. Ανώτερος αξιωματούχος της Χαμάς αρνήθηκε ότι το βίντεο προερχόταν από την οργάνωση και το χαρακτήρισε πλαστό.
Τα παραδείγματα είναι ενδεικτικά και αφορούν ένα μόνο γεγονός, τους Ολυμπιακούς. Μικρό το κακό, θα παρατηρούσε κάποιος, γρήγορα όλα αυτά θα ξεχαστούν. Δεν ισχύει αυτό. Με την ιστορία της Αλγερινής μποξέρ διαμορφώθηκαν απόψεις, επηρεάστηκαν μυαλά και εκφράστηκε έντονη φοβία για το διαφορετικό.
Παράλληλα, αν σε λίγες ημέρες διακινήθηκαν τόσες ψεύτικες ειδήσεις, κατανοεί κανείς τι συμβαίνει κάθε μέρα σε μεγαλύτερη διάρκεια χρόνου. Και αφορά σε όλα τα θέματα, πολιτικά, κοινωνικά, τα πάντα. Οι πληροφορίες που δεχόμαστε καθορίζουν την κοινωνική και πολιτική μας συμπεριφορά. Αν είναι ψεύτικες, καθορίζουν επιλογές και διαμορφώνουν συνειδήσεις με αντίστοιχο τρόπο.
Το πρόβλημα της διακίνησης των fake news μέσα από τα social media δεν είναι ελληνικό, αγγίζει όλες τις χώρες, ακόμα και της Ευρώπης. Όμως, έχουμε μια πρωτοτυπία: οι έρευνες δείχνουν ότι για την πλειονότητα μίας από τις κρίσιμες ηλικιακές ομάδες στη χώρα μας −το πιο δυναμικό κομμάτι της κοινωνίας, νέοι 15 έως 39 χρόνων− τα κοινωνικά δίκτυα είναι η πρώτη επιλογή για ενημέρωση.
Αλλά ακόμα και στις μεγαλύτερες ηλικίες η επιλογή των κοινωνικών δικτύων ακολουθεί από κοντά, μετά τους τηλεοπτικούς σταθμούς, όπου η ποιότητα της ενημέρωσης κρίνεται επίσης αμφισβητούμενη (Ευρωβαρόμετρο). Δεν συμβαίνει κάτι ανάλογο στην Ευρώπη, όπου τα παραδοσιακά Μέσα διατηρούν σε μεγάλο βαθμό την εγκυρότητά τους.
