Η ένταση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν φέρνει στο προσκήνιο μνήμες από έναν άλλο πόλεμο που σημάδεψε βαθιά τη Μέση Ανατολή, την εισβολή στο Ιράκ το 2003.
Με αφορμή τον πόλεμο ΗΠΑ - Ιράν σήμερα, πολλοί αναλυτές βλέπουν ανησυχητικές ομοιότητες ανάμεσα στις δύο συγκρούσεις, τόσο στα επιχειρήματα που χρησιμοποιούνται για τη στρατιωτική δράση όσο και στις γεωπολιτικές επιδιώξεις πίσω από αυτές.
Η εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ και η πτώση του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν
Στις 9 Απριλίου του 2003, κατεδαφίστηκε στο κέντρο της Βαγδάτης ένα άγαλμα του ηγέτη του Ιράκ, Σαντάμ Χουσεΐν. Η μεταλλική πλάκα στη βάση του αγάλματος αφαιρέθηκε και το μαρμάρινο βάθρο δέχτηκε χτυπήματα με βαριοπούλες.
Αρχικά, Ιρακινοί πολίτες προσπάθησαν να το ρίξουν μόνοι τους. Σκαρφάλωσαν πάνω στο άγαλμα και πέρασαν ένα σχοινί γύρω από τον λαιμό του, όμως δεν κατάφεραν να το γκρεμίσουν. Τελικά χρειάστηκε η βοήθεια Αμερικανών στρατιωτών, οι οποίοι με τη χρήση τεθωρακισμένου οχήματος το έριξαν στο έδαφος.
Η εικόνα αυτή έγινε σύμβολο της αλλαγής καθεστώτος στο Ιράκ. Οι δυνάμεις των ΗΠΑ και των συμμάχων τους, είχαν ξεκινήσει την εισβολή μόλις 20 ημέρες νωρίτερα, με μια εκτεταμένη εκστρατεία βομβαρδισμών και μια απόπειρα εξόντωσης της ηγεσίας μέσω πυραυλικών επιθέσεων που στόχευαν προσωπικά τον Χουσεΐν.
Τρεις εβδομάδες αργότερα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Τζορτζ Μπους, εμφανίστηκε πάνω σε ένα αμερικανικό αεροπλανοφόρο, μπροστά από ένα πανό που έγραφε «Mission Accomplished». Ωστόσο, η πραγματικότητα αποδείχθηκε πολύ διαφορετική.
Πώς ο πόλεμος των ΗΠΑ στο Ιράκ άλλαξε τη Μέση Ανατολή
Ο πόλεμος στο Ιράκ άφησε βαθιά τραύματα, πυροδοτώντας μια αλυσίδα εξελίξεων που γρήγορα ξέφυγαν από τον έλεγχο. Υπολογίζεται ότι περίπου 461.000 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους από αιτίες που σχετίζονται με τη σύγκρουση την περίοδο 2003-2011, ενώ το συνολικό κόστος για τις ΗΠΑ έφτασε τα 3 τρισεκατομμύρια δολάρια.
Η εισβολή δεν άλλαξε μόνο το Ιράκ. Αναδιαμόρφωσε την ισορροπία δυνάμεων στη Μέση Ανατολή και επηρέασε βαθιά την εμπιστοσύνη των πολιτών προς τους πολιτικούς στις χώρες που συμμετείχαν στον πόλεμο. Σήμερα, καθώς οι ΗΠΑ εμπλέκονται σε μια νέα σύγκρουση στην περιοχή, πολλοί βλέπουν ανησυχητικές ομοιότητες με το παρελθόν.
Τα κίνητρα για την εισβολή στο Ιράκ ήταν πολλά και συχνά αλληλεπικαλύπτονταν, με βασικό στόχο την αλλαγή καθεστώτος. Για ορισμένους συνεργάτες του προέδρου Τζορτζ Μπους, ο πόλεμος αποτελούσε μια «εκκρεμότητα» από τον Πόλεμος του Κόλπου, όταν ο Σαντάμ Χουσεΐν εκδιώχθηκε από το Κουβέιτ αλλά παρέμεινε στην εξουσία στο Ιράκ. Υπήρχε όμως και μια προσωπική διάσταση καθώς ο πατέρας του Μπους, είχε ηγηθεί εκείνης της εκστρατείας και αργότερα αποκαλύφθηκε σχέδιο δολοφονίας του από το καθεστώς του Χουσεΐν.
