ΤΑ ΚΕΙΜΕΝΑ ΤΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ πάντοτε πρωτοσέλιδο στο ιστορικό αμερικανικό περιοδικό «The Atlantic». Οι έρευνές του πυροδοτούν συχνά συζητήσεις και σχολιάζονται ευρέως απ’ όλα τα media του κόσμου. Με το συγγραφικό του έργο έχει κερδίσει τη φήμη ενός απ’ τους κορυφαίους δημοσιογράφους παγκοσμίως που ασχολούνται με θέματα που αφορούν την καινοτομία, τα μέσα ενημέρωσης και τον πολιτισμό. Αναμφίβολα, πρόκειται για μία από τις πιο επιδραστικές φωνές στο τοπίο των μέσων μαζικής ενημέρωσης σήμερα. Το βιβλίο του «Hit makers: The science of popularity in an age of distraction» έχει επαινεθεί πολλές φορές για την πρωτοτυπία και το βάθος του. Συγχρόνως, επιμελείται το «Plain English», ένα podcast που αναλύει θέματα σχετικά με την πολιτική, την οικονομία και τον πολιτισμό με σαφήνεια και διασκεδαστικό ύφος. Ο Ντέρεκ Τόμσον είναι γνωστός για την ικανότητά του να εξετάζει πολύπλοκες ιδέες και να τις περνάει σε ελκυστικές και εύληπτες αφηγήσεις. Το έργο του επικεντρώνεται σε όλα αυτά που διαμορφώνουν τη σύγχρονη ζωή, συμπεριλαμβανομένων των επιπτώσεων της τεχνολογίας, των οικονομικών αλλά και της ψυχολογίας στη λήψη αποφάσεων.
Πριν από λίγο καιρό στο πρωτοσέλιδο άρθρο του με τίτλο «Ο αντικοινωνικός αιώνας» (The anti-social century) στο «Atlantic» περιέγραψε με ευκρινή τρόπο τον αντίκτυπο της ψηφιοποίησης, αναφέρθηκε στην απομόνωση της μοντέρνας επικοινωνίας καθώς και στην ιδιωτικοποίηση του ελεύθερου χρόνου και της αναψυχής. Ουσιαστικά, ανέδειξε ένα απ’ τα σημαντικότερα προβλήματα της εποχής μας, τη μοναξιά και το αυξημένο αίσθημα αποσύνδεσης από τη σύγχρονη ζωή. Ανατρέχοντας στο δοκίμιό του, οι αναγνώστες θα διαπιστώσουν με στατιστικά στοιχεία και λεπτομερή ανάλυση τους λόγους που η κοινωνική αλληλεπίδραση αλλά και οι ανθρώπινες σχέσεις εξασθενούν χρόνο με τον χρόνο εξαιτίας της αυξανόμενης εξάρτησης από την τεχνολογία, τις ψηφιακές πλατφόρμες και της εικονικής επικοινωνίας.
Η ζωή μας ουσιαστικά είναι 10λεπτες εμπειρίες σε ακολουθία. Αυτό είναι όλο. Ο τρόπος που βλέπετε τα λεπτά της ώρας είναι ο τρόπος που ζείτε τις δεκαετίες σας. Και νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό να θυμόμαστε ότι τα σύντομα κεφάλαια κοινωνικοποίησης που βιώνουμε μπορούν να είναι πραγματικά όμορφα.
Μ’ αυτή την αφορμή τον αναζήτησα για συνέντευξη. Όταν μιλήσαμε, ο διακεκριμένος δημοσιογράφος βρισκόταν στο σπίτι του στο Τσάπελ Χιλ της Βόρειας Καρολίνας. Από την αρχή της συνομιλίας μας διακρίνω μια πολύ ευγενική προσωπικότητα με λόγο άμεσο και κατανοητό. Μιλά γρήγορα, είναι ευδιάθετος, απίστευτα ευφυής, έχει ιδιαίτερη αίσθηση του χιούμορ και διεισδυτική σκέψη.
