Σχέδια για την τοποθέτηση δορυφόρων με ανακλαστικούς «καθρέφτες», που θα φωτίζουν περιοχές της Γης τη νύχτα, καθώς και προτάσεις για εκτόξευση έως και 1 εκατομμυρίου δορυφόρων σε χαμηλή τροχιά, προκαλούν ανησυχία σε επιστήμονες, οι οποίοι προειδοποιούν για πιθανές επιπτώσεις στον ύπνο, την υγεία και τα οικοσυστήματα.
Πρόεδροι τεσσάρων διεθνών επιστημονικών οργανισμών, που εκπροσωπούν περίπου 2.500 ερευνητές από περισσότερες από 30 χώρες, έχουν απευθυνθεί με επιστολές προς την αμερικανική ρυθμιστική αρχή τηλεπικοινωνιών ( Federal Communications Commission), εκφράζοντας τις ανησυχίες τους.
Η αρχή εξετάζει, μεταξύ άλλων, πρόταση της εταιρείας Reflect Orbital για τη χρήση δορυφόρων που θα αντανακλούν το ηλιακό φως ώστε να φωτίζονται περιοχές της Γης κατά παραγγελία, αλλά και σχέδια της SpaceX για δραστική αύξηση του αριθμού δορυφόρων σε τροχιά.
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι μια τόσο μεγάλης κλίμακας παρέμβαση θα μπορούσε να μεταβάλει ουσιαστικά το φυσικό σκοτάδι της νύχτας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Όπως σημειώνουν, η εναλλαγή φωτός και σκοταδιού αποτελεί βασικό μηχανισμό για τη ρύθμιση του βιολογικού ρολογιού σε ανθρώπους και ζώα. Επηρεάζει, μεταξύ άλλων, τον ύπνο, την έκκριση ορμονών, τη μετανάστευση νυχτόβιων ειδών, τους κύκλους ανάπτυξης των φυτών και τη λειτουργία θαλάσσιων οργανισμών που βρίσκονται στη βάση της τροφικής αλυσίδας.
«Η κλίμακα αυτών των σχεδίων θα σήμαινε μια ουσιαστική αλλαγή στο φυσικό περιβάλλον της νύχτας», επισημαίνουν οι επιστημονικές ενώσεις, καλώντας τις αρχές να προχωρήσουν σε πλήρη περιβαλλοντική αξιολόγηση πριν δοθεί οποιαδήποτε έγκριση.
«Δεν μπορείς απλώς να καταργήσεις τη νύχτα»
Ο καθηγητής γενετικής Χαράλαμπος Κυριακού, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Βιολογικών Ρυθμών, τονίζει ότι οι επιπτώσεις θα μπορούσαν να είναι ευρύτερες από όσο εκτιμάται σήμερα. «Τα φυτά χρειάζονται τη νύχτα. Δεν μπορείς απλώς να την καταργήσεις», σημειώνει, προειδοποιώντας ότι ενδέχεται να επηρεαστεί ακόμη και η επισιτιστική ασφάλεια.
Η Reflect Orbital σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει δορυφόρους με μεγάλους καθρέφτες που θα κατευθύνουν το ηλιακό φως σε περιοχές έκτασης 5 έως 6 χιλιομέτρων, με ένταση που θα μπορεί να ρυθμίζεται από επίπεδα πανσελήνου έως φωτισμό ημέρας. Σύμφωνα με την εταιρεία, το σύστημα θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για ενεργειακή παραγωγή, έργα υποδομών ή επιχειρήσεις έκτακτης ανάγκης, κατόπιν έγκρισης των τοπικών αρχών.
Παράλληλα, η SpaceX εξετάζει την εκτόξευση έως και 1 εκατομμυρίου δορυφόρων για τη δημιουργία ενός διαστημικού δικτύου υπολογιστικής ισχύος, με στόχο την υποστήριξη εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης.
Ο Ράσκιν Χάρτλεϊ, επικεφαλής της οργάνωσης προστασίας του νυχτερινού ουρανού DarkSky International, προειδοποιεί ότι τα σχέδια αυτά δεν ανήκουν πλέον στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. «Η ιδέα δορυφόρων που κατευθύνουν φως στη Γη ή τεράστιων δικτύων δορυφόρων για υπολογιστικά συστήματα είναι απολύτως πραγματική», σημειώνει.
Η φωτεινότητα του νυχτερινού ουρανού έχει ήδη αυξηθεί 10%
Ήδη, σύμφωνα με επιστημονικές μελέτες, ο αυξανόμενος αριθμός δορυφόρων έχει οδηγήσει σε αύξηση της φωτεινότητας του νυχτερινού ουρανού κατά περίπου 10%.
