ΟΛΑ ΤΑ ΜΕΧΡΙ ΣΤΙΓΜΗΣ στοιχεία δείχνουν ότι ο Ν.Μ., ο Μαροκινός οικονομικός μετανάστης που κατηγορείται ως διακινητής και οδηγός της λέμβου που συγκρούστηκε με σκάφος του Λιμενικού κατά το πρόσφατο πολύνεκρο δυστύχημα στη Χίο, είναι αθώος, υποστηρίζει ο Δημήτρης Χούλης, που μαζί με τον συνάδελφό του Αλέξη Γεωργούλη ανέλαβαν τη νομική του εκπροσώπηση, με τον πρώτο να δέχεται δημόσια επίθεση από τον ίδιο τον υπουργό Μετανάστευσης Θάνο Πλεύρη (σ.σ. την εν λόγω επίθεση καταδίκασε και ο ΔΣΑ). Συζητήσαμε μαζί του για τη στοχοποίηση που δέχεται ακόμα μία φορά, για το έωλο των κατηγοριών που αποδίδονται στον εντολέα του, για τις ομοιότητες που παρουσιάζει η υπόθεσή του με ανάλογες υποθέσεις, καθώς και για άλλες πτυχές του μεταναστευτικού-προσφυγικού.
― Υπήρξε καταρχάς προσωπική επίθεση εναντίον σου από τον υπουργό Μετανάστευσης Θάνο Πλεύρη, που δήλωσε ότι «ο συγκεκριμένος νομικός και γνωστός υπερασπιστής των δικαιωμάτων του ανθρώπου είναι μέλος ΜΚΟ που πάει να κατηγορήσει το Λιμενικό», συνέκρινε δε την υπεράσπιση του κατηγορούμενου που ανέλαβες με αυτή ενός βιαστή.
Καταρχάς δεν είμαι μέλος καμιάς ΜΚΟ και ήταν λίγο περίεργη η φάση να ασχολείται ένας ολόκληρος υπουργός με έναν δικηγόρο σε ένα ακριτικό νησί, που προσπαθεί απλώς να κάνει τη δουλειά του. Θυμίζει την προ ετών επίθεση που υπέστην το ’21 από τον τότε υπουργό Μετανάστευσης Νότη Μηταράκη, ο οποίος, αφότου συνόδευσα κάποιους ευρωβουλευτές στη Σάμο και τους ενημέρωσα για τις προσφυγικές ροές στην περιοχή και τις επαναπροωθήσεις που επιχειρούνται, είχε παραγγείλει να ερευνηθούν μέσω ΑΑΔΕ όλοι οι προσωπικοί μου λογαριασμοί σε βάθος πενταετίας για τυχόν χρήματα που υποτίθεται ότι λάμβανα από διακινητές, από ΜΚΟ ή/και από μετανάστες. Έλεγξαν από το τάδε ποσό που μου έβαλε φίλος για να πληρώσει το μερίδιό του σε εστιατόριο όπου συντρώγαμε μέχρι κάποια χρήματα που μου έβαλε η μάνα μου, ακόμα και ποσά της τάξης του 0,01 λεπτού, χωρίς βέβαια να βρουν κανένα ενοχοποιητικό στοιχείο∙ με φορτώσανε όμως πρόστιμα με διάφορες δικαιολογίες. Έφαγα έξι μήνες σε προσφυγές στην ΑΑΔΕ και δύο χρόνια τώρα τραβιέμαι στα δικαστήρια με αυτή την υπόθεση. Για να μην αναφερθώ στις τρεις άρσεις του τηλεφωνικού μου απορρήτου και τις δικογραφίες που σχηματίστηκαν εναντίον μου, τρεις κακουργηματικές και μια πλημμεληματική, οι οποίες έχουν όλες αρχειοθετηθεί, διότι βεβαίως δεν βρέθηκε κανένα επιβαρυντικό στοιχείο σε βάρος μου. Η διαφορά είναι ότι εκείνη η «εκστρατεία» εναντίον μου είχε γίνει αθόρυβα, ενώ εδώ έχουμε εξαρχής μια ευθεία επίθεση σε δημόσια θέα με στόχο την τρομοκράτησή μου. Διότι άλλο πράγμα είναι ένας έστω εκβιαστικός φορολογικός έλεγχος και άλλο μια στοχοποίηση που μπορεί να παρακινήσει ακόμα και σε βία. Αυτός είναι και ο λόγος που τα λέω δημόσια όλα αυτά, διότι κατά τα άλλα καμία δημοσιότητα δεν επιθυμώ, δεν ήρθα να ζήσω στη Σάμο για να γίνομαι πρωτοσέλιδο, αλίμονο!
