Σχεδόν 400 άνθρωποι του πολιτισμού στο Μεξικό ζητούν σαφείς απαντήσεις για τη συμφωνία που στέλνει στην Ισπανία τη Gelman Collection, μία από τις σημαντικότερες συλλογές έργων της Frida Kahlo και του Diego Rivera.
Ο φόβος τους είναι ότι η μεταφορά μπορεί να κρατήσει πολύ περισσότερο απ’ όσο είχε παρουσιαστεί αρχικά.
Η Frida Kahlo είναι στο Μεξικό κάτι πολύ περισσότερο από μια σπουδαία ζωγράφος. Είναι μέρος της ίδιας της πολιτιστικής του ταυτότητας. Γι’ αυτό και η απόφαση να φύγουν για την Ισπανία έργα από τη Gelman Collection έχει προκαλέσει θόρυβο πολύ μεγαλύτερο από εκείνον μιας συνηθισμένης διεθνούς έκθεσης.
Στο κέντρο της διαμάχης βρίσκεται η Gelman Collection, ένα από τα σημαντικότερα σύνολα μεξικανικής τέχνης του 20ού αιώνα, με 160 έργα των Frida Kahlo, Diego Rivera, Rufino Tamayo, José Clemente Orozco, María Izquierdo και David Alfaro Siqueiros.
Η συλλογή αγοράστηκε το 2023 από την οικογένεια Zambrano και, βάσει της συμφωνίας που ανακοινώθηκε τον Ιανουάριο, θα αποτελέσει βασικό πυρήνα του νέου πολιτιστικού κέντρου Faro Santander στην Ισπανία.
Η ένταση μεγάλωσε όταν ο διευθυντής του Faro Santander, Ντανιέλ Βέγα Πέρες δε Αρλούθεα, μίλησε για «μόνιμη παρουσία» της συλλογής στο νέο κέντρο. Στο Μεξικό, αυτή η διατύπωση λειτούργησε σαν συναγερμός. Ιστορικοί τέχνης, επιμελητές και καλλιτέχνες θεωρούν ότι η συμφωνία είναι θολή και υπερβολικά ευνοϊκή για τη Santander.
Το πιο ευαίσθητο σημείο αφορά τα έργα της Kahlo. Από το 1984 το έργο της έχει χαρακτηριστεί από το μεξικανικό κράτος «καλλιτεχνικό μνημείο», κάτι που σημαίνει ότι μπορεί να φύγει από τη χώρα μόνο προσωρινά και με ειδική κρατική προστασία.
Γι’ αυτό και η νέα ανοιχτή επιστολή αντιμετωπίζει την υπόθεση όχι ως μια απλή μετακίνηση έργων, αλλά ως δοκιμασία για το αν το Μεξικό προστατεύει στην πράξη ό,τι το ίδιο έχει αναγνωρίσει ως κομμάτι της πολιτιστικής του κληρονομιάς.
Η πρόεδρος Κλαούντια Σέινμπαουμ έχει δηλώσει ότι επιθυμία της κυβέρνησης είναι η συλλογή να παραμείνει στο Μεξικό, ενώ η υπουργός Πολιτισμού Κλαούντια Κουριέλ ντε Ικάσα υποστηρίζει ότι δεν υπάρχει πώληση και ότι τα έργα θα επιστρέψουν το 2028. Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η Santander, η οποία τονίζει ότι η συμφωνία δεν συνεπάγεται ούτε αγορά της συλλογής ούτε οριστική απομάκρυνσή της από τη χώρα.
Η δυσπιστία, πάντως, παραμένει. Σύμφωνα με το κείμενο της συμφωνίας που επικαλείται ο Guardian, το Faro Santander μπορεί να έχει τον έλεγχο της συλλογής από τον Ιούνιο του 2026 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2030, με δυνατότητα παράτασης αν συμφωνήσουν τα δύο μέρη. Και σε μια χώρα όπου η Frida Kahlo δεν είναι απλώς ένα μεγάλο όνομα της τέχνης αλλά σύμβολο ολόκληρης εθνικής αφήγησης, αυτή η λεπτομέρεια αρκεί για να μετατρέψει μια πολιτιστική συνεργασία σε ανοιχτή δημόσια σύγκρουση.
