— Επιστρέφουν, λοιπόν ή όχι, τα γλυπτά του Παρθενώνα στην πατρίδα;
Δεν είναι τόσο απλό και κυρίως δεν πρόκειται για ζήτημα που μπορεί να λυθεί μέσα από άρθρα στον ξένο Τύπο, μέσα από αποκαλύψεις για συμφωνίες που δεν επιβεβαιώνονται και μέσα από το πρίσμα του Βρετανικού Μουσείου, που επιμένει να βλέπει την υπόθεση των Γλυπτών μακριά από την αλήθειά της. Πρόκειται για υπόθεση μισού αιώνα, εθνικό αίτημα πάγιο και διαρκές, ανεξαρτήτως κυβέρνησης και κομματικού χρωματισμού, αίτημα που παραμένει πάνω από μικροπολιτικές συγκρούσεις, ανακοινώσεις, ευχολόγια και αναθέματα. Και κυρίως, υπόθεση που αφορά πρώτα την αρχαιολογική κοινότητα και τους επιστήμονες και έπειτα οποιονδήποτε άλλον.
— Αγνοούμε, λοιπόν, τις φαινομενικά θετικές εξελίξεις, όπως περιγράφονται σε δημοσιεύματα των Bloomberg, Times και Guardian;
Κατ’ αρχάς το δημοσίευμα του Bloomberg για επικείμενη συμφωνία ανάμεσα στο Βρετανικό Μουσείο και το Μουσείο της Ακρόπολης που θα κάνει την αρχή για σταδιακή επιστροφή των Γλυπτών στην Ελλάδα έχει ήδη διαψευστεί από αθηναϊκούς κύκλους. Επίσης, τα δημοσιεύματα των Times και Guardian περιέγραφαν μία ατμόσφαιρα, έκαναν λόγο για «ενδείξεις» συμβιβασμού, και φυσικά, έδιναν πόντους στην πρόταση δανεισμού αορίστου χρόνου. Οι Times, στο ίδιο ύφος, περιέγραφαν ανταλλακτική συνεργασία, με το Μουσείο της Ακρόπολης να παραχωρεί άλλες μικρότερες αρχαιότητες στο πλαίσιο του δανεισμού και της ανταλλαγής, ενώ τονιζόταν ότι η συγκεκριμένη πρόταση είναι ιδανική, καθώς παρέκαμπτε το νομικό κώλυμα των επιτρόπων του Βρετανικού Μουσείου να παραχωρήσουν εκθέματα.
— Ωστόσο, χθες, το υπουργείο Πολιτισμού προχώρησε σε μία εξαιρετικά αυστηρή ανακοίνωση...
Σωστά. Στην ανακοίνωση αναφέρεται ξεκάθαρα ότι το υπουργείο Πολιτισμού δεν αναγνωρίζει «νομή, κατοχή και κυριότητα των Γλυπτών, καθώς αποτελούν προϊόν κλοπής». Επίσης, αξίζει να υπενθυμιστεί ότι σε παλαιότερες δηλώσεις της η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη είχε αναλύσει γιατί το πλαίσιο του δανεισμού επί της ουσίας κατοχυρώνει κυριότητα στο Βρετανικό Μουσείο, με λίγα λόγια είχε απορρίψει τη λύση που οι Times τώρα δημοσιεύουν ως ιδανική, δίνοντας μάλιστα συγχαρητήρια και στον πρόεδρο του Βρετανικού Μουσείου, Τζορτζ Όσμπορν.
— Μισό λεπτό: διαψεύδονται, δηλαδή, οι συζητήσεις όλου αυτού του διαστήματος περί δανεισμού και τα τόσα δημοσιεύματα του ξένου Τύπου για προχωρημένες συζητήσεις που θα έχουν αίσια κατάληξη για την επιστροφή των Γλυπτών;
Αν και δεν υπάρχει τέτοιου είδους διατύπωση στην ανακοίνωση του υπουργείου Πολιτισμού, ωστόσο η αναφορά σε «προϊόντα κλοπής» και μηδενική βρετανική «νομή, κατοχή και κυριότητα» των Γλυπτών είναι συνεπής με τις παλαιότερες τοποθετήσεις της υπουργού. Ωστόσο, είναι απολύτως εύλογο το αίτημα για ξεκάθαρη διάψευση, καθώς το δημοσίευμα του Guardian για τον Στίβεν Φράι είναι ίσως εκείνο που έχει δημιουργήσει τη μεγαλύτερη ανησυχία, αφού κάνει λόγο για «ανταλλαγές» που θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν ακόμα και τη Χρυσή Προσωπίδα του Αγαμέμνονα, αλλά και άλλες διάσημες ελληνικές αρχαιότητες από τα Μουσεία όλης της Ελλάδας.