Η δημοσιογραφική του διαδρομή είχε ως αφετηρία μια υποτροφία, χάρη στην οποία έγινε δεκτός ως ασκούμενος στο εμβληματικό περιοδικό. Όπως τονίζει, όλες οι αιτήσεις που είχε στείλει μέχρι τότε για πρόσληψη σε διάφορα μέσα ενημέρωσης είχαν απορριφθεί. Έκτοτε, φρόντισε να αξιοποιήσει την ευκαιρία που του δόθηκε από το «Atlantic». Το ερευνητικό του βλέμμα και η ικανότητά του να συνδέει διαφορετικές ιδέες, τάσεις και δεδομένα τού χάρισαν πολύ σύντομα τη φήμη ενός ανερχόμενου αστέρα της δημοσιογραφίας. Με την πάροδο των ετών έγραψε εκτενώς για θέματα που αφορούν την αυτοματοποίηση και το μέλλον της εργασίας, τις ραγδαίες αλλαγές που επιφέρει η παγκοσμιοποίηση, την επιστήμη της δημοτικότητας αλλά και για το τι αιχμαλωτίζει τη φαντασία του κοινού, κερδίζοντας όχι μόνο ένα αφοσιωμένο αναγνωστικό κοινό αλλά και πολυάριθμες διακρίσεις.
Από την αρχή τού θυμίζω ότι στο τελευταίο του κείμενο διερευνά την αυξανόμενη τάση για κοινωνική απομόνωση και ατομικισμό στον 21ο αιώνα. Επίσης, ο συγγραφέας επισημαίνει ότι υπάρχει ανάγκη για ισορροπία ώστε να προωθηθούν οι γνήσιες ανθρώπινες σχέσεις και να καταπολεμηθεί η διάχυτη αίσθηση απομόνωσης στη σύγχρονη κοινωνία. Άραγε, ζούμε σε έναν «αντικοινωνικό αιώνα»; Τι πιστεύει; «Χωρίς αμφιβολία, ναι. Σύμφωνα με ομοσπονδιακές έρευνες, ποτέ άλλοτε δεν περνούσαμε περισσότερο χρόνο μόνοι μας και λιγότερο χρόνο με το να κοινωνικοποιούμαστε. Οι έφηβοι σήμερα περνούν το ένα τρίτο των πιο δημιουργικών ωρών τους κοιτάζοντας μια οθόνη. Οι μαθητές γυμνασίου έχουν λιγότερους φίλους απ’ ό,τι παλιότερα και περνούν λιγότερο χρόνο με αυτούς. Οι γονείς ξοδεύουν περισσότερο χρόνο με τα παιδιά τους και πολύ λιγότερο γνωρίζοντας τους γείτονές τους», απαντά.
Σπεύδω να τον ρωτήσω τη πιστεύει για την εποχή που ζούμε. Με ξεκάθαρο τρόπο, υποστηρίζει: «Είναι προφανές ότι ζούμε σ’ έναν αντικοινωνικό αιώνα. Αλλά δεν είναι μόνο αυτό. Τις επόμενες δεκαετίες τουλάχιστον τρία ακόμα κρίσιμα θέματα θα διαμορφώσουν και θα επηρεάσουν σημαντικά τον κόσμο μας. Πρώτον, η μείωση της γονιμότητας θα σημάνει τη συρρίκνωση πολλών χωρών, εκτός κι αν στραφούν στη μετανάστευση. Αλλά η τοξικότητα που κυριαρχεί στην πολιτική της μετανάστευσης θα τις δυσκολέψει να επικεντρωθούν εκεί, επομένως θα παίξει καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξή τους. Δεύτερον, η αύξηση της κλιματικής αλλαγής θα προκαλέσει πιο χαοτικά καιρικά φαινόμενα, αυξάνοντας το κόστος ζωής και δημιουργώντας παράλληλα νέες ανησυχίες για το πώς θα αποδεσμεύσουμε την ενέργειά μας από τον άνθρακα χωρίς να αυξήσουμε τις τιμές της. Τρίτον, η τεχνητή νοημοσύνη θα δημιουργήσει μια δύσκολη σε επίπεδο πρόβλεψης σειρά προκλήσεων που θα αφορά την εργασία των υπαλλήλων και την εθνική ασφάλεια, καθώς κατασκευάζουμε ένα σύστημα νοημοσύνης που σε πολλές περιπτώσεις μπορεί να επιτύχει εκεί που δεν μπορούν οι άνθρωποι».
Υπάρχει λύση; «Ναι. Όσο μπορείτε δώστε βάρος στις μικρές αποφάσεις. Για παράδειγμα, όλοι οι άνθρωποι, ακόμα και οι πιο εσωστρεφείς, γίνονται πολύ πιο ευτυχισμένοι από τις σύντομες συναντήσεις που έχουν στην καθημερινότητά τους είτε στο τρένο είτε με υπαλλήλους στο εκάστοτε κατάστημα που επισκέπτονται. Η ζωή μας ουσιαστικά είναι 10λεπτες εμπειρίες σε ακολουθία. Αυτό είναι όλο. Ο τρόπος που βλέπετε τα λεπτά της ώρας είναι ο τρόπος που ζείτε τις δεκαετίες σας. Και νομίζω ότι είναι πολύ σημαντικό να θυμόμαστε ότι τα σύντομα κεφάλαια κοινωνικοποίησης που βιώνουμε μπορούν να είναι πραγματικά όμορφα. Μπορούν στ’ αλήθεια να μεταμορφώσουν όμορφα την εμπειρία μας και τους ανθρώπους γύρω μας. Πιστεύω, λοιπόν, ότι δεν πρέπει να υποτιμάτε τη δύναμη αυτών των μικρών χειρονομιών», εξηγεί.