«Ο εντολέας μου έχει ήδη κηρυχθεί "ένοχος", όχι από κάποιο αρμόδιο δικαστικό όργανο αλλά από τον ίδιο τον υπουργό. Και η δημόσια συζήτηση που έχει ανοίξει δεν αφορά αυτές τις κραυγαλέες παρατυπίες αλλά τους υποτιθέμενους "προδότες" και "εθνομηδενιστές", άσχετα αν εκείνοι που μας κατηγορούν είναι τελικά που εκθέτουν τη χώρα διεθνώς».
― Εντύπωση όμως έκανε και το γεγονός ότι ο κ. υπουργός, παρότι νομικός και ο ίδιος, αμφισβήτησε ευθέως το τεκμήριο αθωότητας του Μαροκινού Ν.Μ., κηρύσσοντάς τον προκαταβολικά ένοχο για διακίνηση ανθρώπων.
Ακριβώς, και αυτό που συζητούσα με τον βοηθό μου εδώ στο νησί είναι ότι αργά ή γρήγορα, ό,τι κι αν γίνει, η Ελλάδα θα καταδικαστεί στο ΕΔΔΑ, όπου είμαστε αποφασισμένοι να πάμε την υπόθεση του ναυαγίου της Χίου, για την παραβίαση του τεκμηρίου αθωότητας καταρχάς. Όμως οι πολλές καταδίκες που έχει ήδη μαζέψει η Ελλάδα από το ΕΔΔΑ και άλλους ευρωπαϊκούς θεσμούς δεν φαίνεται να συγκινούν τους κυβερνώντες, οι οποίοι επιμένουν στις ίδιες τακτικές. Ο εντολέας μου έχει ήδη κηρυχθεί «ένοχος», όχι από κάποιο αρμόδιο δικαστικό όργανο αλλά από τον ίδιο τον υπουργό. Και η δημόσια συζήτηση που έχει ανοίξει δεν αφορά αυτές τις κραυγαλέες παρατυπίες αλλά τους υποτιθέμενους «προδότες» και «εθνομηδενιστές», άσχετα αν εκείνοι που μας κατηγορούν είναι τελικά που εκθέτουν τη χώρα διεθνώς.
― Υπήρξαν κι εκείνοι που ρωτούσαν «τι δουλειά είχες» να αναλάβεις εσύ την υπόθεση, αφού μάλιστα ζεις στη Σάμο και όχι στη Χίο.
Αυτό είναι ένα παραπλανητικό καταρχάς ερώτημα, καθώς οποιοσδήποτε νομικός μπορεί να αναλάβει οποιαδήποτε υπόθεση στην επικράτεια, χωρίς να απαιτείται καμία «αιτιολόγηση». Συμβαίνει, έπειτα, ήδη από το 2010 να αναλαμβάνω υποθέσεις μεταναστών και προσφύγων, υπάρχει επομένως μια εμπειρία. Τη συγκεκριμένη υπόθεση ανέλαβε αρχικά ο πολύ αξιόλογος Χιώτης συνάδελφος Αλέξης Γεωργούλης, και εκείνος με παρακάλεσε να τον συνδράμω – έχουμε αντιληφθεί οι νομικοί που δουλεύουμε στο πεδίο τα οφέλη της συνεργασίας σε τέτοιες υποθέσεις. Κι εγώ στη θέση του θα έκανα το ίδιο, ώστε να μη σηκώνω μόνος το βάρος των επιθέσεων και των αντιπαραθέσεων ακόμα και από μέρος των τοπικών κοινωνιών. Υπόψη βέβαια ότι εμείς πήγαμε και βρήκαμε τον Μαροκινό κατηγορούμενο, δεν μας έψαξε αυτός, ούτε μας πλήρωσε με χρήματα άγνωστης προέλευσης, όπως ισχυρίστηκαν κάποιοι. Εκείνος δεν είχε ούτε μια δεύτερη αλλαξιά, τα ρούχα που φορούσε στην απολογία τού τα προμήθευσε ο Αλέξης.