— Μας θυμίζει κάτι αυτή η ανησυχία;
Ναι. Στις 22/11, ανακοίνωση του Συλλόγου Ελλήνων Αρχαιολόγων προειδοποιούσε για το πώς αντικείμενα ανταλλαγής ή δανεισμού –αν προέκυπτε μία τέτοιου είδους συμφωνία– θα μπορούσαν να αποτελέσουν από τη «Χρυσή Προσωπίδα του Αγαμέμνονα από τις Μυκήνες ή του Δία του Αρτεμισίου από το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ή του Ηνίοχου από το Μουσείο των Δελφών, ή του Ερμή του Πραξιτέλη από το Μουσείο της Ολυμπίας, ή μινωικών τεχνουργημάτων που εκτίθενται στο Μουσείο Ηρακλείου ή εκθεμάτων από μακεδονικούς βασιλικούς τάφους από τα Μουσεία της Θεσσαλονίκης και της Βεργίνας».
Οπότε όταν ο Guardian γράφει ότι «ο Στίβεν Φράι ζητά επιστροφή των Γλυπτών του Παρθενώνα στην Αθήνα» και συνεχίζει αναφέροντας ότι «μια ομάδα που δημιουργήθηκε από τον Έλληνα μεγιστάνα Γιάννη Λέφα και υπό την προεδρία του πρώην υπουργού Πολιτισμού Ed Vaizey υποστηρίζει μια τέτοια πολιτιστική ανταλλαγή μεταξύ Ελλάδας και Ηνωμένου Βασιλείου. Λένε ότι θα μπορούσαν να παρουσιαστούν στο Λονδίνο πολύτιμα αντικείμενα, όπως η χρυσή προσωπίδα του Αγαμέμνονα», τότε, ναι, είναι κάπως δικαιολογημένη αυτή η ανησυχία.
— Είναι σαν για να πάρουμε πίσω ένα μέρος των κλεμμένων, και αυτά ως δάνειο, να μπαίνουμε στη διαδικασία να «δανείσουμε» κι άλλα πολύτιμα εκθέματά μας;
Ναι. Δεν αφήνουν ωραία επίγευση οι όροι μίας τέτοιας συμφωνίας, αλλά έτσι κι αλλιώς, απ’ ό,τι προκύπτει για την ώρα μιλάμε για φημολογία.
— Κάτι άσχετο και σχετικό μαζί: γιατί σε κάποια κείμενα της επικαιρότητας άλλοτε διαβάζουμε για «επιστροφή» των Γλυπτών και άλλοτε για «επανένωση»;
Γιατί είναι διαφορετικό το ένα από το άλλο. Το έχει εξηγήσει περίφημα ο Γενικός Διευθυντής του Μουσείου της Ακρόπολης, Νίκος Σταμπολίδης εδώ στη LiFO και την Αργυρώ Μποζώνη, οπότε παραθέτουμε επακριβώς τα λόγια του: «Επιστροφή σημαίνει ότι έρχονται στην Ελλάδα, στην Αθήνα. Επανένωση, ότι δεν θα είναι πια ορφανά. Θα ενωθούν με τα αδελφά τους μέρη, εδώ, στο Μουσείο Ακρόπολης. Θα φύγουν τα γύψινα εκμαγεία που υπάρχουν σήμερα και θα τοποθετηθούν τα αληθινά γλυπτά, πράγμα που συγκινεί ακόμα περισσότερο τον βρετανικό λαό αλλά και το παγκόσμιο κοινό.
Να πω και κάτι ακόμα. Δεν πρόκειται, όπως θέλουν κάποιοι να το παρουσιάζουν, για διαμάχη μεταξύ του Μουσείου Ακρόπολης και του Βρετανικού Μουσείου, ούτε μεταξύ του ελληνικού και του βρετανικού λαού, γιατί ολόκληρη η ανθρωπότητα θέλει την επανένωση, αυτό είναι το ουσιαστικό που πρέπει να καταλάβουν όλοι όσοι ανθίστανται στην επιστροφή. Ο Παρθενώνας είναι το μνημείο-σύμβολο του παγκόσμιου πολιτισμού, δεν είναι ένα άγαλμα που έφυγε, που πολλές φορές δεν ξέρουμε και από πού ακριβώς. Εδώ τα πράγματα είναι ξεκάθαρα».
— Ισχύουν τα περί προεκλογικών πολιτικών παιχνιδιών;
Εκείνο που πραγματικά πρέπει να ισχύει και πρέπει να αφορά τους εμπλεκόμενους σε αυτή την εξαιρετικά λεπτή συζήτηση είναι η επιστημονική γνώση των αρχαιολόγων για το ζήτημα. Χωρίς αυτή οποιαδήποτε κίνηση / διαπραγμάτευση / συμφωνία μπορεί να στεφθεί με απόλυτη αποτυχία, προκαλώντας δίκαιη κατακραυγή. Λογικά, δεν υπάρχει Έλληνας που δεν θα επιθυμούσε ένα εθνικό ζήτημα δεκαετιών να λυθεί με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Σπασμωδικές ενέργειες, μεγαλοϊδεατισμοί και την ίδια στιγμή ημίμετρα πάνω σε ένα τόσο ευαίσθητο θέμα που αφορά όλους τους Έλληνες ενδεχομένως μόνο πολιτική ζημία θα μπορούσαν να επιφέρουν και τίποτα περισσότερο.
