Από την εποχή της ριζοσπαστικής ελπίδας του 2010 έως τη σημερινή εικόνα των αλλεπάλληλων διασπάσεων και νέων σχημάτων, ο ΣΥΡΙΖΑ έχει διανύσει μια πολιτική διαδρομή γεμάτη ρήξεις, μεταμορφώσεις και εσωτερικούς «εμφύλιους». Μέσα σε δεκαπέντε χρόνια, από τα πρώτα χρόνια της κρίσης μέχρι τη μετα-Τσίπρα εποχή, ο χώρος που κάποτε υποσχόταν μια νέα Αριστερά στην εξουσία, έχει γεννήσει οκτώ διαφορετικά κόμματα.
Η αρχή έγινε το 2010, με τη δημιουργία της Δημοκρατικής Αριστεράς υπό τον Φώτη Κουβέλη. Η αποχώρηση της «Ανανεωτικής Πτέρυγας» σηματοδότησε το πρώτο ρήγμα ανάμεσα στους μεταρρυθμιστές και τους πιο ριζοσπάστες του ΣΥΡΙΖΑ. Η ΔΗΜΑΡ προσπάθησε να εκφράσει μια ευρωπαϊκή, σοσιαλδημοκρατική εκδοχή της Αριστεράς, συμμετείχε στην κυβέρνηση Σαμαρά το 2012, αλλά τελικά διαλύθηκε λίγα χρόνια αργότερα.
Την ίδια χρονιά, ο Αλέκος Αλαβάνος αποχώρησε για να ιδρύσει το Μέτωπο Αλληλεγγύης και Ανατροπής, και αργότερα το Σχέδιο Β’, ένα πολιτικό εγχείρημα που ζητούσε ρήξη με την Ε.Ε. και έξοδο από το ευρώ. Ήταν η πρώτη φορά που το «αντιευρώ» ρεύμα της Αριστεράς πήρε οργανωμένη μορφή.
Η πιο ηχηρή διάσπαση ήρθε το 2015, μετά το δημοψήφισμα και την υπογραφή του τρίτου μνημονίου. Ο Παναγιώτης Λαφαζάνης και 24 βουλευτές αποχώρησαν ιδρύοντας τη Λαϊκή Ενότητα, κατηγορώντας τον Αλέξη Τσίπρα για «στροφή στη λιτότητα». Παρά τη μαχητική της παρουσία, η ΛΑΕ δεν κατάφερε να περάσει το κατώφλι της Βουλής, αλλά έμεινε στην ιστορία ως το πρώτο μεγάλο πολιτικό ρήγμα μετά την εξουσία.
Λίγο αργότερα, το 2016, η Ζωή Κωνσταντοπούλου ιδρύει την Πλεύση Ελευθερίας, καταγγέλλοντας την κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ για προδοσία της λαϊκής εντολής. Η Πλεύση, με έντονα αντισυστημικό λόγο, επέστρεψε στη Βουλή το 2023, συμβολίζοντας τη διαχρονική έλξη του αντιπολιτικού ριζοσπαστισμού.
Το 2018, ο πρώην υπουργός Οικονομικών Γιάνης Βαρουφάκης ιδρύει το ΜέΡΑ25, παρουσιάζοντάς το ως το ελληνικό σκέλος του πανευρωπαϊκού κινήματος DiEM25. Με σύνθημα «ρεαλιστική ανυπακοή», το κόμμα μπήκε στη Βουλή το 2019, αλλά δεν κατάφερε να επανεκλεγεί το 2023, παρά τη συνεργασία του με τη ΛΑΕ.
Μετά την αποχώρηση του Αλέξη Τσίπρα από την ηγεσία το 2023, η κρίση ταυτότητας του ΣΥΡΙΖΑ πήρε μόνιμο χαρακτήρα. Πρώτοι αποχώρησαν οι Αλέξης Χαρίτσης, Έφη Αχτσιόγλου, Δώρα Αυγέρη και άλλα στελέχη, ιδρύοντας τη Νέα Αριστερά, με στόχο τη «νέα σοσιαλδημοκρατική πνοή». Στις αρχές του 2024, ο Στέλιος Κούλογλου ίδρυσε τον Κόσμο, ένα προοδευτικό δίκτυο διαλόγου που απευθύνεται σε καλλιτέχνες, ακαδημαϊκούς και νέους.
Η πιο πρόσφατη διάσπαση ήρθε τον Νοέμβριο του 2024 με το Κίνημα Δημοκρατίας, στο οποίο συμμετέχουν οι Νίκος Βούτσης, Ραλλία Χρηστίδου, Κυριακή Μάλαμα και άλλα ιστορικά στελέχη του κόμματος. Οι αποχωρήσαντες κατηγόρησαν τη νέα ηγεσία του Στέφανου Κασσελάκη για «προσωποκεντρική και αποπολιτικοποιημένη κατεύθυνση».
Δεκαπέντε χρόνια μετά τη συγκρότηση του ΣΥΡΙΖΑ ως ελπίδας της ριζοσπαστικής Αριστεράς, η εικόνα του χώρου θυμίζει πολιτικό μωσαϊκό: Νέα κόμματα, διαφορετικά ακροατήρια, κοινές καταβολές. Από τη ΔΗΜΑΡ έως το Κίνημα Δημοκρατίας, κάθε ρήξη υπήρξε ταυτόχρονα και αντανάκλαση των αντιφάσεων ενός κινήματος που δοκιμάστηκε από την εξουσία και δεν άντεξε το βάρος της ενότητας.
Στις 6 Οκτωβρίου 2025, ο Αλέξης Τσίπρας υπέβαλε εγγράφως την παραίτησή του από τη βουλευτική του έδρα στο ΣΥΡΙΖΑ. Στην επιστολή προς τον Πρόεδρο της Βουλής αναφέρεται: «Με την παρούσα επιστολή υποβάλλω την παραίτησή μου από το αξίωμα του βουλευτή».
Ο Τσίπρας διευκρινίζει ότι η αποχώρηση αφορά μόνο το κοινοβουλευτικό αξίωμα και όχι την πολιτική δράση ή τη σχέση του με τον ΣΥΡΙΖΑ. Η κίνηση αυτή έλαβε χώρα λίγο πριν την έναρξη της νέας κοινοβουλευτικής Συνόδου, ώστε να μην «φεύγει στη μέση» αλλά να δώσει ένα καθαρό στίγμα ανασύνθεσης.
Η απόφαση θεωρείται κομβική, καθώς σηματοδοτεί το οριστικό πέρασμα σε μια φάση όπου η κεντρική φυσιογνωμία του ΣΥΡΙΖΑ αποχωρεί από την άμεση κοινοβουλευτική δράση, αφήνοντας ένα κενό ηγεσίας και ανοίγοντας το ερώτημα για τη μελλοντική του συμμετοχή στην πολιτική σκηνή.
