Μία Ισπανική γαλέρα του 1698, ένας θησαυρός αξίας δισεκατομμυρίων ευρώ και η μάχη για την ιδιοκτησία του, ανάμεσα σε δύο κράτη, μία αμερικανική εταιρεία και τους αυτόχθονες πληθυσμούς της Λατινικής Αμερικής: Μπορεί να ακούγεται σαν μία από τις περιπέτειες του Indiana Jones, αλλά είναι πέρα μα πέρα αληθινό.
Ο λόγος για την ισπανική γαλέρα Σαν Χοσέ, που βυθίστηκε από το βρετανικό ναυτικό το μακρινό 1708, παίρνοντας μαζί της στα βάθη του ωκεανού μεγάλες ποσότητες από χρυσό, ασήμι και σμαράγδια, με αξία που υπολογίζεται έως και τα $18 δισεκατομμύρια.
Σήμερα, κείτεται στον πυθμένα της θάλασσας κοντά στις ακτές της Κολομβίας, όμως πέρα από την λατινοαμερικανική χώρα, ο θησαυρός διεκδικείται και από την κυβέρνηση της Ισπανίας, καθώς, όπως υποστηρίζουν, ανήκε και μεταφερόταν από πλοίο της ισπανικής Αρμάδας.
Το ταξίδι του San Jose ξεκίνησε από τον Παναμά, το 1708, με προορισμό το λιμάνι της Καρταχένα στην Κολομβία, προτού περάσει τον Ατλαντικό και πίσω στην Ισπανία.
Όμως την συγκεκριμένη περίοδο μαινόταν πόλεμος ανάμεσα στο Βρετανικό στέμμα και το Ισπανικό βασίλειο και έτσι, όταν το βρετανικό Βασιλικό ναυτικό εντόπισε την γαλέρα, προσπάθησε να την αναχαιτίσει. Στην ναυμαχία που ακολούθησε, οι Βρετανοί κατά λάθος χτύπησαν την πυριτιδαποθήκη του Σαν Χοσέ, με αποτέλεσμα αυτό να εκραγεί και να βουλιάξει μέσα σε μερικά λεπτά, μαζί με 600 ανθρώπινες ψυχές.
Η τύχη της γαλέρας αγνοούνταν μέχρι την δεκαετία του 80', όταν η Glocca Mora, μία αμερικανική εταιρεία που ειδικεύεται στην ανάσυρση αντικειμένων από τον βυθό, ανακοίνωσε ότι είχε εντοπίσει την τοποθεσία της. Η πρότασή τους προς τους Κολομβιανούς ήταν απλή: «Εμείς θα σηκώσουμε τον θησαυρό από τον βυθό του ωκεανού και θα μοιραστούμε μαζί σας τα κέρδη».
Τελικά, οι δύο πλευρές δεν κατάφεραν να συμφωνήσουν μέχρι που, το 2015, η κολομβιανή κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι είχε βρει το ναυάγιο του Σαν Χοσέ χωρίς την βοήθεια της Glocca Mora, πλέον γνωστή ως Sea Search Armada. Φυσικά, οι Αμερικανοί δεν ήταν και πολύ ευχαριστημένοι με αυτή την εξέλιξη, οπότε η υπόθεση έφτασε στα δικαστήρια.
Πλέον, η Sea Search Armada ψάχνει το δίκιο της στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, όπου ισχυρίζονται ότι, μετά από μελέτες, ο θησαυρός αξίζει από 7 μέχρι και 18 δισεκατομμύρια δολάρια.
Ωστόσο, τα χρυσά και ασημένια νομίσματα που βρίσκονται μέσα στο Σαν Χοσέ διεκδικούνται και από κάποιους αυτόχθονες πληθυσμούς του Περού και της Βολιβίας, καθώς όπως υποστηρίζουν, οι Ισπανοί εξόρυξαν τα πολύτιμα μέταλλα από τις Άνδεις.
«Ο πλούτος προήλθε από τα ορυχεία του Ποτοσί, στα βουνά της Βολιβίας» λέει ο Σάμιουελ Φλόρες, που εκπροσωπεί την φυλή Qhara Qhara, στην Βολιβία.
Βέβαια, δεν λείπουν και οι φωνές που θεωρούν ότι όσα δισεκατομμύρια και να βρίσκονται μέσα στη γαλέρα, το Σαν Χοσέ πλέον αποτελεί τον υδάτινο τάφο 600 ανθρώπων και άρα πρέπει να αφεθεί ανέγγιχτο.
Προς το παρόν, το ναυάγιο παραμένει στην ίδια κατάσταση που βρίσκεται εδώ και πάνω από τρεις αιώνες. Αλλά για αυτό δεν ευθύνεται η ευαισθησία όσων διεκδικούν τον θησαυρό του, αλλά το ασαφές νομικό πλαίσιο που αφορά τέτοιες περιπτώσεις.
Το 1982 τα Ηνωμένα Έθνη υιοθετήσαν την Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία όμως εστιάζει πολύ περισσότερο στο τι συμβαίνει στην επιφάνεια και όχι στον βυθό. Έτσι, το 2001 ήρθε η σύμβαση της Unesco για την Υποβρύχια Πολιτιστική Κληρονομία, αλλά χώρες όπως οι ΗΠΑ και η Κολομβία αρνήθηκαν να την υπογράψουν, ακριβώς γιατί μπορεί να είναι εμπόδιο σε περιπτώσεις όπως αυτή του Σαν Χοσέ.
«Επί του παρόντος, το νομικό πλαίσιο δεν είναι ούτε ξεκάθαρο, ούτε εκτενές» δήλωνει ο Michail Risvas, καθηγητής νομικής στο πανεπιστήμιο του Σαουθάμπτον, στην Αγγλία.
«Πολύ φοβάμαι ότι το Διεθνές Δίκαιο δεν μπορεί να μας δώσει ξεκάθαρες απαντήσεις».
Παράλληλα, για αρκετούς αρχαιολόγους, δεν υπάρχει λόγος για απαντήσεις, διότι ο χρυσός θησαυρός πρέπει να παραμείνει στο εδώ και 300 χρόνια υπόγειο σπίτι του όχι μόνο για συναισθηματικούς, αλλά και επιστημονικούς λόγους.
Οπως λέει ο Juan Guillermo Martín, ένας κολομβιανός αρχαιολόγος: «Ο θησαυρός του Σαν Χοσέ πρέπει να παραμείνει στον βυθό του ωκεανού, μαζί με τις 600 ψυχές των ανθρώπων που πέθαναν εκεί. Ο θησαυρός είναι μέρος του ιστορικού πλαισίου και δεν έχει εμπορική αξία. Η αξία του είναι αυστηρά επιστημονική.»
Με πληροφορίες από BBC
