Μέχρι πρόσφατα, η ιδέα ότι η πατρότητα «αναδιαμορφώνει» το ανδρικό σώμα και τον εγκέφαλο παρέμενε σε μεγάλο βαθμό υποτιμημένη, αναφέρει σε δημοσίευμά του το BBC.
Ωστόσο, όλο και περισσότερες δείχνουν ότι οι άνδρες υφίστανται σημαντικές βιολογικές αλλαγές ήδη από την περίοδο της εγκυμοσύνης της συντρόφου τους, αλλαγές που συνεχίζονται και εντείνονται μετά τη γέννηση του παιδιού.
Η βασική εικόνα που αναδύεται είναι ότι η φροντίδα δεν είναι απλώς κοινωνικό ή πολιτισμικό κατασκεύασμα για τους άνδρες. Αντίθετα, φαίνεται να έχει βαθιές βιολογικές ρίζες, οι οποίες ενεργοποιούνται όταν ένας άνδρας εμπλέκεται ενεργά στην ανατροφή ενός παιδιού.
Πατρότητα: Το ερευνητικό πλαίσιο και οι αλλαγές στις ορμόνες
Η έρευνα για την πατρότητα ξεκίνησε από μελέτες σε ζώα, σημειώνει σχετικά το BBC. Σε πολλά θηλαστικά, συμπεριλαμβανομένων των πρωτευόντων, παρατηρήθηκαν αλλαγές σε ορμόνες όπως η τεστοστερόνη, η βαζοπρεσσίνη και η προλακτίνη, όταν τα αρσενικά αναλάμβαναν ενεργό ρόλο στη φροντίδα των μικρών τους.
Στους ανθρώπους, οι πρώτες ενδείξεις ήρθαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Έκτοτε, μάλιστα, η τεστοστερόνη έχει βρεθεί στο επίκεντρο.
Μελέτες δείχνουν ότι οι άνδρες που γίνονται πατέρες παρουσιάζουν σημαντική μείωση στα επίπεδα τεστοστερόνης σε σχέση με όσους δεν έχουν παιδιά. Επιπλέον, όσο περισσότερο χρόνο αφιερώνουν στη φροντίδα των παιδιών τους, τόσο μεγαλύτερη είναι αυτή η πτώση.
Η εξήγηση δεν είναι πλήρως κατανοητή, αλλά οι επιστήμονες θεωρούν ότι πρόκειται για μια προσαρμοστική διαδικασία. Κοινώς, η χαμηλότερη τεστοστερόνη συνδέεται με μειωμένη επιθετικότητα και αυξημένη προσοχή και ευαισθησία, χαρακτηριστικά που ευνοούν τη φροντίδα και την ανατροφή ενός βρέφους.
Ενδιαφέρον έχει ότι οι αλλαγές αυτές μπορεί να ξεκινούν πριν ακόμη γεννηθεί το παιδί. Έρευνες έχουν δείξει ότι ήδη από τους πρώτους μήνες της εγκυμοσύνης της συντρόφου, τα επίπεδα τεστοστερόνης και βαζοπρεσσίνης στους μελλοντικούς πατέρες αρχίζουν να μειώνονται, συμπληρώνει σχετικά το BBC.
Η «ορμόνη της αγάπης» και η πατρότητα
Όπως σημειώνει το δίκτυο, κεντρικό ρόλο παίζει και η ωκυτοκίνη, γνωστή ως «ορμόνη της αγάπης» ή της σύνδεσης. Παρόλο που η ωκυτοκίνη έχει συνδεθεί κυρίως με τον θηλασμό και τον δεσμό μητέρας - βρέφους, πλέον είναι σαφές ότι αυξάνεται και στους πατέρες.
Μελέτες δείχνουν ότι τα επίπεδα ωκυτοκίνης ανεβαίνουν όταν οι πατέρες αλληλεπιδρούν με τα μωρά τους, ιδιαίτερα μέσα από το παιχνίδι, τη σωματική επαφή ή ακόμα και το απλό κράτημα του νεογέννητου.
Η αύξηση αυτή φαίνεται να δημιουργεί έναν «θετικό κύκλο»: όσο περισσότερο ασχολείται ένας πατέρας με το παιδί του, τόσο αυξάνεται η ωκυτοκίνη, και αυτό, με τη σειρά του, ενισχύει την επιθυμία για περαιτέρω φροντίδα και σύνδεση.
Οι αλλαγές δεν περιορίζονται στην τεστοστερόνη και την ωκυτοκίνη. Η προλακτίνη, μια ορμόνη που σχετίζεται με τη γαλουχία στις γυναίκες, έχει επίσης συνδεθεί με τη φροντίδα στους άνδρες. Μελέτες έχουν δείξει ότι οι μελλοντικοί πατέρες που νιώθουν ισχυρότερο δεσμό με το αγέννητο παιδί τους εμφανίζουν υψηλότερα επίπεδα προλακτίνης, κάτι που προβλέπει μεγαλύτερη εμπλοκή στη φροντίδα μετά τη γέννηση.
