Οι διαπραγματεύσεις των ΗΠΑ με το Ιράν, με στόχο τον περιορισμό του πυρηνικού του προγράμματος, θεωρούνταν από πολλούς κρίσιμες για τη διατήρηση της ειρήνης στη Μέση Ανατολή. Τελικά, αποτέλεσαν το τέλειο προκάλυμμα για μια αιφνιδιαστική ισραηλινή επίθεση.
Λίγο πριν από τον έκτο γύρο συνομιλιών μεταξύ του απεσταλμένου της κυβέρνησης Τραμπ, Στιβ Γουίτκοφ, και Ιρανών αξιωματούχων, που είχε προγραμματιστεί για την Κυριακή στο Ομάν, Ισραηλινοί και Αμερικανοί αξιωματούχοι προειδοποίησαν για στρατιωτική δράση, αν το Ιράν δεν σταματούσε την παραγωγή σχάσιμου υλικού κατάλληλου για πυρηνικά όπλα. Ωστόσο, το Ισραήλ έπληξε πρώτο, επιτυγχάνοντας στρατηγικό αιφνιδιασμό με μια σειρά καταστροφικών χτυπημάτων που σκότωσαν τρεις κορυφαίους Ιρανούς στρατηγούς και βασικούς πυρηνικούς επιστήμονες, ενώ κατέστρεψαν και εγκαταστάσεις συνδεδεμένες με το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν.
Το πρωί της Παρασκευής, ο πρόεδρος Τραμπ έγραψε σε ανάρτηση του στα κοινωνικά δίκτυα: «Έδωσα στο Ιράν την ευκαιρία να συμφωνήσει, αλλά απλώς δεν τα κατάφεραν». Εξήγησε ότι τα ισραηλινά πλήγματα ήταν αποτέλεσμα της αδιαλλαξίας της Τεχεράνης και παρότρυνε το Ιράν να έρθει σε συμφωνία «πριν να μην έχει απομείνει τίποτα».
Για μήνες, ο Τραμπ είχε δείξει ότι επιθυμούσε μια διπλωματική λύση πριν προχωρήσει σε στρατιωτικά μέσα, και η προγραμματισμένη συνάντηση της Κυριακής στο Μουσκάτ θεωρούνταν ακόμη ένα κρίσιμο βήμα. Η απάντηση του Ιράν επρόκειτο να δοθεί στη συνάντηση, με αντικείμενο την πρόταση Γουίτκοφ για ένα πλαίσιο επίλυσης της διαμάχης. Οι δύο πλευρές παρέμεναν σε αδιέξοδο - οι ΗΠΑ επέμεναν ότι το Ιράν πρέπει να σταματήσει τον εμπλουτισμό ουρανίου, κάτι που η Τεχεράνη αρνούνταν κατηγορηματικά. Παρά τις ενδείξεις ότι μια ισραηλινή επίθεση γινόταν πιο πιθανή, οι περισσότεροι ανέμεναν τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων.
Την Πέμπτη, ο Τραμπ δήλωσε πως δεν πίστευε ότι η επίθεση ήταν επικείμενη, «αλλά θα μπορούσε κάλλιστα να συμβεί». Πρόσθεσε ότι Ουάσινγκτον και Τεχεράνη ήταν «αρκετά κοντά σε μια πολύ καλή συμφωνία», αλλά το Ιράν έπρεπε να υποχωρήσει περισσότερο. Μόλις λίγες ώρες αργότερα, το Ισραήλ εξαπέλυσε εκατοντάδες πολεμικά αεροσκάφη σε διαδοχικά κύματα επιθέσεων εναντίον στόχων σε όλο το Ιράν. «Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η αποστολή Γουίτκοφ συνέβαλε καθοριστικά στον αιφνιδιασμό», δήλωσε ο Ντένις Ρος, πρώην ανώτερος αξιωματούχος των ΗΠΑ για τη Μέση Ανατολή. «Οι Ιρανοί υπέθεσαν ότι το Ισραήλ δεν θα επιτεθεί όσο διαρκούσαν οι συνομιλίες και λίγες ώρες πριν τη συνάντηση».