― Τι κατηγορίες αντιμετωπίζει και τι ποινές προβλέπονται αν κριθεί ένοχος;
Παράνομη διακίνηση, πρόκληση ναυαγίου, παράνομη είσοδο στη χώρα αλλά και «βία κατά υπαλλήλων», από την οποία προήλθαν οι τραυματισμοί των δύο λιμενικών, μια κατηγορία τουλάχιστον υπερβολική! Οι ποινές που προβλέπονται μόνο για τις δύο πρώτες είναι ισόβια για καθέναν ξεχωριστά από όσους ανθρώπους χάθηκαν και δεκαπέντε χρόνια για κάθε μεταφερόμενο.
― Ο κατηγορούμενος πώς βρέθηκε ανάμεσα στους επιβάτες της λέμβου και τι ακριβώς λέει ο ίδιος για το τραγικό περιστατικό;
Καταρχάς να πούμε ότι ο ίδιος, που είναι οικονομικός μετανάστης από πολύ φτωχή οικογένεια, μιλά μόνο αραβικά –έχει σημασία αυτό, γιατί κάποιοι επιζώντες κατέθεσαν ότι ο διακινητής μιλούσε τουρκικά– και η μετάφραση της συνομιλίας μας μαζί του έγινε στο Λιμεναρχείο Χίου, όπου τον είχαν, μέσω κινητού. Είχε πάει, μας είπε, ενάμιση μήνα πριν, στην Κωνσταντινούπολη με πτήση από το Μαρόκο, με σκοπό να περάσει οδικώς στην Ευρώπη μέσω Βουλγαρίας – δεν προτίμησε να προσπαθήσει μέσω Ισπανίας γιατί φοβάται τη θάλασσα. Στη συγκεκριμένη λέμβο βρέθηκε γιατί εκεί εν τέλει τον κατεύθυνε το κύκλωμα των διακινητών και άπαξ και σε δρομολογήσουν δεν έχεις επιλογές, ούτε μπορείς να φέρεις αντιρρήσεις, σε απειλούν μέχρι και με εκτέλεση. Είχε, λέει, μαζί του το διαβατήριό του με τις τουρκικές θεωρήσεις, ένα κινητό και 400 ευρώ που χάθηκαν στη θάλασσα.
― Είναι, λοιπόν, αθώος;
Δεν ήμουν μπροστά στο περιστατικό για να επιβεβαιώσω ρητά αν οδηγούσε ή όχι τη λέμβο, όλα όμως τα στοιχεία –το ότι δεν μιλά τουρκικά, το ότι δεν αναγνωρίστηκε ουσιαστικά από κανέναν μάρτυρα, η φωτογραφία της βυθισμένης λέμβου, τα χτυπήματα πάνω στην οποία αριστερά στο πλάι δείχνουν ξεκάθαρα ότι δεν εμβόλισε αυτή το σκάφος του Λιμενικού, μάλλον το αντίθετο συνέβη– συγκλίνουν στην αθωότητά του. Το ότι το σκάφος του Λιμενικού έχει προφανείς ευθύνες για το δυστύχημα, όχι από πρόθεση αλλά από εσφαλμένους χειρισμούς στην προσπάθειά του να αποτρέψει τη λέμβο, το ομολογούν μέχρι και ναύαρχοι όπως ο Νίκος Σπανός. Όλες άλλωστε οι μαρτυρίες συγκλίνουν ότι δεν υπήρξε κανένα ηχητικό σήμα, ούτε άναψε κάποιος προβολέας κατά την προσέγγιση. Αν, έπειτα, ο Ν.Μ. κρατούσε όντως το τιμόνι, θα έπρεπε να είχε τραυματιστεί σοβαρά κατά τη σύγκρουση, δεν είχε όμως ούτε γρατζουνιά, δεν τραυματίστηκαν όσοι κάθονταν στη λιγότερο εκτεθειμένη πλευρά της λέμβου, όπως εκείνος. Όσο για τον πραγματικό οδηγό, το πιθανότερο είναι ότι συγκαταλέγεται στα θύματα.
― Γράφτηκε ότι κάποιοι επιζώντες αναγνώρισαν αρχικά τον Ν.Μ. ως οδηγό της λέμβου αλλά μετά αναίρεσαν.
