ΕΧΕΙ ΠΑΝΤΑ κάτι χυδαίο, κωμικοτραγικό και εξευτελιστικά «φτηνιάρικο» – παρά τα ιλιγγιώδη νούμερα που γεμίζουν την ατμόσφαιρα – η τελετουργία των δημοπρασιών που κάνουν κάθε τόσο οι μεγάλοι οίκοι, μετατρέποντας την αγοραπωλησία της υψηλής τέχνης σε όργιο «ξεπλύματος» και την ίδια την τέχνη σε ένα είδος real estate. Ο κόσμος γνωρίζει πλέον τον Βαν Γκογκ, τον Πικάσο και τον Μιρό όχι τόσο από τα έργα τους, αλλά από τη θέση που έχουν καταλάβει στο «χρηματιστήριο της τέχνης» κι από τα ρεκόρ που καταρρίπτουν στις δημοπρασίες. Και, όπως σχεδόν με οτιδήποτε άλλο συμβαίνει στις μέρες μας, η κατάσταση πάει από το κακό στο χειρότερο. Για την τέχνη, όχι για το high-end παζάρι των δημοπρασιών, καθώς τα ρεκόρ συνεχίζουν να σπάνε το ένα μετά το άλλο. Μετά από τέσσερα χρόνια «αστάθειας», οι οίκοι δημοπρασιών διανύουν μια επιτυχημένη σεζόν, όπως σημείωνε ένα πρόσφατο άρθρο στους New York Times, το οποίο επισήμαινε επίσης ότι το χάσμα ανάμεσα στους υπερπλούσιους και τους υπερ-υπερπλούσιους αγοραστές βαθαίνει διαρκώς.
Οι δημοπρασίες δεν έχουν να κάνουν με το να βλέπεις, να νιώθεις ή να σκέφτεσαι. Η τέχνη απογυμνώνεται από κάθε νόημα και τοποθετείται γυμνή στο σφυρί, με μόνο την τιμή να την ορίζει.
Πριν από μερικές μέρες, σε δημοπρασία του οίκου Christie’s στη Νέα Υόρκη, ο πίνακας «Number 7A, 1948» του Τζάκσον Πόλοκ πωλήθηκε έναντι 181 εκατομμυρίων δολαρίων, καταγράφοντας νέο ρεκόρ για έργο του «πάπα» του αφηρημένου εξπρεσιονισμού, και πλέον θεωρείται το τέταρτο ακριβότερο έργο τέχνης που έχει πωληθεί σε δημοπρασία. Με αφορμή τη δημοπρασία αυτή, ο διάσημος Αμερικανός κριτικός τέχνης Τζέρι Σαλτζ, γράφοντας στο New York, ξέσπασε σε έναν δριμύ και γλαφυρό «φιλιππικό» κατά των δημοπρασιών των μεγάλων οίκων, που είχε τίτλο “Seeing Red” («Βλέποντας κόκκινο»), σημειώνοντας μεταξύ άλλων:
Σχεδόν τίποτα από όσα συμβαίνουν στις δημοπρασίες έργων τέχνης υψηλού προφίλ σαν αυτές που πραγματοποιήθηκαν αυτή την εβδομάδα δεν έχει καμία απολύτως σχέση με την τέχνη. Οι δημοπρασίες δεν έχουν να κάνουν με το να βλέπεις, να νιώθεις ή να σκέφτεσαι. Η τέχνη απογυμνώνεται από κάθε νόημα και τοποθετείται γυμνή στο σφυρί, με μόνο την τιμή να την ορίζει. Οι δημοπρασίες είναι τελετουργίες στις οποίες το χρήμα εκδηλώνει τον πόθο για τον ίδιο του τον εαυτό. Η τέχνη διευρύνει τη συνείδηση, εμβαθύνει την εμπειρία, αποσταθεροποιεί τη βεβαιότητα. Οι δημοπρασίες τα υποβιβάζουν όλα αυτά σε ένα είδος άγριου σπορ για τους υπερπλούσιους — μια σεάνς που μεταδίδεται μέσω streaming, όπου το κεφάλαιο χειροκροτεί τον εαυτό του, ενώ όλοι οι άλλοι προσποιούνται ότι γίνονται μάρτυρες ενός πολιτισμικού γεγονότος... Σα να είναι ο συμπυκνωμένος πλούτος τεκμήριο πολιτιστικής σπουδαιότητας…
Έργα που χαρακτηρίζονται ως αριστουργήματα είναι πιθανό να εξαφανιστούν σε ιδιωτικές συλλογές για πολλά χρόνια, προτού ξαναγίνουν ορατά στο κοινό, πιθανότατα σε κάποια δημοπρασία. Μέχρι το τέλος της βραδιάς, έργα τέχνης αξίας άνω του ενός δισεκατομμυρίου δολαρίων είχαν αλλάξει χέρια μέσα σε λίγες ώρες...
Οι οίκοι δημοπρασιών προσποιούνται ότι πρόκειται απλώς για την «αγορά της τέχνης». Δεν είναι αγορά. Είναι μια ισχνή ολιγαρχία: μια ντουζίνα παγκόσμιων πλειοδοτών, μια χούφτα megadealers, διάφοροι οίκοι δημοπρασιών και ένας συνεχώς διευρυνόμενος κύκλος συμβούλων, ειδικών, influencers και παρασίτων που τρέφονται από την εγγύτητά τους σε απίστευτο χρήμα…
Όλο αυτό το θέαμα μοιάζει ιδιαίτερα γκροτέσκο μέσα στην πνευματική ατμόσφαιρα της εποχής μας, όπου η χυδαιότητα έχει γίνει επιδίωξη και κάθε ανθρώπινο εγχείρημα μεταφράζεται σε θέαση, clickbait, branding και επιρροή. Η αίθουσα δημοπρασιών μοιάζει πλέον με κάτι ανάμεσα σε κλειστή πολιτική συγκέντρωση και σε πυγμαχικό αγώνα που παρακολουθεί κανείς από ιδιωτική σουίτα. Νιώθω μια βαθιά θλίψη στις δημοπρασίες. Σαν κάτι να πεθαίνει ή να χάνεται. Ή να αδειάζει από νόημα και να μετατρέπεται σε μαγνητάκι για το ψυγείο…. Είναι η στιγμή που η τιμή γίνεται φόρμα. Ένας Πόλοκ παύει πλέον να είναι μεγαλειώδης και γίνεται «ο Πόλοκ των 181 εκατομμυρίων δολαρίων». Ένας Ρόθκο γίνεται ανάχωμα στον πληθωρισμό. Ένας Banksy γίνεται o διακοσμητικός, ενοχικός σπόγγος ενός «προοδευτικού» ολιγάρχη.
