Όποιος περπατά στο Upper East Side του Μανχάταν, στη Νέα Υόρκη είναι απίθανο να μη στρέψει το βλέμμα του στο κτήριο Breuer, στη Madison Avenue.
Η συμπαγής δομή ξεχωρίζει μέσα στο αρχιτεκτονικό περιβάλλον καταλαμβάνοντας ένα περίπου τετράγωνο οικόπεδο στη λεωφόρο Μάντισον και στην 75η οδό.
Σχεδιάστηκε από τον Marcel Breuer και συχνά περιγράφεται ως παράδειγμα της μπρουταλιστικής αρχιτεκτονικής.
Το πενταόροφο κτίριο έχει εξωτερικές όψεις από γρανίτη και εκτεθειμένο σκυρόδεμα με έντονα γωνιακά σχήματα, που το κάνουν να μοιάζει με ανεστραμμένο ζιγκουράτ. Το σχέδιο ήταν πάντα αμφιλεγόμενο, αν και συμβάλλει ως αρχιτεκτόνημα στην ιστορική αυτή συνοικία.
Χτίστηκε από το 1964 έως το 1966 ως το τρίτο σπίτι για το Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης Whitney. Μετά από 50 χρόνια, το Whitney μετακόμισε στη σημερινή του θέση. Το 2016, μισθώθηκε στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης και έγινε το Met Breuer, το οποίο έκλεισε το 2020. Στη συνέχεια στέγασε τη συλλογή Frick που θα παραμείνει εκεί από τον Μάρτιο του 2021 έως τον Μάρτιο του 2024 έως ότου ολοκληρωθεί η ανακαίνιση του μουσείου Frick. Όταν το Frick Madison, φύγει το κτίριο θα περάσει στα χέρια του οίκου δημοπρασιών Sotheby's που συμφώνησε να αγοράσει το κτίριο και να εγκαταστήσει εκεί την έδρα του, την αίθουσα δημοπρασιών και τους εκθεσιακούς του χώρους.
Τουλάχιστον δεν θα είναι πολυκατάστημα ή κτίριο γραφείων υψηλών προδιαγραφών. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα μοιάζει με το Whitney ή τους διαδόχους ενοικιαστές του, το Met και το Frick. Ούτε κατά διάνοια δε θα συμβεί αυτό, απλώς η τοποθεσία δεν θα μπορούσε να είναι πιο ιδανική για το πελατολόγιο των Sotheby's.
«Όταν πήγαινες να δεις μια έκθεση στο παλιό Μουσείο Αμερικανικής Τέχνης Whitney, που στεγαζόταν στο μπρουταλιστικό κτίριο του Μαρσέλ Μπρούερ το 1966 στη λεωφόρο Μάντισον, ήταν σαφές τι έπρεπε να κάνεις εκεί: να κοιτάξεις τέχνη» γράφει ο κριτικός τέχνης Jerry Saltz. «Ήταν ένα μουσείο, η μορφή του οποίου καθοριζόταν από το περιεχόμενο στο εσωτερικό του».
Ο οίκος Sotheby's που αγόρασε το κτίριο έναντι 100 εκατομμυρίων δολαρίων, βάζοντας τέλος στις εικασίες γύρω από την τύχη του Breuer από τότε που το Whitney μετακόμισε στην περιοχή Meatpacking District το 2015 χαρακτήρισε τη συμφωνία "μια μοναδική ευκαιρία που δεν μπορούσαμε να χάσουμε" και δήλωσε ότι το κτίριο θα παραμείνει ανοιχτό για το κοινό, το οποίο θα μπορούσε να έρθει να δει τα έργα τέχνης προς πώληση πριν εξαφανιστούν στις ιδιωτικές συλλογές του ενός τοις εκατό.