Η συνομιλία μας οδηγείται ανεπαίσθητα και στην επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Τι είναι αυτό που θα αλλάξει στις ΗΠΑ και στον κόσμο; «Νομίζω ότι ο αντικοινωνικός αιώνας τροφοδότησε ξεκάθαρα το φαινόμενο Τραμπ. Και είναι ξεκάθαρο ότι ο Ντόναλντ Τραμπ λειτουργεί πλέον ως ένα είδος avatar που επωάζεται επειδή βλέπει συνεχώς εχθρούς. Ευδοκιμεί επειδή αποξενώνει τον “ξένο” και αυτό το μετατρέπει σε κυρίαρχη πολιτική. Εμπλέκει την Αμερική σ’ έναν διαρκή αγώνα: "Εμείς εναντίον των άλλων". Συγχρόνως, πρέπει να ανησυχήσει πολύ τους δημοκρατικούς το γεγονός ότι ο νυν Πρόεδρος θεωρείται πλέον ο πιο σημαντικός πολιτικός αυτής της εποχής στην αμερικανική πολιτική. Οι συντηρητικοί βρίσκονται σε μια κατάσταση ευφορίας όσον αφορά τη δεύτερη θητεία του Τραμπ. Υπάρχει τεράστια εμπιστοσύνη στη δεξιά ότι το ρεπουμπλικανικό κόμμα θα αναδιαμορφώσει σύντομα την Αμερική. Αλλά θυμάμαι πάντα ότι κάθε Πρόεδρος των ΗΠΑ στον 21ο αιώνα έχει γίνει εξαιρετικά αντιδημοφιλής μέσα στα δύο πρώτα χρόνια και υποψιάζομαι ότι ο συνασπισμός Τραμπ θα βρεθεί αντιμέτωπος με πολλαπλές προκλήσεις, ως εκ τούτου δύσκολα θα κρατηθεί ενωμένη μια ετερόκλητη ομάδα συντηρητικών που εργάζονται εναντίον της ανάπτυξης και μια ομάδα τεχνο-ουτοπιστών που τάσσονται υπέρ της», αποσαφηνίζει.
Σε πολλά κείμενά του έχει διερευνήσει γιατί προϊόντα και ιδέες γίνονται δημοφιλή στους ανθρώπους. Μάλιστα, έχει εισαγάγει την έννοια του «κώδικα με τέσσερα γράμματα», του «MAYA», ακρωνυμίου του «Most Advanced, Yet Acceptable» (πιο προηγμένο, αλλά αποδεκτό). Σε μια εποχή γεμάτη εικόνες πώς μπορούμε να επιστρέψουμε στις λέξεις; «Είναι βέβαιο ότι δεν θα επιστρέψουμε στον κόσμο των λέξεων. Οι εικόνες έχουν κερδίσει και θα συνεχίσουν να κερδίζουν. Αυτά τα πράγματα απλώς συμβαίνουν και κατά τη γνώμη μου δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Η ηχογραφημένη μουσική κέρδισε τις παρτιτούρες. Ο τυπωμένος λόγος έβαλε τέλος στην εποχή της απομνημόνευσης ποιημάτων», αναφέρει.
Αυτό που τον ξεχωρίζει όσον αφορά τη δημοσιογραφική του ταυτότητα είναι ότι αντλεί διαρκώς στοιχεία από τα οικονομικά, την ψυχολογία και την Ιστορία, καταθέτοντας νέες ιδέες για οικουμενικά ζητήματα. Είτε εξηγεί την άνοδο των πλατφορμών streaming είτε την παρακμή των παραδοσιακών βιομηχανιών, το έργο του χαρακτηρίζεται από μια άσβεστη περιέργεια που βρίσκει απήχηση τόσο στους αναγνώστες όσο και στους ακροατές. Καθώς το τοπίο των μέσων ενημέρωσης συνεχίζει να εξελίσσεται, ο ίδιος, όπως του αρέσει να λέει, θέλει να παραμένει στην πρώτη γραμμή και να προσαρμόζεται στις νέες μορφές δημοσιογραφικού λόγου. Και σίγουρα επιδιώκει να μένει πιστός στην κύρια αποστολή του, να δώσει νόημα σε έναν κόσμο που αλλάζει ραγδαία.