Ο αστροφυσικός Μίροσλαβ Κοτσιφάι, από την Ακαδημία Επιστημών της Σλοβακίας, εξηγεί ότι η επίδραση είναι διπλή: από τη μία, οι δορυφόροι αφήνουν ίχνη στις εικόνες των τηλεσκοπίων, και από την άλλη, η αντανάκλαση του ηλιακού φωτός από δορυφόρους και διαστημικά συντρίμμια αυξάνει τη συνολική φωτεινότητα του ουρανού.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι τα βιολογικά συστήματα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα ακόμη και σε πολύ χαμηλά επίπεδα φωτισμού. «Το ζήτημα δεν είναι αν το φως είναι συγκρίσιμο με το φως της σελήνης, αλλά αν μπορεί να ανιχνευθεί από τους οργανισμούς», επισημαίνει η καθηγήτρια Τάμι Μαρτίνο.
Σε ξεχωριστή παρέμβαση, επιστημονικές ενώσεις που ασχολούνται με τον ύπνο και τη χρονοβιολογία προειδοποιούν ότι η διατάραξη των κιρκάδιων ρυθμών δεν αποτελεί απλώς ενόχληση, αλλά συνδέεται με σοβαρές επιπτώσεις για την υγεία.
Πώς οι μεταβολές στον νυχτερινό ουρανού επηρεάζουν τα ζώα
Όπως σημειώνουν, η εναλλαγή φωτός και σκοταδιού αποτελεί θεμελιώδη αρχή της ζωής στη Γη και η μεταβολή της θα πρέπει να αντιμετωπιστεί με την ίδια σοβαρότητα που δίνεται σε φαινόμενα όπως η κλιματική αλλαγή.
Οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται στην υγεία. Η αυξανόμενη παρουσία δορυφόρων ενδέχεται να αλλάξει ριζικά την εικόνα του νυχτερινού ουρανού, με τεχνητά αντικείμενα να γίνονται πιο ορατά από τα αστέρια σε ορισμένες περιοχές.
Αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει και ζώα που προσανατολίζονται μέσω των άστρων, όπως ορισμένα είδη πτηνών και εντόμων, αλλά και τη συνολική ανθρώπινη εμπειρία του νυχτερινού ουρανού.
Παράλληλα, τα σχέδια για δορυφορικούς «καθρέφτες» δημιουργούν μια νέα μορφή φωτορύπανσης, οι συνέπειες της οποίας δεν έχουν ακόμη μελετηθεί επαρκώς. Σύμφωνα με ειδικούς, υπάρχει και ο κίνδυνος έντονων λάμψεων ή εκτυφλωτικών φαινομένων, σε περίπτωση δυσλειτουργίας ή απώλειας ελέγχου των συστημάτων.
Οργανώσεις ζητούν πλήρη περιβαλλοντική αξιολόγηση πριν από οποιαδήποτε υλοποίηση των σχεδίων, προειδοποιώντας ότι οι επιπτώσεις ενδέχεται να είναι μη αναστρέψιμες.
Οι εταιρείες δεν έχουν δώσει αναλυτικές απαντήσεις στις ανησυχίες. Η Reflect Orbital αρνήθηκε να σχολιάσει, ενώ η SpaceX δεν απάντησε σε σχετικό αίτημα του Guardian.
Επιστήμονες εκτιμούν ότι η φωτεινότητα του ουρανού θα συνεχίσει να αυξάνεται τα επόμενα χρόνια, εάν συνεχιστεί η σημερινή τάση εκτόξευσης δορυφόρων. Όπως σημειώνουν, το φαινόμενο είναι ήδη παγκόσμιο και δεν μπορεί να αποφευχθεί ακόμη και σε απομακρυσμένες περιοχές.
Σύμφωνα με μοντέλα, η συμβολή δορυφόρων και διαστημικών συντριμμιών μπορεί να φτάσει έως και επίπεδα που πλησιάζουν τα όρια που θέτουν οι αστρονόμοι για τη διατήρηση ενός φυσικά σκοτεινού ουρανού έως το 2035.
Το κρίσιμο ερώτημα, προσθέτουν, δεν είναι πόσο φωτεινός θα γίνει ο ουρανός σε σχέση με τη σελήνη, αλλά αν οι οργανισμοί μπορούν να αντιληφθούν αυτή την αλλαγή και πώς θα αντιδράσουν σε αυτήν.
Με πληροφορίες από Guardian