Αυτό δεν ισχύει, ένας οίκος δημοπρασιών ακόμα και αν εκθέτει αριστουργήματα πριν την πώληση δεν είναι ένα μουσείο. «Θα αλλοιώσει τον χαρακτήρα του Breuer και αφετέρου θα το μετατρέψει σε σύμβολο του πώς έχει αλλάξει ο κόσμος της τέχνης από τότε που ανεγέρθηκε το κτίριο» γράφει ο Saltz. «Το να βλέπεις τέχνη σε ένα μουσείο και το να τη βλέπεις σε έναν οίκο δημοπρασιών είναι εκ διαμέτρου αντίθετα. Σε ένα μουσείο, το εμπόριο της τέχνης έχει υπόβαθρο- σε έναν οίκο δημοπρασιών, η χρηματική αξία είναι σχεδόν το μόνο που υπάρχει. Τα μουσεία είναι σπουδαίες μηχανές μνήμης. Προσθέτουν στην ιστορία της τέχνης, χτίζουν πάνω στον εαυτό τους. Οι οίκοι δημοπρασιών αποθαρρύνουν την ενατένιση του χρόνου. Θέλουν να σκέφτεσαι μόνο το εδώ, το τώρα, το πόσο. Ένα σύνολο πραγμάτων ανεβαίνει και μετά, μπουμ, εξαφανίζεται. Στους οίκους δημοπρασιών η τέχνη χάνει την ταυτότητα και την αξιοπρέπειά της. Δημιουργείται μια αποσύνδεση μεταξύ του τι είναι ένα έργο τέχνης και του τι κάνει, αφού ο σκοπός του δεν είναι να διαφωτίσει ή να διασκεδάσει, αλλά να θυσιαστεί στο βωμό του εμπορίου. Σε έναν οίκο δημοπρασιών η τέχνη μετατρέπεται σε εμπόρευμα, αγοράζεται, πωλείται, κερδοσκοπείται, αγοράζεται και πωλείται ξανά» συνεχίζει.
Το κτίριο ποτέ δε θεωρήθηκε κατάλληλο για τις εκθέσεις του Whitney και φυσικά το νέο κτίριο που σχεδίασε ο Renzo Piano, δίνει φως και χώρο ώστε να αναπνεύσει η μεγαλύτερη συλλογή αμερικανικής τέχνης. Ωστόσο εκεί διοργανώθηκαν θρυλικές εκθέσεις. Όμως ο νέος χώρος και το ότι δεν είναι κατακερματισμένο σε δυο ή τρία σημεία της Νέας Υόρκης το έχουν κάνει να φτάσει πολύ μακριά. Και το κρατήσει το το Breuer θα ήταν κάτι οικονομικά σύμφορο και πολύ μπερδεμένο.
«Τουλάχιστον δεν θα είναι πολυκατάστημα ή κτίριο γραφείων υψηλών προδιαγραφών. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα μοιάζει με το Whitney ή τους διαδόχους ενοικιαστές του, το Met και το Frick. Ούτε κατά διάνοια δε θα συμβεί αυτό, απλώς η τοποθεσία δεν θα μπορούσε να είναι πιο ιδανική για το πελατολόγιο των Sotheby's» γράφει ο Saltz.
Όταν βλέπουμε τέχνη σε οίκους δημοπρασιών, υποστηρίζει ο Saltz, δεν πρόκειται για τη διοργάνωση μιας σημαντικής έκθεσης. Είναι χώροι όπου η τέχνη εγκαθίσταται πλάι-πλάι με ετικέτες που αναγράφουν "τιμές κατόπιν αιτήματος".
Είναι αλήθεια ότι μπορεί να εκτεθούν έργα που κανένας δεν έχει ξαναδεί, σε λίγες ημέρες θα περάσουν σε ιδιωτικά χέρια και δε θα τα ξαναδούμε ποτέ και ουσιαστικά είναι σαν να λέμε ένα "αντίο".
«Οι δημοπρασίες θα υπάρχουν, φυσικά, ανεξάρτητα από το ποιος είναι ο ιδιοκτήτης του Breuer. Παρόλα αυτά, η πώληση μου φαίνεται απίστευτα θλιβερή, μια απώλεια, ένα είδος παράδοσης στο αναπόφευκτο» γράφει o Saltz.
Στο Instagram, ο Αμερικανός εννοιολογικός καλλιτέχνης Glenn Ligon, του οποίου το έργο εξερευνά τη φυλή, τη γλώσσα, την επιθυμία, τη σεξουαλικότητα σχολίασε την πώληση γράφοντας από το Κατά Ματθαίον: «Ο οίκος μου πρέπει να είναι οίκος προσευχής· εσείς όμως τον κάνατε άντρο ληστών».
Με πληροφορίες από το New York.
Χρησιμοποιήθηκε ο τίτλος του άρθρου Requiem for a Museum του κριτικού τέχνης του New York Jerry Saltz.