Τι του αρέσει και τι όχι σήμερα στη δημοσιογραφία; «Λατρεύω το γεγονός ότι οι ειδικοί με τους οποίους θέλω να μιλάω και να ακούω έχουν πλέον τις δικές τους ιστοσελίδες και podcast. Νομίζω ότι αυτό είναι μια τάση που έχει τη δυνατότητα να κάνει τον κόσμο πολύ πιο έξυπνο. Τώρα, αυτό που δεν μου αρέσει είναι το γεγονός ότι οι υπερασπιστές θεωριών συνωμοσίας έχουν επίσης πολύ μεγαλύτερο ακροατήριο απ’ ό,τι παλιότερα». Στο σημείο αυτό τον ρωτάω αν πιστεύει ότι το ποιοτικό περιεχόμενο πρέπει να πληρώνεται. Διευκρινίζει: «Ναι, αλλά αυτό δεν μπορεί να επηρεάζει τον εκάστοτε δημοσιογράφο και σε προσωπικό επίπεδο δεν μπορεί να εξαρτάται από σένα και το κείμενό του. Άλλωστε, ο κόσμος δεν θα συμφωνήσει ποτέ στο τι είναι ποιότητα και ποιοτικό κείμενο».
Πώς γίνεται τα άρθρα του να είναι πάντοτε τόσο ελκυστικά; Με ευχάριστο ύφος εξηγεί: «Αρχικά, πρέπει να δημιουργείς το πλαίσιο του θέματος, να μπορείς να αντιληφθείς τι είναι αυτό που θα κεντρίσει την προσοχή του αναγνώστη. Ταυτόχρονα, να βρεις με ποιους τρόπους θα το εμπλουτίσεις ώστε να έχει ενδιαφέρον για το κοινό. Το σημαντικό είναι να υιοθετείς μια νέα προοπτική για το εκάστοτε άρθρο σου κι αυτό να διακρίνεται από ένταση και δημιουργικότητα. Προσωπικά, πάντοτε μου άρεσαν τα απροσδόκητα θέματα. Γράφω για όσα με ερεθίζουν και προκαλούν στο μυαλό μου εκρήξεις έμπνευσης. Επίσης, πιστεύω ότι όταν ενσωματώνεις στο θέμα σου περισσότερες ιστορίες βοηθάς τους αναγνώστες να συνδεθούν συναισθηματικά και διανοητικά με το υλικό σου. Οι άνθρωποι ελκύονται πάντα από συναρπαστικές αφηγήσεις που μοιάζουν μεν αναγνωρίσιμες αλλά, όταν ξεκινήσουν να τις διαβάζουν, τους δημιουργείς μια αίσθηση άνεσης και τους κρατάς σε εγρήγορση. Αν έδινα έναν τίτλο σε όλο αυτό που σου περιγράφω, θα τον συμπύκνωνα στο εξής: να σκέφτεσαι και να γράφεις με τη δύναμη της απλότητας. Άλλωστε, έχεις να ανταγωνιστείς το TikTok, το YouTube και τα podcasts, τα οποία έχουν αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο λέγονται και καταναλώνονται οι ιστορίες, δίνοντας έμφαση σε πιο σύντομες, πιο οπτικοποιημένες και διαδραστικές μορφές».
Λίγο πριν τον αποχαιρετήσω τον ρωτώ αν διάβασε κάτι πρόσφατα που του άρεσε πολύ. Με ενθουσιασμό μου λέει: «Λάτρεψα πολύ το βιβλίο “Όταν παύουμε να καταλαβαίνουμε τον κόσμο” του Χιλιανού συγγραφέα Μπενχαμίν Λαμπατούτ». Πώς αποφασίζει ποιο θα είναι το επόμενο θέμα του; «Προσπαθώ να περιμένω μέχρι να πάθω εμμονή με κάτι για να γράψω γι’ αυτό. Γι’ αυτό σε όλους τους δημοσιογράφους το μόνο που έχω να πω είναι να μη σταματήσουν να είναι φιλοπερίεργοι». Κλείνοντας, προλαβαίνω να αναφέρω τη λέξη ευτυχία. Τι σημαίνει για εκείνον; «Ευτυχισμένος είσαι όταν έχεις βρει την απόλυτη ισορροπία μεταξύ της πολύωρης εργασίας σου καθημερινά και του ελεύθερου χρόνου», καταλήγει.
