ΣΤΟ ΤΗΛΕΟΠΤΙΚΟ προϊόν που συνδέθηκε με το όνομά του, όλα καλούνται να επιδειχθούν: γυναικεία στήθη, πλαστικά χείλη, σώματα με σολάριουμ, μάρκες καλλυντικών και ρούχων. Η αισθητική του μπερλουσκονισμού ήταν πάνω από όλα μια σιλικονάτη, κοσμική δεξιά των κρυμμένων κολπίσκων και των ιδιωτικών παλατιών όπου με κέφι και μπρίο (όπως έλεγε και η δική μας γλώσσα του '60 και του '70) εναλλάσσονταν το «όργιο» ή η «ρομαντζάδα». Και αυτά τα περίφημα μπούνγκα-μπούνγκα πάρτι που χρωμάτισαν τη μπερλουσκονιάδα δεν ήταν, λέει, απαραίτητα πορνογραφία αλλά και κάμποσο νοσταλγικό κιτς και ρετρό καντάδες ενός ανθρώπου που γερνούσε αλλά ήθελε πάντα να βρίσκεται στο κέντρο των εξελίξεων.
Ενώ όμως η αισθητική του ανδρός υπήρξε αυτή ενός τραγουδιστή σε κρουαζιερόπλοιο (πρώτος ρόλος του) ή ενός αρωματισμένου πλούσιου εραστή, ο Σίλβιο Μπερλουσκόνι υπήρξε ένα από τα πρόσωπα της σκοτεινής Ιταλίας. Το όνομά του θα βρεθεί στη λίστα των μελών της μασονικής στοάς Propaganda due (P2), ενός δικτύου ανθρώπων που συνένωνε ποικίλες εκδοχές παράλληλου κράτους και αόρατης εξουσίας: τους αρχηγούς των μυστικών υπηρεσιών, κάποιους επιφανείς τραπεζικούς και επιχειρηματικούς παράγοντες αλλά και μέλη της πολιτικής τάξης. Από τη δεκαετία του '60 ώς τις αρχές της δεκαετίας του '80 που αποκαλύπτονται οι συνωμοτικές χορογραφίες ανθρώπων σαν τον επιχειρηματία Λίτσιο Τζέλι ή τον τραπεζίτη Μικέλε Σιντόνα, είναι τα χρόνια της πιο επικίνδυνης κρίσης των θεσμών στην ιταλική δημοκρατία.
Ο Μπερλουσκόνι είναι ένας φιλόδοξος του real estate και άλλων επιχειρηματικών κινήσεων ο οποίος κινείται στις ράγες του παράλληλου κράτους. Μέχρι να εμπλακεί στην πολιτική ζωή ασκώντας καταλυτική επίδραση στην ιταλική δεξιά, ο Μπερλουσκόνι θα έχει επαφές με όλους εκείνους που ήθελαν μια ελεγχόμενη πολιτική και οικονομική τάξη στη χώρα: μια Ιταλία δίχως ισχυρές κοινωνικές οργανώσεις, πολιτικά κόμματα αρχών και μια ζωντανή σφαίρα ιδεών και κουλτούρας.
Φιγούρες της άκρας δεξιάς, μαφίες και προσωπικότητες από την κραταιή «Χριστιανική Δημοκρατία» χτίζουν πλέγματα διαφθοράς σχεδιάζοντας μια πολιτική εκτροπή. Στόχος τους ήταν η δημοκρατική πτέρυγα της κεντροδεξιάς (και ο ηγέτης της, Άλντο Μόρο) και το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα, που υπήρξε στην ουσία ένας χώρος υπεράσπισης των δημοκρατικών θεσμών και των κοινωνικών τους θεμελίων. Ο Μπερλουσκόνι είναι ένας φιλόδοξος του real estate και άλλων επιχειρηματικών κινήσεων ο οποίος κινείται στις ράγες του παράλληλου κράτους. Μέχρι να εμπλακεί στην πολιτική ζωή ασκώντας καταλυτική επίδραση στην ιταλική δεξιά, ο Μπερλουσκόνι θα έχει επαφές με όλους εκείνους που ήθελαν μια ελεγχόμενη πολιτική και οικονομική τάξη στη χώρα: μια Ιταλία δίχως ισχυρές κοινωνικές οργανώσεις, πολιτικά κόμματα αρχών και μια ζωντανή σφαίρα ιδεών και κουλτούρας.
Σε αυτό το σχέδιο, σύμμαχοι της «μεταπαραδοσιακής» λαϊκιστικής δεξιάς στάθηκαν η χειρότερη αριστερή τρομοκρατία αλλά και ένας ευρύτερος χώρος που περιφρονούσε βαθιά την αντιπροσωπευτική δημοκρατία, αποθεώνοντας την άμεση δράση εναντίον των θεσμών. Ο αντι-θεσμισμός των εξτρεμιστών της αριστεράς και ο κυνισμός των υπόγειων δικτύων μιας δεξιάς που δεν σεβόταν πια τίποτα συντονίστηκαν για να «κατασπαράξουν» το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα και όλα όσα αυτό εκπροσωπούσε: μια ηθική της εργασίας και της κοινωνικής συνεργασίας μαζί με την ενθάρρυνση της κριτικής σε διεφθαρμένα και σπάταλα μοντέλα μεγέθυνσης της οικονομίας. Το ηθικό παράδειγμα του Ενρίκο Μπερλίνγκουερ θα είναι στους αντίποδες του τυχοδιωκτικού οράματος του Μπερλουσκόνι: όραμα κυνικής μετάλλαξης των δημόσιων ηθών και πορεία αποσύνθεσης της ιδιότητας του πολίτη προς όφελος μιας δημοκρατίας των διασκεδαστών και των μαφιόζων.
