Σε μία πιο θερμή κλιματική κατάσταση, με συχνότερες και εντονότερες ξηρασίες, συνθήκες που δεν έχουν καταγραφεί στη Γη εδώ και δεκάδες εκατομμύρια χρόνια, εισέρχεται ο Αμαζόνιος, όπως προέκυψε από νέα, μεγάλη επιστημονική μελέτη.
Η έρευνα για τον Αμαζόνιο και το κλίμα του έγινε υπό την καθοδήγηση του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, με τη συμμετοχή δεκάδων ερευνητών από όλο τον κόσμο. Σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στις 10 Δεκεμβρίου στο επιστημονικό περιοδικό Nature, αν οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου συνεχιστούν στα σημερινά επίπεδα, μέχρι το 2100 ο Αμαζόνιος θα μπορούσε να βιώνει έως και 150 ημέρες τον χρόνο ακραίας θερμής ξηρασίας, ακόμη και κατά την υγρή περίοδο.
Οι συνθήκες αυτές απειλούν άμεσα τη βιωσιμότητα του μεγαλύτερου τροπικού δάσους του πλανήτη και περιορίζουν δραστικά την ικανότητά του να απορροφά διοξείδιο του άνθρακα. Τα τροπικά δάση απορροφούν περισσότερες ανθρωπογενείς εκπομπές CO₂ από οποιοδήποτε άλλο οικοσύστημα στη Γη, ωστόσο πρόσφατα δεδομένα δείχνουν ότι μετά από έντονες ξηρασίες στον Αμαζόνιο, τα επίπεδα διοξειδίου του άνθρακα στην ατμόσφαιρα αυξάνονται αισθητά.
«Υπερτροπικό» το νέο κλιματικό καθεστώς του Αμαζονίου
Οι επιστήμονες ονομάζουν αυτό το νέο κλιματικό καθεστώς «υπερτροπικό» (hypertropical). Πρόκειται για μια κατάσταση που προκύπτει από την παγκόσμια υπερθέρμανση, η οποία αφενός παρατείνει την ξηρή περίοδο (Ιούλιος - Σεπτέμβριος) και αφετέρου ανεβάζει τις θερμοκρασίες σε επίπεδα πέρα από όσα θεωρούνταν μέχρι σήμερα «τροπικά».
Η έρευνα δείχνει ότι οι λεγόμενες «θερμές ξηρασίες» αυξάνουν τη θνησιμότητα των δέντρων κατά 55% σε σχέση με τα φυσιολογικά επίπεδα. Όταν η υγρασία του εδάφους πέφτει κάτω από περίπου το ένα τρίτο της φυσιολογικής της περιεκτικότητας, τα δέντρα είτε σταματούν να δεσμεύουν άνθρακα, ουσιαστικά λιμοκτονούν, είτε αναπτύσσουν φυσαλίδες στο αγγειακό τους σύστημα, ένα φαινόμενο παρόμοιο με τα εγκεφαλικά επεισόδια στον άνθρωπο.
Ιδιαίτερα ευάλωτα αποδεικνύονται τα ταχέως αναπτυσσόμενα είδη με χαμηλή πυκνότητα ξύλου, γεγονός που σημαίνει ότι τα δευτερογενή δάση -όσα έχουν αναπτυχθεί μετά από υλοτομία ή παρεμβάσεις- κινδυνεύουν περισσότερο. Αν οι ξηρές και θερμές ημέρες συνεχίσουν να αυξάνονται, ο Αμαζόνιος θα αλλάξει σύνθεση ειδών, εφόσον βέβαια προλάβει να προσαρμοστεί με τους σημερινούς ρυθμούς κλιματικής αλλαγής.
Αμαζόνιος: Παρόμοιες κλιματικές συνθήκες και σε άλλα δάση
Αν και η ετήσια φυσιολογική θνησιμότητα των δέντρων είναι λίγο πάνω από 1%, μια επιπλέον αύξηση κατά 0,55% έχει σωρευτικές και μακροπρόθεσμες επιπτώσεις στο δάσος. Οι ερευνητές προειδοποιούν ότι παρόμοιες υπερτροπικές συνθήκες ενδέχεται να εμφανιστούν και σε άλλα τροπικά δάση, όπως στη δυτική Αφρική και τη Νοτιοανατολική Ασία.
«Όλα εξαρτώνται από το τι θα κάνουμε», τονίζει ο επικεφαλής της μελέτης, καθηγητής Τζεφ Τσέιμπερς. «Αν συνεχίσουμε ανεξέλεγκτα τις εκπομπές, αυτό το υπερτροπικό κλίμα θα έρθει πολύ πιο γρήγορα».
Η έρευνα βασίστηκε σε πάνω από 30 χρόνια δεδομένων πεδίου από τον Αμαζόνιο, με αισθητήρες σε δέντρα και πύργους παρακολούθησης που καταγράφουν θερμοκρασία, υγρασία, ηλιακή ακτινοβολία και ροή νερού μέσα στους κορμούς. Τα δεδομένα από τις ξηρασίες του 2015 και του 2023 (λόγω Ελ Νίνιο) έδειξαν ότι υπάρχει ένα σταθερό κρίσιμο όριο υγρασίας του εδάφους κάτω από το οποίο τα δέντρα υφίστανται υδραυλική κατάρρευση.
Οι επιστήμονες καταλήγουν ότι οι σημερινές θερμές ξηρασίες είναι προειδοποιητικά σημάδια για το μέλλον. Μέσα στις επόμενες δύο έως τέσσερις δεκαετίες, τέτοιες συνθήκες αναμένεται να γίνουν συχνές, ενώ μέχρι το τέλος του αιώνα δεν θα περιορίζονται πια στην κορύφωση της ξηρής περιόδου, αλλά θα εμφανίζονται όλο τον χρόνο.
Όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά οι συγγραφείς της μελέτης, «οι σημερινές ακραίες ξηρασίες προσφέρουν ένα παράθυρο στο κλίμα που έρχεται, και ίσως είναι η τελευταία ευκαιρία να κατανοήσουμε πώς μπορούν να αντέξουν τα τροπικά δάση σε έναν όλο και πιο ακραίο πλανήτη».
Με πληροφορίες από Nature