Ναι, έχοντας συμπεράνει αυθαίρετα ότι αυτός είναι ο ένοχος λόγω εθνικότητας, καθώς όλοι οι άλλοι επιβαίνοντες ήταν Αφγανοί, έδειξαν στις 9 το πρωί στους επιζώντες δύο φωτογραφίες του στο νοσοκομείο που τους είχαν, για να τον αναγνωρίσουν. Άνθρωποι, υπόψη, σε κατάσταση σοκ, που είτε είχαν τραυματιστεί οι ίδιοι, είτε είχαν χάσει δικούς τους ανθρώπους και που κανένα λόγο δεν θα είχαν να καλύψουν κάποιον που θα θεωρούσαν ένοχο. Από όσους ρώτησαν, δύο μόνο τον αναγνώρισαν, παρότι ο ένας εξ αυτών περιέγραφε τον οδηγό τους ως μετρίου αναστήματος, όταν ο εντολέας μας είναι 1,92! Την επομένη η ανακρίτρια, έχοντας πιο καλές φωτογραφίες του Ν.Μ., πήγε στους ίδιους ανθρώπους και τους ξαναρώτησε για επιβεβαίωση – ούτε τότε τον αναγνώρισε κανείς, μια γυναίκα που αρχικά ήταν θετική πήρε πίσω την ομολογία της, ενώ τον δεύτερο που τον αναγνώρισε, παρότι τον είχε χαρακτηρίσει μετρίου αναστήματος, τον είχαν μεταφέρει από το νησί, κάτι πολύ σπάνιο σε τόσο σύντομο διάστημα – δεν μπορούσα να μη θυμηθώ εδώ ότι και εκείνος ο πρόσφυγας που υπέδειξε τέσσερις ανήλικους για την πυρκαγιά της Μόριας το 2020, παιδιά που έφαγαν δέκα χρόνια κάθειρξη και κρατούνταν μέχρι την αθώωσή τους πέρσι στο Εφετείο λόγω αμφιβολιών, είχε «εξαφανιστεί» την επόμενη μέρα από το νησί. Αλλά και στην Πύλο είχαμε ανάλογα περιστατικά, που παραπέμπουν σε τακτικές «πες μας αυτό που θέλουμε και θα έχεις ιδιαίτερη μεταχείριση» από πλευράς των αρχών. Υπόψη εδώ ότι τις προανακριτικές καταθέσεις στη Χίο είχε πάρει το Λιμενικό ως μη όφειλε, καθότι εμπλεκόμενο στο συμβάν, η δε παρουσία ενστόλων σίγουρα στρεσάρει ανθρώπους που βρίσκονται σε τέτοια κατάσταση σε μια ξένη χώρα. Παρ’ όλα αυτά, όπως είπα, κανείς δεν αναγνώρισε τον Ν.Μ. ενώπιον της ανακρίτριας.
Μετά το ’15, με την κορύφωση της προσφυγικής κρίσης, οι αλληλέγγυες οργανώσεις ήταν πολύ επιφυλακτικές στο να στηρίζουν ανθρώπους που κατηγορούνταν ως διακινητές, γιατί θα φάνταζε πράγματι ασύμβατο να υπερασπίζεται κανείς ταυτόχρονα και τον πρόσφυγα και τον διακινητή – εκεί ποντάρει και ο Πλεύρης για να συκοφαντήσει τους αλληλέγγυους. Σταδιακά όμως έγινε αντιληπτό ότι οι πραγματικοί διακινητές, πολλοί από τους οποίους ήταν Τούρκοι, άρχισαν να «εξαφανίζονται» και ως διακινητές χαρακτηρίζονταν πλέον κάποιοι πρόσφυγες «στον σωρό» που είτε αυτόβουλα είτε –το συνηθέστερο– επειδή τους εξανάγκαζαν οι πραγματικοί διακινητές, όπως πολλοί εξ αυτών κατήγγειλαν, αναλάμβαναν το πηδάλιο. Οι ίδιοι οι διακινητές δεν έμπαιναν πλέον στις βάρκες για να περάσουν απέναντι, λόγω των αυστηρών ποινών που προβλέπονται, ή, αν έμπαιναν, εγκατέλειπαν τους πρόσφυγες εν πλω και επέστρεφαν με άλλο σκάφος. Όλα αυτά δεν είναι απλοί ισχυρισμοί προσφύγων, αλλά μαρτυρίες που έχουν γίνει δεκτές και σε δικαστήρια.
― Ένα παράδειγμα είναι οι δεκάδες νεαροί Σουδανοί που κατηγορήθηκαν αυθαίρετα ως διακινητές στις πρόσφατες προσφυγικές αφίξεις στην Κρήτη, με κάποιους εξ αυτών να έχουν ήδη αθωωθεί πανηγυρικά.
