Η είδηση πως βαρόνος των μίντια συμφώνησε να πουλήσει τις επιχειρήσεις του σε έναν επιχειρηματία ο οποίος διατηρεί στενούς δεσμούς με τον πρόεδρο Ερντογάν, εύλογα δημιουργεί ανησυχία για την κατάσταση που διαμορφώνεται στην Τουρκία.
Tο τοπίο των μέσων μαζικής ενημέρωσης, το οποίο κυριαρχείται από φιλοκυβερνητικές εφημερίδες και τηλεοπτικά κανάλια, φαίνεται πως οδεύει σε μια νέα εποχή σιγής των φωνών που στρέφονται κατά της απολυταρχίας του Ερντογάν.
Η Dogan Holding, η οποία ανήκει στον Αϊντίν Ντογάν πουλά τον κορμό των μέσων μαζικής ενημέρωσης, ο οποίος περιλαμβάνει τον τηλεοπτικό σταθμό του CNN Turk και την εφημερίδα Hurriyet, στην Demiroren Holding.
Αν και οι τίτλοι στην Τουρκία έκαναν λόγο για μεγαλύτερη και σημαντικότερη πώληση του αιώνα στον χώρο των ΜΜΕ στην χώρα, το παρασκήνιο δεν μοιάζει αθώο. Πληροφορίες αναφέρουν ότι η αγορά έγινε με το ποσό των 1,25 δισ. δολαρίων και πως ο Ερντογάν άσκησε πίεση στον ισχυρό του φίλο να πληρώσει το τεράστιο αυτό ποσό ώστε να ολοκληρώσει το σχέδιο του για έλεγχο του Τύπου.
Ο νέος ιδιοκτήτης Ερντογάν Ντεμιρορέν, που είναι επικεφαλής του ομίλου και πρόεδρος της Τουρκικής Ποδοσφαιρικής Ομοσπονδίας, το 2011 είχε αγοράσει από τον Αϊντίν Ντογάν τις εφημερίδες Milliyet και Vatan. Και το όνομά του είναι ανάμεσα στους στενότερους φίλους του προέδρου.
Ο όμιλος Dogan είναι ο μεγαλύτερος και μακροβιότερος της Τουρκίας και έχει στην κατοχή του τις μεγαλύτερης κυκλοφορίας εφημερίδες Hurriyet, Posta, Fanatik, Hurriyet Daily News και τα μεγαλύτερα τηλεοπτικά δίκτυα, Kanal D και CNN Turk, αλλά και πολλά άλλα περιοδικά εκδοτικούς οίκους και εταιρίες όπως Tv2, Dream TV, Dream Turk, TME, Dogan Egmont, Dogan Εκδοτική, Εταιρεία Διανομής Περιοδικών (DPP) και υπό τη σκεπή της Dogan Burda τα περιοδικά Atlas, Auto Show, Blue Jean, Burda, Capital, Ceo Life, Chip, Diabetic Living, Ekonomist, Elele, Elle, Elle Decoration, Evim, Formsante, Güncel Hukuk, Hello, HeyGirl, İstanbul Life, Level, Lezzet, Maison Francaise, Popular Science, Start Up και Yacht Turkiye.
Η μεταφορά μερικών από τους σημαντικότερους τίτλους των ΜΜΕ της Τουρκίας έρχεται σε μια εποχή όπου ο Τύπος κυριαρχείται από μμε που υιοθετούν ευθαρσώς μια επιθετικά φιλοκυβερνητική γραμμή. Οι λιγοστές διαφορετικές φωνές έχουν υποστεί μεγάλη πίεση τα τελευταία χρόνια, με την καταστολή τους να εντείνεται μετά από την απόπειρα πραξικοπήματος το 2016. Περίπου 150 δημοσιογράφοι βρίσκονται την ίδια ώρα στη φυλακή.
«Αυτή είναι μια ιστορική μέρα για τα τουρκικά ΜΜΕ», δήλωσε ένας υπάλληλος στο Dogan. «Αυτές είναι δύσκολες στιγμές. Όλοι είναι λυπημένοι. Αλλά νομίζω ότι οι άνθρωποι αναγνωρίζουν ότι ήταν αναπόφευκτο», πρόσθεσε.
Ο Ντογάν βρισκόταν εδώ και πολύ καιρό σε ανοιχτή γραμμή επικοινωνίας με τον Ερντογάν, καθώς τόσο ο ίδιος όσο και οι επιχειρήσεις του είχαν υποστεί κυβερνητική πίεση. Ενδεικτικό παράδειγμα: όταν η αστυνομία συγκρούστηκε με διαδηλωτές κατά τη διάρκεια αντικυβερνητικών διαμαρτυριών, το CNN Turk γελοιοποιήθηκε επιλέγοντας να προβάλει ντοκιμαντέρ για τους πιγκουίνους. Και αυτό μάλλον δεν ήταν λάθος ή τυχαία επιλογή, αλλά κάτι σαν χάρη στον πρόεδρο.