Δεν πρέπει, έτσι, να βλέπουμε στον Μπερλουσκόνι κάτι ελαφρύ, ρηχό ή φαντεζί, μια υπερβολή κιτς ή τη μάσκα της μποτοξο-μεταμόρφωσης των τελευταίων χρόνων. Η αισθητική χειρουργική είναι απλώς ένα επεισόδιο του γήρατος του «Καβαλιέρε», συνηθισμένο και μάλλον αξιολύπητο για ανθρώπους αυτής της ματαιόδοξης κάστας. Πριν από την αισθητική χειρουργική, το κύριο είναι η πορεία ενός ανθρώπου μέσα σε ένα πεδίο αντιδημοκρατικών συνωμοσιών και ντροπιαστικών μυστικών. Φασιστικές σφαγές (με πράξεις μαζικής τρομοκρατίας) και τραπεζικά μυστικά, αποδεδειγμένες σχέσεις με δικτατορίες της Λατινικής Αμερικής ή με τη δική μας χούντα, διάβρωση του κράτους και των οργανισμών του, όλα αυτά αποτελούν τη μήτρα που γέννησε τον μπερλουσκονισμό.
Μια πλευρά της μεγαλοαστικής Ιταλίας δεν άντεχε ούτε τους φιλελεύθερους δημοκράτες της κεντροδεξιάς ούτε τον δημοκρατικό σοσιαλισμό που προώθησε το Ιταλικό Κομμουνιστικό Κόμμα. Από αυτή την άρνηση των πυλώνων μιας δημοκρατικής Ιταλίας θα εμπνευστεί και ο Μπερλουσκόνι για να οργανώσει μια αληθινή πολιτισμική αντίδραση. Πολύ πριν τον τραμπισμό, η πολιτική αισθητική του Ιταλού επιχειρηματία-πολιτικού θα ενσαρκώσει κάτι από τα όνειρα πολλών Ιταλών. Οι επιθυμίες για πλούτο, ευδαιμονία και ξέφρενο ατομικισμό θα βρουν αντιπροσώπευση, επιβράβευση και δικαίωση. Θα χτιστεί ένας άλλος λαϊκισμός, που δοξάζει την επιδεικτική χλιδή, την ατομική επιτυχία στα χρήματα και στο σεξ μαζί με την περιφρόνηση στις ιδέες, στην τέχνη και στα γράμματα. Η συνένωση του διασκεδαστή και του επιχειρηματία θα δώσει τη θέση της σε διάφορες άλλες συνθέσεις. Έτσι, το αρσενικό «παλιάς κοπής» και ο θαυμαστής του Βλαδίμηρου Πούτιν σμιλεύουν στην προσωπικότητα του Μπερλουσκόνι κάτι χοντροκομμένο και συγχρόνως ανάλαφρο αλλά με έναν σκοτεινό πυρήνα.
Ο άνθρωπος που πέθανε προχθές είναι όσα προσθέτουμε στο ύφος μιας ζωής γεμάτης από ένα αχόρταγο Εγώ, ένα Εγώ «ιμπεριαλιστικό» για περιουσιακά assets, ερωτικά θηράματα, εντυπωσιακές επιδείξεις. Ο Μπερλουσκόνι πήρε μαζί του πολλά από την Ιταλία των αφανών κύκλων με τα σκληρά τελετουργικά μύησης και τα σχέδια για κατάληψη του κράτους. Στην ποπ κουλτούρα θα ταυτιστεί κυρίως με την τηλεοπτική φαντασμαγορία και τις κατακτητικές χειρονομίες ενός κραυγαλέου σεξισμού, που συχνά περνούσε από το ψευτο-ιπποτικό στυλ στην ανοιχτή υποτίμηση των γυναικών. Προφανώς μιλάμε για ένα σύνολο ιδιοτήτων και προσωπείων. Και τα προσωπεία αυτά θα γεννήσουν μια ιδέα της πολιτικής και της δημοσιότητας, ένα πολιτισμικό ίχνος και μια αντίληψη για τον κόσμο που μόλυνε τον ορίζοντα μιας χώρας και μιας ιστορικής περιόδου. Κάποιοι φυσικά πενθούν την απώλειά του. Η αποτίμηση όμως δεν θα μπορούσε να μην είναι αυστηρή: το παράδειγμα του μπερλουσκονισμού χάραξε μια μεγάλη οπισθοδρόμηση από την οποία οι Ιταλοί δεν έχουν συνέλθει ακόμα.