Αυτό είναι πράγματι ένα θαυμάσιο παράδειγμα και για τον λόγο ότι δεν υπάρχουν «one way» διακινητές, η απόσταση μεταξύ Λιβύης και Κρήτης είναι μεγάλη και κανείς τους δεν θα έπαιρνε τέτοιο ρίσκο.
― Είχες, θυμάμαι, δραστηριοποιηθεί και στην υπόθεση του πολύνεκρου ναυαγίου της Πύλου, στο οποίο επίσης είχαν αποδοθεί αυθαίρετα κατηγορίες για διακίνηση σε επιζώντες από την Αίγυπτο.
Ναι, την περίοδο εκείνη έκανα διάφορα ταξίδια στο πλαίσιο της ιδιότητάς μου, για τα οποία κανείς δεν «αναρωτιούνταν». Η υπόθεση του ναυαγίου της Πύλου υπήρξε κομβική, καθώς εκεί, λόγω και του αριθμού των εμπλεκομένων, έγινε φανερό ότι έπρεπε να υπάρξει στενότερη συνεργασία μεταξύ των νομικών. Οι οκτώ συνάδελφοι που βρεθήκαμε εκεί και δουλέψαμε αφιλοκερδώς συνειδητοποιήσαμε ότι έπρεπε να αναδείξουμε σε ζήτημα αιχμής αυτό των προσφύγων που «βαφτίζονταν» διακινητές στην προσπάθεια του κράτους να παρουσιάσει «έργο».
― Δεν θυμάμαι, πάντως, να καταδικάστηκε εν τέλει στην Πύλο κανείς κατηγορούμενος για διακίνηση.
Όχι, αφού τους έβγαλαν «στα κάγκελα», εν τέλει αθωώθηκαν όλοι. Και εδώ, όπως και σε όλες τις άλλες ανάλογες υποθέσεις, μαζί και της Χίου, πολύ σημαντική είναι η συνεισφορά ανθρώπων που συμπαραστέκονται και συγκεντρώνουν χρήματα για τη νομική εκπροσώπηση των θυμάτων. Όχι για τις δικές μας αμοιβές, που επαναλαμβάνω ότι δεν παίρνουμε –όχι γιατί είμαστε «υπεράνω χρημάτων», κανείς δεν θέλει να εργάζεται δωρεάν, υπάρχουν ωστόσο και άλλες προτεραιότητες στη ζωή–, αλλά για τα δικαστικά έξοδα και ό,τι άλλο χρειαστεί. Και είναι συγκινητική η ανταπόκριση∙ όταν είχε γίνει κάλεσμα για τα νομικά έξοδα των Σύρων προσφύγων που κατηγορήθηκαν ψευδώς ότι ξεκίνησαν τη μεγάλη φωτιά στον Έβρο μέσα σε έξι ώρες μαζεύτηκαν 6.000 ευρώ!
― Μια και αναφέρθηκες στον Έβρο, ισχύει ότι η Τουρκία εργαλειοποιεί το μεταναστευτικό;
Ναι, υπάρχει μια βάση σε αυτό, οι πολύ φτηνές πτήσεις που προσφέρει σε χώρες της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής προσελκύουν πολλούς μετανάστες και πρόσφυγες που στη συνέχεια «διοχετεύονται» προς την Ευρώπη. Παράνομα βέβαια, καθώς δεν υπάρχει νόμιμη οδός, όπως θα όφειλε. Πολλοί κερδίζουν πολλά από αυτή την κατάσταση.
― Πότε αναμένεται η δίκη του Ν.Μ.;
Κοιτάξτε, ο άνθρωπος αυτός θα μείνει προφυλακισμένος τουλάχιστον έναν χρόνο, κάτι που από μόνο του είναι βαρύ. Το καλό είναι ότι η ανακρίτρια έχει ενσκήψει με μεγάλη σοβαρότητα στην υπόθεση, θα αναζητήσει μάλιστα και τον «εξαφανισμένο» μάρτυρα και, αν και εκείνος αποσύρει την αρχική κατάθεσή του, μπορεί αλλάξει τους όρους της προσωρινής κράτησης του εντολέα μας ώστε να αφεθεί ελεύθερος μέχρι το δικαστήριο, στο οποίο είμαι σχεδόν σίγουρος ότι θα αθωωθεί λόγω αμφιβολιών.