Παράλληλα, η βαζοπρεσσίνη, η ορμόνη που σχετίζεται με την κοινωνική συμπεριφορά και τη σύνδεση, φαίνεται να μειώνεται πριν τη γέννηση, γεγονός που ενδέχεται να συμβάλλει στην αλλαγή της συμπεριφοράς προς πιο συνεργατικά και φροντιστικά μοτίβα.
Ο εγκέφαλος αλλάζει στην πατρότητα
Πέρα από τις ορμόνες, οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει αλλαγές και στον εγκέφαλο των πατέρων, διευκρινίζει σχετικά το BBC.
Μελέτες απεικόνισης έχουν δείξει ότι μετά τη γέννηση ενός παιδιού, ο ανδρικός εγκέφαλος προσαρμόζεται σε νέες απαιτήσεις. Περιοχές που σχετίζονται με την ενσυναίσθηση, την προσοχή και την κοινωνική κατανόηση γίνονται πιο ενεργές. Σε ορισμένες περιπτώσεις, αυτές οι αλλαγές έχουν συγκριθεί με την εφηβεία, μια περίοδο κατά την οποία ο εγκέφαλος αναδιαμορφώνεται για να ανταποκριθεί σε νέες προκλήσεις.
Όπως και με τις ορμονικές αλλαγές, η ένταση των εγκεφαλικών μεταβολών φαίνεται να σχετίζεται με το επίπεδο εμπλοκής, κοινώς, οι πατέρες που συμμετέχουν ενεργά στην καθημερινή φροντίδα των παιδιών, παρουσιάζουν πιο έντονες αλλαγές.
Συνεχίζοντας στο ίδιο δημοσίευμα, ο δημόσιος ραδιοτηλεοπτικός φορέας προσθέτει πως ένα από τα πιο ενδιαφέροντα συμπεράσματα της έρευνας είναι ότι η φροντίδα δεν είναι «έμφυτη» μόνο στις μητέρες. Οι επιστήμονες μιλούν για μια λανθάνουσα ικανότητα φροντίδας που υπάρχει σε όλους τους ανθρώπους, ανεξαρτήτως φύλου, και ενεργοποιείται υπό τις κατάλληλες συνθήκες.
Μελέτες σε ομόφυλα ζευγάρια ανδρών που μεγαλώνουν παιδιά έχουν δείξει ότι οι εγκέφαλοί τους ενεργοποιούν περιοχές που παραδοσιακά συνδέονται με τη μητρική φροντίδα, ενώ παράλληλα διατηρούν και τα «κοινωνικά» δίκτυα επεξεργασίας.
Με άλλα λόγια, η πατρότητα δεν είναι μια «αποδυναμωμένη» εκδοχή της μητρότητας, αλλά μια πλήρης και δυναμική μορφή φροντίδας, τονίζει ακόμα το BBC.
Οι κοινωνικές προεκτάσεις της πατρότητας
Παράλληλα, αξίζει να αναφερθεί πως η επιστήμη «δείχνει» ότι η ενεργή συμμετοχή των πατέρων δεν ωφελεί μόνο τα παιδιά, αλλά -και- τις μητέρες. Σε πολλές χώρες, οι γυναίκες που έχουν πιο ενεργούς συντρόφους αναφέρουν καλύτερη ψυχική υγεία.
Τα παιδιά, από την πλευρά τους, φαίνεται να επωφελούνται σε πολλαπλά επίπεδα, από τη συναισθηματική ανάπτυξη έως και τη σωματική υγεία. Επιπλέον, οι ερευνητές υπογραμμίζουν τη σημασία πολιτικών που ενθαρρύνουν τη συμμετοχή των πατέρων, όπως οι άδειες πατρότητας και η εμπλοκή τους ήδη από την περίοδο της εγκυμοσύνης.
Καταλήγοντας, το δημοσίευμα του ραδιοτηλεοπτικού φορέα υπογραμμίζει πως η εικόνα του «πατέρα-παρατηρητή» ανήκει πλέον στο παρελθόν. Η σύγχρονη επιστήμη δείχνει ότι οι άνδρες είναι βιολογικά προετοιμασμένοι να φροντίζουν, να συνδέονται και να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των παιδιών τους.
Το πόσο έντονες θα είναι αυτές οι αλλαγές εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη συμμετοχή τους. Όπως λένε οι ειδικοί, υπάρχει μια λογική «use it or lose it»: όσο περισσότερο εμπλέκεται ένας πατέρας, τόσο περισσότερο ενεργοποιούνται οι βιολογικοί μηχανισμοί της φροντίδας.
Με πληροφορίες από BBC
