Την ώρα που μαίνεται ο πόλεμος του Ισραήλ με τη Χαμάς, πληθαίνουν οι κατηγορίες για παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και από τις δύο πλευρές, ενώ γίνονται εκκλήσεις προκειμένου αυτό να τηρηθεί.
Εν μέσω της φρίκης των επιθέσεων της Χαμάς και της «απάντησης» του Ισραήλ με το σφυροκόπημα της Λωρίδας της Γάζας, ο Guardian επιχειρεί να απαντήσει ποιο είναι το πλαίσιο του διεθνούς δικαίου το οποίο πρέπει να εφαρμόζεται σε έναν πόλεμο ή μια ένοπλη σύγκρουση.
«Οι άμαχοι δεν πρέπει να μπαίνουν στο στόχαστρο»
Οι επιτρεπόμενες μέθοδοι και τα μέσα του πολέμου ορίζονται από το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο, το οποίο περιλαμβάνει τις συμβάσεις της Γενεύης του 1949 και τα συμπληρωματικά πρωτόκολλά τους από το 1977.
Η κεντρική αρχή του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου είναι πως οι άμαχοι δεν πρέπει να μπαίνουν στο στόχαστρο. Επιπλέον, ορίζει ότι μία επίθεση δεν πρέπει να πραγματοποιηθεί «αν αναμένεται να προκαλέσει απώλειες ζωών αμάχων, τραυματισμούς αμάχων, ζημιές σε μη στρατιωτικά αντικείμενα ή συνδυασμό αυτών», που θα ήταν υπέρμετρες σε σχέση με τα αναμενόμενα στρατιωτικά οφέλη.
Υπάρχουν πολλές ακόμη διατάξεις, οι οποίες επίσης απαγορεύουν την ομηρία, την υπέρμετρη καταστροφή ή ιδιοποίηση περιουσιακών στοιχείων και τις επιθέσεις σε νοσοκομεία. Άλλη διάταξη ορίζει πως πρέπει να επιτρέπεται η πρόσβαση σε ανθρωπιστική βοήθεια σε αμάχους που την έχουν ανάγκη.
Η αυτοάμυνα
Το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο αναφέρεται και στις συνθήκες υπό τις οποίες τα κράτη μπορεί να καταφύγουν στον πόλεμο ή στη χρήση ένοπλης βίας.
Η αυτοάμυνα, την οποία επικαλείται το Ισραήλ για την απάντησή του στις επιθέσεις της Χαμάς, είναι μία από τις αιτιολογίες για πόλεμο. Το άρθρο 51 του χάρτη του ΟΗΕ αναφέρει ότι υπάρχει αυτό το δικαίωμα «αν συμβεί ένοπλη επίθεση».
Όμως, η άσκηση του δικαιώματος της αυτοάμυνας υπόκειται στο διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο. Δηλαδή, η άσκησή του δεν επιτρέπει σε ένα κράτος να προσφεύγει σε άνευ ορίων μέσα.
«Το Ισραήλ έχει το δικαίωμα στην άμυνα, αλλά αυτό πρέπει να γίνει σύμφωνα με το διεθνές ανθρωπιστικό δίκαιο», επεσήμανε την Τρίτη ο ύπατος εκπρόσωπος της ΕΕ για την εξωτερική πολιτική, Ζοζέπ Μπορέλ.
Τα διεθνή εγκλήματα
Επίσης υπάρχει το διεθνές ποινικό δίκαιο. Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο έχει δικαιοδοσία για άτομα αναφορικά με εγκλήματα πολέμου, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και γενοκτονία και, σε περιορισμένο βαθμό, για το έγκλημα της επίθεσης (η διεξαγωγή ενός παράνομου πολέμου).
Το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ορίζει τα εγκλήματα πολέμου ως «βαριές παραβιάσεις των Συμβάσεων της Γενεύης», όπως και «άλλες σοβαρές παραβιάσεις των νόμων που ισχύουν σε μια διεθνή ένοπλη σύγκρουση». Αυτό περιλαμβάνει παραβιάσεις του διεθνούς ανθρωπιστικού δικαίου.
Τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας περιλαμβάνουν τη δολοφονία, την εξόντωση, την απέλασή ή τη διά της βίας μεταφορά πληθυσμού όταν αυτό διαπράττεται «στο πλαίσιο μιας εκτεταμένης ή συστηματικής επίθεσης εναντίον πληθυσμού αμάχων, με γνώση αυτής της επίθεσης».
Τα εγκλήματα πολέμου και τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας φαίνεται πιθανότερο να είναι αυτά που θα ερευνηθούν στο πλαίσιο αυτής της ένοπλης σύγκρουσης, σημειώνει ο Guardian.
Και οι δύο πλευρές έχουν κατηγορηθεί για γενοκτονία- αν και είναι πιο δύσκολη η δίωξη για αυτό το έγκλημα σύμφωνα με τη βρετανική εφημερίδα- καθώς απαγορεύονται «ενέργειες που διαπράττονται με σκοπό να καταστραφεί- ολοκληρωτικά ή εν μέρει- μια εθνοτική, εθνική, φυλετική ή θρησκευτική ομάδα».
Σε αντίθεση με τα εγκλήματα πολέμου, τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και η γενοκτονία δεν είναι απαραίτητο να συνδεθούν με μία ένοπλη σύγκρουση, σημειώνει ο Guardian.
Το Ισραήλ δεν είναι μέλος του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, αλλά η Παλαιστίνη έγινε το 2015. Έτσι, το δικαστήριο μπορεί να έχει δικαιοδοσία για εγκλήματα που διαπράττονται σε παλαιστινιακά εδάφη- από οποιαδήποτε εθνικότητα- και από Παλαιστίνιους- εντός ή εκτός των εδαφών αυτών.
Το 2021 το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο ξεκίνησε έρευνα για φερόμενα εγκλήματα πολέμου στα παλαιστινιακά εδάφη, τόσο από Ισραηλινούς όσο και από Παλαιστίνιους, μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια του πολέμου του 2014. Το Ισραήλ αντιστάθηκε σθεναρά σε αυτή την έρευνα.