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου φέρεται να είχε συζητήσει ενδεχόμενη επίθεση με τον Τραμπ την προηγούμενη Δευτέρα. Λίγο αργότερα, οι ΗΠΑ άρχισαν να απομακρύνουν διπλωμάτες και οικογένειες στρατιωτικών από περιοχές της Μέσης Ανατολής. Αξιωματούχοι της κυβέρνησης Τραμπ δήλωσαν στην Wall Street Journal ότι το Ισραήλ ήταν έτοιμο να χτυπήσει το Ιράν μέσα σε λίγες ημέρες. Αν και η Ουάσινγκτον ανέφερε ότι ο Γουίτκοφ σκόπευε να παραστεί στις συνομιλίες της Κυριακής, η παρουσία του πλέον φαντάζει αβέβαιη, καθώς η Τεχεράνη απείλησε με αντίποινα και Ιρανοί σκληροπυρηνικοί κατηγόρησαν τις ΗΠΑ ως συνεργούς της ισραηλινής επίθεσης. Το βράδυ της Πέμπτης, αξιωματούχοι των ΗΠΑ δεν απάντησαν στο ερώτημα πότε έμαθε ο Λευκός Οίκος ότι το Ισραήλ σκόπευε να χτυπήσει πριν τη συνάντηση της Κυριακής.
Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Μάρκο Ρούμπιο, δήλωσε ότι η Ουάσινγκτον δεν συμμετείχε στην ισραηλινή επίθεση, αλλά δεν απέκλεισε στήριξη στο Ισραήλ σε περίπτωση ιρανικών αντιποίνων, γεγονός που θα μπορούσε να οδηγήσει τις ΗΠΑ σε ευρύτερη εμπλοκή και στην αποστολή πρόσθετων στρατιωτικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή.
Η πιθανότητα ισραηλινής επίθεσης κατά του Ιράν απασχολούσε διαχρονικά τις ΗΠΑ, που συμμερίζονται τις ανησυχίες του Ισραήλ για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης. Ο μεγάλος φόβος ήταν ότι μια επίθεση δεν θα κατέστρεφε πλήρως το πρόγραμμα, λόγω της υπόγειας και διασπαρμένης φύσης του, επιτρέποντας στο Ιράν να συνεχίσει κρυφά. Ακόμα πιο ανησυχητικό: μια ιρανική απάντηση θα μπορούσε να στοχεύσει αμερικανικές βάσεις, συμμάχους των ΗΠΑ στον Περσικό Κόλπο ή τη ναυσιπλοΐα, οδηγώντας σε μείζονα περιφερειακή σύρραξη.
Ο Τραμπ είχε προτείνει αρχικά δίμηνη διορία για πρόοδο στις διαπραγματεύσεις - η οποία εξέπνευσε την Πέμπτη. Οι Ισραηλινοί φοβούνταν ότι η διαδικασία θα παρατεινόταν, δίνοντας στο Ιράν χρόνο να προχωρήσει πυρηνικά. Παρότι υπήρχαν ελπίδες πως η απειλή στρατιωτικής δράσης θα ωθούσε το Ιράν σε υποχωρήσεις, μετά από πέντε γύρους συνομιλιών χωρίς πρόοδο, ήταν τελικά η διπλωματία που άνοιξε τον δρόμο για τη στρατιωτική εκστρατεία του Ισραήλ.
Αντιγράφοντας την τακτική που είχε εφαρμόσει εναντίον της Χεζμπολά στον Λίβανο, το Ισραήλ επικέντρωσε τα πλήγματά του σε ηγετικά στελέχη του Ιράν, παράλληλα με επιθέσεις σε πυρηνικές εγκαταστάσεις. Για να το πετύχει, χρειαζόταν απόλυτο αιφνιδιασμό - κάτι που κατάφερε χάρη στον αποπροσανατολισμό των συνομιλιών στο Ομάν.
Ο Τραμπ επανέλαβε ότι προτιμά ειρηνική λύση: «Παραμένουμε προσηλωμένοι σε διπλωματική επίλυση του πυρηνικού ζητήματος του Ιράν!» έγραψε την Πέμπτη στο Truth Social, λίγο πριν ξεκινήσουν τα ισραηλινά πλήγματα.
Όμως οι σκληροπυρηνικοί του Ιράν είναι ήδη πεπεισμένοι για εμπλοκή των ΗΠΑ. Και όπως σημειώνουν πρώην αξιωματούχοι, ο Τραμπ δύσκολα θα αποστασιοποιηθεί από την επίθεση. Ο Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ, πρώην διαπραγματευτής για τη Μέση Ανατολή, δήλωσε πως δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι ο Λευκός Οίκος ήταν τόσο αντίθετος στην επίθεση ώστε να θέσει σε κίνδυνο τις σχέσεις με το Ισραήλ. «Στο Ισραήλ δόθηκε ένα “πιθανό αρνητικό άλλοθι”», είπε χαρακτηριστικά.
Με πληροφορίες από Wall Street Journal
