Ο εμπορικός πόλεμος μεταξύ των ΗΠΑ του Ντόναλντ Τραμπ και της Κίνας έχει ένα κομβικό σημείο σύγκρουσης: τα ορυκτά σπάνιων γαιών. Πρόκειται για έναν κρίσιμο τομέα πρώτων υλών με τεράστια γεωπολιτική και τεχνολογική σημασία.
Τον περασμένο μήνα, ο Ντόναλντ Τραμπ αναζωπύρωσε το ενδιαφέρον για τη Γροιλανδία, λέγοντας ότι οι ΗΠΑ «τη χρειάζονται πολύ». Ο λόγος είναι σαφής: η περιοχή διαθέτει πλούσια κοιτάσματα κρίσιμων ορυκτών, όπως και η Ουκρανία, με την οποία ο Τραμπ υπέγραψε επίσης μια συμφωνία για σπάνιες γαίες.
Τι είναι οι σπάνιες γαίες που θέλει ο Ντόναλντ Τραμπ;
Οι σπάνιες γαίες είναι 17 μεταλλικά στοιχεία του περιοδικού πίνακα, τα οποία περιλαμβάνουν το σκάνδιο, το ύττριο και τις λανθανίδες. Παρά το όνομά τους, δεν είναι τόσο σπάνιες όσο φαίνεται – βρίσκονται σε αφθονία στο φλοιό της Γης, αλλά είναι δύσκολο και δαπανηρό να εξαχθούν και να επεξεργαστούν, με σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Χρησιμοποιούνται σχεδόν παντού: από smartphones, ανεμογεννήτριες και LED μέχρι μπαταρίες ηλεκτρικών αυτοκινήτων, μαγνητικούς τομογράφους (MRI) και θεραπείες καρκίνου. Είναι επίσης απολύτως αναγκαίες για το αμερικανικό στρατιωτικό οπλοστάσιο – από τα μαχητικά F-35 μέχρι πυραύλους Tomahawk και δορυφόρους.
Η Κίνα κυριαρχεί απόλυτα. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), το 61% της παγκόσμιας παραγωγής προέρχεται από κινεζικά ορυχεία, ενώ το Πεκίνο ελέγχει το 92% της παγκόσμιας επεξεργασίας. Οι ΗΠΑ δεν διαθέτουν τις υποδομές για να διαχωρίσουν τα βαρέα στοιχεία – ακόμη και όταν εξάγονται από αμερικανικά ορυχεία, αποστέλλονται στην Κίνα για επεξεργασία.
Η διευθύντρια του Προγράμματος Ασφάλειας Κρίσιμων Ορυκτών στο CSIS, Gracelin Baskaran, επισημαίνει ότι «μέχρι και φέτος, ακόμη και τα βαρέα στοιχεία που εξορύσσαμε στην Καλιφόρνια πήγαιναν στην Κίνα για διαχωρισμό».
Γιατί οι σπάνιες γαίες έχουν σημασία στον εμπορικό πόλεμο του Ντόναλντ Τραμπ;
Μετά τις υψηλές δασμολογικές επιβαρύνσεις που επέβαλε η κυβέρνηση Τραμπ στην Κίνα τον Απρίλιο, το Πεκίνο διατήρησε τον έλεγχο εξαγωγών σε επτά σπάνιες γαίες και σχετιζόμενα προϊόντα. Η Ουάσιγκτον θεωρεί αυτό ως παραβίαση της εμπορικής ανακωχής που είχε συμφωνηθεί στη Γενεύη.
Η εξάρτηση των ΗΠΑ από την Κίνα είναι βαθιά: σύμφωνα με στοιχεία του Γεωλογικού Ινστιτούτου των ΗΠΑ, το 70% των εισαγωγών σπάνιων γαιών μεταξύ 2020 και 2023 προερχόταν από την Κίνα.
Για να μειώσει την εξάρτησή της από την Κίνα, η Ουάσιγκτον στρέφεται σε νέους εταίρους. Η Ουκρανία θεωρείται δυνητικός προμηθευτής, αν και το μεταλλευτικό της σύστημα είναι ακόμα στα σπάργανα. Όπως τονίζει η Baskaran, «δεν υπάρχει ακόμα σαφής καταγραφή για το τι είναι οικονομικά αξιοποιήσιμο εκεί».
Η Γροιλανδία, από την άλλη, αποτελεί ελκυστικό στόχο λόγω των τεράστιων αποθεμάτων κάτω από τους πάγους της, ενώ και η Σαουδική Αραβία μπαίνει στο παιχνίδι, καθώς επενδύει σε εξορυκτική τεχνολογία.
Η σύγκρουση ΗΠΑ–Κίνας για τις σπάνιες γαίες είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια εμπορική διαμάχη. Πρόκειται για μια παγκόσμια μάχη ελέγχου σε έναν στρατηγικό τομέα που καθορίζει το μέλλον της τεχνολογίας, της ενέργειας και της άμυνας.
Οι σπάνιες γαίες μπορεί να είναι «αόρατες» στον καταναλωτή, αλλά πλέον βρίσκονται στο επίκεντρο μιας νέας ψυχρής σύγκρουσης.
Με πληροφορίες από CNN