Αλλά η πώληση αντιπροσωπεύει την αποχώρηση ενός από τους λίγους ιδιοκτήτες των μέσων ενημέρωσης, ο οποίος αν και έκανε υποχωρήσεις δεν ήταν στενά συνδεδεμένος με τους κύκλους του Ερντογάν.
Ο Andrew Finkel, δημοσιογράφος και υποστηρικτής της ελευθερίας του Τύπου που συνεργάστηκε με τους τίτλους του ομίλου Dogan κατά τη δεκαετία του 1990 και του 2000, δήλωσε ότι, εκτός από την εξαιρετικά ασύμφορη εφημερίδα Cumhuriyet, ο όμιλος Dogan ήταν η «τελευταία ομάδα που έμενε ζωντανή από παλιά». «Σηματοδοτεί το τέλος μιας εποχής», είπε.
Έκλαιγε στο τηλέφωνο
Η Demiroren Holding, μια ιδιωτική εταιρεία, διαθέτει ήδη δύο εφημερίδες και δραστηριοποιείται στην ενέργεια, στον τουρισμό και στις κατασκευές. Το μεγαλύτερο ποσοστό της εταιρίας ανήκει στον Ερντογάν Ντεμιρόρεν, έναν επιχειρηματία ο οποίος είναι περισσότερο γνωστός για μια ηχογράφηση που είχε διαρρεύσει και τον παρουσίαζε να κλαίει στο τηλέφωνο καθώς ο ίδιος ο Ερντογάν του έκανε επίπληξη για έναν άρθρο που τον είχε εξοργίσει.
Στην ηχογράφηση μπορούσε κανείς να ακούσει τον Ντεμιρόρεν να λέει «Γιατί έμπλεξα με τα μίντια;» καθώς δεχόταν την επίπληξη του Ερντογάν ο οποίος απειλούσε ευθέως τον επιχειρηματία αν δεν ανασκεύαζε το άρθρο και δεν απομάκρυνε τους δημοσιογράφους.
Στη συνομιλία, ο Ερντογάν ακούγεται να επιπλήττει τον ιδιοκτήτη της Milliyet για τη δημοσίευση ενός εγγράφου που περιγράφει λεπτομερώς τα πρακτικά μιας συνάντησης μεταξύ του Οτσαλάν και τριών βουλευτών του φιλοκουρδικού Κόμματος Ειρήνης και Δημοκρατίας (BDP) κατά τη διάρκεια της συνάντησής τους στη φυλακή του νησιού İmralı.
Ο Ερντογάν είχε κάνει πολύ σκληρές δημόσιες δηλώσεις σχετικά με το άρθρο, κατηγορώντας την εφημερίδα τι σκόπευε να διαταράξει την ειρηνευτική διαδικασία των Κούρδων, η οποία βρισκόταν σε πρώιμες φάσεις εκείνη την εποχή.
«Αν αυτός είναι ο τρόπος που κάνουν δημοσιογραφία, τότε ντροπή τους«, είχε πει. Στην κατ' ιδίαν συνομιλία του με τον επιχειρηματία τον είχε σχεδόν διατάξει να επιβλέπει με περισσότερη προσοχή το περιεχόμενο των δημοσιεύσεων που κάνουν οι εφημερίδες του.
Η (ενορχηστρωμένη) πτώση του Ντογάν
Μετά την άνοδο στην εξουσία του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) του Ερντογάν, ο Ντογάν έχασε σταδιακά την κυριαρχία του στο χώρο των μίντια. Άρχισε να επικρίνει τον Ερντογάν, ο οποίος ήταν τότε πρωθυπουργός. Το 2009, η εταιρεία αντιμετώπισε ένα τεράστιο φορολογικό πρόστιμο που θεωρήθηκε ευρέως ως εκδίκηση με πολιτικά κίνητρο.
Πέρυσι, ο Ερντογάν χαρακτήρισε «θρασύτατη» την Hurriyet εξαιτίας ενός επικριτικού άρθρου. Τα τελευταία χρόνια, οι αρθρογράφοι ή οι δημοσιογράφοι του CNN Turk και της Hurriyet, οι οποίοι θεωρήθηκαν υπερβολικά επικριτικοί έναντι της κυβέρνησης, συχνά παραγκωνίστηκαν ή απολύθηκαν. Ενόψει του συνταγματικού δημοψηφίσματος του περασμένου έτους που ενίσχυσε τις εξουσίες του Ερντογάν, δύο πρωτοκλασάτοι δημοσιογράφοι που ανακοίνωσαν ότι σχεδίαζαν να ψηφίσουν "όχι" έχασαν τη δουλειά τους.
Ωστόσο, αν και έγιναν υποχωρήσεις, τα μέσα μαζικής ενημέρωσης του Dogan εξακολουθούσαν να δέχονται την οργή των αρχών. Τελικά ο Ντογάν μάλλον σκέφτηκε πως ήταν ώρα να αποτραβηχτεί και τουλάχιστον να βγει κερδισμένος οικονομικά.
Η νέα φάση στα μίντια της Τουρκίας ξεκινά τώρα και μάλλον θα είναι πολύ πιο σκοτεινή, και κυρίως ακόμη πιο φιλική σε ότι και αν κάνει ο Ερντογάν.
