Στο φως της δημοσιότητας ήρθαν ιδιαιτέρως σπάνια ευρήματα από την αρχαία Αίγυπτο και για την ακρίβεια από την Άβαρη (Tell el-Dab’a) που αφορούν σε 16 ακρωτηριασμένα χέρια θαμμένα μέσα και γύρω από ανάκτορο της πόλης.
Τα ευρήματα της μελέτης υπό την Τζούλια Γκρέσκι και με τη συμμετοχή του Διευθυντή Ανασκαφών στην Tell el-Dab‘a, καθηγητή Μάνφρεντ Μπίετακ, δημοσιεύθηκαν πρόσφατα σε άρθρο ανοιχτής πρόσβασης στο περιοδικό Scientific Reports και παρέχουν ακόμα περισσότερες πληροφορίες για τον χαρακτήρα μιας εκ των σκληρότερων πολεμικών πρακτικών της αρχαίας Αιγύπτου.
Αρχαία Αίγυπτος: Η πρακτική του ακρωτηριασμού
Τα ευρήματα, που ανακαλύφθηκαν στο Δέλτα του Νείλου βορειοανατολικά του Καΐρου, χρονολογούνται περίπου πριν από 3.600 χρόνια, όταν οι Υκσώς, ένας λαός που πιστεύεται ότι προέρχεται από τη βόρεια Χαναάν, ελεγχόμενο τμήμα της Αιγύπτου, έκαναν την Άβαρη πρωτεύουσα τους, στην τοποθεσία που είναι σήμερα γνωστή ως Tell el-Daba. Την χρονική περίοδο που τα χέρια θάφτηκαν, το ανάκτορο χρησιμοποιούταν από έναν από τους ηγεμόνες των Υκσών, τον βασιλιά Khayan.
Ο ακρωτηριασμός των χεριών των εχθρών και η καταμέτρηση κομμένων χεριών μετά τη μάχη είναι πρακτική γνωστή μέσω επιγραφών και ανάγλυφων σε αιγυπτιακούς τάφους και ναούς.
Πρόκειται για επιγραφές τάφων επιφανών πολεμιστών, καθώς και επιγραφές και εικόνες σε ναούς, από την αρχή του Νέου Βασιλείου (18η–20η Δυναστεία) και μετά, περιγράφουν στρατιώτες να παρουσιάζουν κομμένα δεξιά χέρια εχθρών στον Φαραώ, προκειμένου να κερδίσουν το Χρυσό της Τιμής. Μια διάκριση που συνοδευόταν με την απονομή ενός περιδέραιου από χρυσές δισκοειδείς χάντρες.
Ωστόσο, τα προαναφερθέντα ευρήματα αποτελούν την πρώτη και παράλληλα την αρχαιότερη φυσική ένδειξη εφαρμογής της πρακτικής.
Βιολογικές αναλύσεις
Ακόμα περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την ίδια την πράξη του ακρωτηριασμού αλλά και της επεξεργασίας των κομμένων χεριών πριν αυτά ενταφιαστούν, αναμένεται να δώσουν οι ταφονομικές και βιολογικές αναλύσεις στα οστά από την πλευρά της ομάδας ερευνητών.
Με βάση βιοαρχαιολογικά στοιχεία, μπορούν να ανιχνευθούν τουλάχιστον 12 δεξιά χέρια, που αντιστοιχούν φυσικά σε δώδεκα άτομα. Σε δύο από τους λάκκους όμως βρέθηκαν και έξι ξεχωριστά δάκτυλα, αυξάνοντας τον αριθμό των δεξιών χεριών και τους ακρωτηριασμένους εχθρούς σε 18. Το πλήρες βιολογικό προφίλ των χεριών δείχνει 11 άνδρες και πιθανώς μια γυναίκα, όλα ενήλικα, αλλά νεαρά άτομα. Δεν είναι σαφές εάν τα χέρια προήλθαν από νεκρά ή ζωντανά άτομα.
Φαίνεται επίσης ότι μετά την προετοιμασία προκειμένου να αφαιρεθούν τυχόν προσκολλημένα μέρη του αντιβραχίου, τα ακρωτηριασμένα χέρια τοποθετήθηκαν στο έδαφος με τα δάχτυλα ανοικτά και την παλάμη κάτω.
«Η απουσία των περιφερικών τμημάτων του κάτω βραχίονα και η έλλειψη σημείων κοπής υποδηλώνουν ότι τα χέρια υποβλήθηκαν σε μια προσεκτική προετοιμασία πριν από την εναπόθεση, με στόχο την αφαίρεση όλων των στοιχείων που θεωρούνται ότι δεν σχετίζονται με την ανατομία του χεριού», αναφέρει το άρθρο.
Οι σφραγίδες της Μέσης Εποχής του Χαλκού
Όσον αφορά τον αρχικό χαρακτήρα της πρακτικής, είναι δυνατόν να τον αναζητήσουμε αποκλειστικά στο πλαίσιο όπου κινήθηκαν οι Υκσώς: στην Άβαρη απ’ όπου κυβέρνησαν αλλά και τη Δυτική Ασία απ’ όπου κατάγονταν.
Πράγματι, σειρές από κομμένα χέρια και κεφάλια, μαζί με κεφάλια ζώων, εμφανίζονται σε συριακές σφραγίδες της Μέσης Εποχής του Χαλκού.
Επίσης, η τοποθέτηση των χεριών μπροστά στην αίθουσα του θρόνου της Άβαρης ενισχύει συμβολικά τον βασιλιά. Τέλος, όπως επισημαίνεται στο συμπέρασμα του άρθρου, «ενταγμένα σε μια διεπιστημονική προσέγγιση των αρχαιολογικών και ιστορικών πηγών, τα βιοαρχαιολογικά στοιχεία που παρουσιάζονται εδώ υποδηλώνουν ότι τα ακρωτηριασμένα χέρια προσφέρθηκαν ως τρόπαια ως μέρος μιας δημόσιας εκδήλωσης που έλαβε χώρα στο ανάκτορο».
Είναι δύσκολο να γνωρίζουμε αν η αρχική τελετή των Υκσώς ήταν πανομοιότυπη με την τελετή απονομής του Χρυσού της Τιμής, που είναι γνωστή από αιγυπτιακές πηγές. Ωστόσο, είναι αρκετά βέβαιο ότι οι Αιγύπτιοι υιοθέτησαν την πρακτική των Υκσώς μαζί με το νόημά της: τη συμβολική προσφορά της δύναμης ενός εχθρού στον βασιλιά από τους πιο γενναίους του στρατού του.
Με πληροφορίες από nature.com και www.archaiologia.gr
