Το 1991 γνωρίσαμε και αγαπήσαμε τον Ζαν-Πιέρ Ζενέ με το Delicatessen – τριάντα χρόνια μετά διατηρεί το στυλ και την ουσία του ατόφια.
Στην έξοχη Πόλη των χαμένων παιδιών τον θαυμάσαμε και χαρήκαμε που είχαμε δίκιο για το ταλέντο και το όραμά του.
Στο αμερικανικό studio ντεμπούτο του, χωρίς τον συνεργάτη του στη σκηνοθεσία Μαρκ Καρό πλέον, το Alien Resurrection, παρακολουθήσαμε με ενδιαφέρον την πρότασή του ως ιδιόμορφου και πεισματάρη ξενιστή σε αλλότρια φόρμουλα.
Στην Αμελί τον παραδώσαμε εγκάρδια στο πλατύ κοινό, που τον έμαθε και τον καταχάρηκε.
Μετά τους αισθηματικούς, αιθέριους Ατελείωτους Αρραβώνες, πάλι με την Οντρέ Τοτού, πλαισιώμενη από τον Γκασπάρ Ουλιέλ και την προ-Πιαφ Μαριόν Κοτιγιάρ, τον χάσαμε, ίσως γιατί κι εκείνος πελαγοδρόμησε στις micmacs αυτοαναφορές του.
Τώρα τον ξαναβρίσκουμε στο Bigbug, μια κοινωνικοπολιτική σατιρική ματιά στον πολιτισμό μας, όπως προβλέπεται να καταντήσει ηθικά και τεχνολογικά στο όχι και τόσο μακρινό μέλλον, το 2045.
Οι απόηχοι του σαρδόνιου πνεύματος του πρότερου έργου του υπάρχουν ακόμη, η ανακάλυψη ωστόσο απουσιάζει: το εξωπραγματικό δεν είναι εμπνευσμένο και το χιούμορ, που απελπισμένα ψάχνουν οι οικιακές συσκευές, δεν απαντάται.
Η Ελσά Σιλμπερστίν υποδύεται την εύθραυστη Αλίς, μια ρομαντική μεσήλικα με χαμηλή αυτοπεποίθηση και έφεση στη νοσταλγία. Ανάμεσα στην ανθρωποειδή θαλαμηπόλο της (νόστιμα απόκοσμη η Κλοντ Περόν) και τους μηχανικούς βοηθούς της, διατηρεί κλασικά σκληρόδετα βιβλία και το παλιό της λεύκωμα, ενώ ερωτοτροπεί με έναν καλοβαλμένο κύριο που την επισκέπτεται με τον απαθή έφηβο γιο του.
Καθ’ οδόν προς τις διακοπές τους σε ένα μοδάτο τροπικό θέρετρο, εμφανίζονται ο πρώην σύζυγός της, θορυβώδης και νευρικός, με έντονη μασσαλιώτικη προφορά, με τη φαντασμένη ερωμένη/γραμματέα του και την έφηβη (υιοθετημένη, που το φέρει βαρέως) κόρη τους, ενώ έρχεται και η φαρμακόγλωσση γειτόνισσα, γυρεύοντας τον παιχνιδιάρη κλώνο-σκύλο της.
Όλοι παγιδεύονται στο γυάλινο σπίτι της Αλίς και αδυνατούν να ενεργοποιήσουν τις συσκευές από τις οποίες εξαρτώνται όλες τους οι κινήσεις, όταν οι Γιόνιξ, μια ρομποτική φυλή η οποία δρα σαν κυψέλη, στο αγέλαστο, μοχθηρό στυλ της εταιρείας στον Εξολοθρευτή, που διαθέτει πανομοιότυπες επιβλητικές μονάδες, όλες ενσαρκωμένες από τον ίδιο ηθοποιό, τον Φρανσουά Λεβαντάλ, που έχουμε δει σε πολλές ταινίες του Ζενέ, αναλαμβάνουν πλήρη έλεγχο και υποδουλώνουν το ανθρώπινο είδος.