Άλλοι υποστήριζαν ότι η ανατροπή του Ιρακινού ηγέτη ήταν αναγκαία για λόγους ανθρωπίνων δικαιωμάτων, εξαιτίας της βίας που είχε ασκήσει εναντίον του ίδιου του λαού του, ακόμη και με χρήση χημικών όπλων εναντίον Κούρδων αμάχων τη δεκαετία του 1980.
Η κατάσταση άλλαξε δραματικά μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου του 2001, όταν σχεδόν 3.000 άνθρωποι σκοτώθηκαν στις ΗΠΑ. Αν και το Ιράκ δεν είχε εμπλοκή στις επιθέσεις, η συζήτηση για στρατιωτική δράση εναντίον του εντάθηκε.
Τελικά, η βασική δικαιολογία για τον πόλεμο ήταν ότι το Ιράκ διέθετε όπλα μαζικής καταστροφής, πυρηνικά, χημικά ή βιολογικά. Η απειλή αυτή χρησιμοποιήθηκε για να πειστεί η κοινή γνώμη στις ΗΠΑ και στη Βρετανία, όμως τέτοια όπλα δεν βρέθηκαν ποτέ.
Γιατί στο στόχαστρο βρίσκεται σήμερα το Ιράν - Τι σχεδιάζουν οι ΗΠΑ για την επόμενη ημέρα
Μεταξύ των στόχων που έχουν αναφέρει μέλη της κυβέρνησης Τραμπ είναι η αποδυνάμωση των στρατιωτικών δυνατοτήτων του Ιράν, η αποτροπή απόκτησης όπλων μαζικής καταστροφής, η πιθανή αλλαγή καθεστώτος και η στήριξη του ιρανικού λαού απέναντι στην κυβέρνηση.
Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα του πολέμου στο Ιράκ ήταν η έλλειψη σαφούς σχεδίου για την περίοδο μετά την ανατροπή του καθεστώτος του Χουσεΐν. Η αρχική στρατιωτική νίκη ακολούθησε από χρόνια κατοχής, εξέγερσης και εμφύλιας βίας, και οι συνέπειές της σφράγισαν τη Μέση Ανατολή για δεκαετίες.
Σήμερα οι ΗΠΑ δηλώνουν ότι δεν θέλουν να επαναλάβουν το ίδιο σενάριο.
Ωστόσο, χωρίς χερσαίες δυνάμεις, η ανατροπή ενός καθεστώτος γίνεται πολύ πιο δύσκολη. Ένα από τα βασικά μαθήματα του Ιράκ είναι ότι είναι πολύ πιο εύκολο να καταστρέψεις ένα κράτος σε πόλεμο παρά να το ανοικοδομήσεις μετά.
Παρότι το Ιράκ και το Ιράν είναι πολύ διαφορετικές χώρες, παραμένει ανοιχτό το ερώτημα αν έχουν ληφθεί τα σωστά διδάγματα. Μέχρι στιγμής δεν υπάρχει σαφές σχέδιο για την «επόμενη ημέρα» στο Ιράν, και η στρατηγική φαίνεται να βασίζεται στον αυτοσχεδιασμό, αφήνοντας στον πρόεδρο Τραμπ τη δυνατότητα να καθορίσει πότε θα ανακηρυχθεί μια μορφή «νίκης».
Οι πόλεμοι όμως είναι εγγενώς απρόβλεπτοι. Οι συνέπειές τους μπορεί να διαρκέσουν δεκαετίες και να επηρεάσουν όχι μόνο τις εμπλεκόμενες χώρες, αλλά και τη διεθνή πολιτική σκηνή.
Με πληροφορίες από BBC