Τα δελτία ειδήσεων αναμεταδίδουν τα δυσοίωνα μαντάτα, το κλιματιστικό νεκρώνει, το σπίτι μετατρέπεται σε θερμοκήπιο και οι ευκατάστατοι αστοί ιδρωκοπάνε, τιμωρημένοι από τα ίδια τους τα αγαθά και την ανικανότητά τους να αντιληφθούν πως έχουν αφήσει για καιρό την τύχη τους να ξεφύγει από τα ίδια τους τα χέρια.
Παράλληλα με την καραμπινάτη γαλλική φάρσα σε κλειστό χώρο που εξελίσσεται με πινελιές Μπουνιουέλ σε κάδρο εκτροχιασμένων αστών, ο Ζενέ εναλλάσσει τα χαμηλά, πικάντικα χτυπήματα με μια φιλοσοφική ανησυχία για μια κοινωνία αντεστραμμένου ανθρωπισμού.
Ωστόσο, η επιστημονική φαντασία γύρω από τους κινδύνους της τεχνητής νοημοσύνης, όπως και η κωμωδία που προκύπτει από την οικειότητα της αφέλειας και της άμυαλης απληστίας με τις οποίες την αντιμετωπίζουμε, είναι πλέον κοινός τόπος από τον τρόπο και την ποικιλία που έχουν απασχολήσει τους Αμερικανούς κινηματογραφιστές.
Ο Γάλλος σκηνοθέτης βάζει στο μπλέντερ του και σερβίρει με τη γνωστή του άνεση, αλλά στη μυθολογία του είδους και στην όρεξη του θεατή δεν προσφέρει καμία απολύτως πρωτότυπη γεύση ή κάποια ανατρεπτική παραλλαγή των υλικών από το αχανές χωράφι που θέρισε.
Το Bigbug, που αναφέρεται στο μοναδικό twist, το οποίο έρχεται μερικά λεπτά πριν από το τέλος, είναι ένα ρετροφουτουριστικό κονφετί ενδελεχών λεπτομερειών και πλαγίως προειδοποιητικής σημασίας, προφανές σαν τη δικτατορία ενός επικείμενου Μεγάλου Αδελφού που έχουμε προσκαλέσει ήδη στην κρεβατοκάμαρά μας ή σαν τη διάχυτη παράνοια που κατακλύζει τους παίκτες του Τέρι Γκίλιαμ.
Ακόμη χειρότερα, το μεγάλο ερώτημα που θέτει ο Ζενέ είναι «πόσο άνθρωποι είμαστε». Τετριμμένο. Μήπως οι μηχανές που μας παρατηρούν και μας μιμούνται μάς βάζουν τα γυαλιά γιατί ζηλεύουν αυτό που αφήσαμε πίσω μας; Ρητορικό. Ενίοτε τέρπει, συχνότερα κουράζει, γρήγορα εξαντλείται. Κάποιες ιδέες, όπως η υποβάθμιση των ρομπότ-βοηθών σε γενιές υπάκουες, δηλαδή στο status μιας πιο κατανοητής και πρακτικής τεχνολογίας, προσφέρονται ως προσωρινές λύσεις της πλοκής.
Με καρδιά παιδιού και μυαλό κομίστα, όπως περίπου έκανε και ο συμπατριώτης του Λικ Μπεσόν στο Βαλέριαν, χωρίς να βγάζει γλώσσα, ούτε όμως και πειθήνια, ο Ζενέ επενδύει σε πολλά γκάτζετ και παστέλ μαξιμαλισμό, απαντώντας με δανεικά στοιχεία, εγχώρια ανθρώπινη νοημοσύνη και έξυπνα σχόλια σε μια σχολή που έχει εκπαιδεύσει εκατομμύρια φαντασίες, με χιλιάδες παραγωγές, σίγουρα πολλές αστοχίες και, φυσικά, με τα καλύτερα δείγματα του είδους.
Οι απόηχοι του σαρδόνιου πνεύματος του πρότερου έργου του υπάρχουν ακόμη (κι εμείς είμαστε κάπως πρόθυμοι να ακολουθήσουμε μια εναλλακτική λογική στην πεπατημένη καταστροφολογία των εφέ), η ανακάλυψη ωστόσο απουσιάζει: το εξωπραγματικό δεν είναι εμπνευσμένο και το χιούμορ, που απελπισμένα ψάχνουν οι οικιακές συσκευές, δεν απαντάται.
Το «Bigbug» προβάλλεται στη streaming πλατφόρμα Netflix
